Sarga 25

Verse 1

सबलेसागरंतीर्णेरामेदशरथात्मजे ।अमात्यौरावणश्रीमानब्रवीच्छुकसारणौ ।।।।

Nang matawid ni Rāma, anak ni Daśaratha, ang dagat kasama ang kanyang hukbo, ang maringal na Rāvaṇa ay nagsalita sa kanyang dalawang ministro—sina Śuka at Sāraṇa.

Verse 2

समग्रंसागरंतीर्णंदुस्तरंवानरंबलम् ।अभूतपूर्वंरामेणसागरेसेतुबन्धनम् ।।।।

Nalampasan ng buong hukbong Vānara ang dagat na mahirap tawirin; at si Rāma’y nakagawa ng di pa nasasaksihan noon—ang pagtatayo ng tulay sa gitna ng karagatan.

Verse 3

सागरेसेतुबन्दंतुनश्रद्दध्यांकथञ्चन ।अवश्यंचापिसङ् ख्येयंतन्मयावानरंबलम् ।।।।

Hindi ko, sa anumang paraan, mapaniwalaan na may naitayong tulay sa ibabaw ng dagat. Gayunman, tiyak kong dapat kong siyasatin ang lakas at bilang ng hukbong Vānara.

Verse 4

भवन्तौवानरंसैन्यंप्रविश्यानुपलक्षितौ ।परिमाणंचवीर्यंचयेचमुख्याःप्लवङ्घमाः ।।।।मन्त्रिणोयेचरामस्यसुग्रीवस्यचसम्मता: ।येपूर्वमभिवर्तन्तेयेचशूराःप्लवङ्गमाः ।।।।सचसेतुर्यथाबद्धस्सागरेसलिलार्णवे ।निवेशंचयधातेषांवानराणांमहात्मनाम् ।।।।रामस्यव्यवसायंचवीर्यंप्रहरणानिच ।लक्ष्मणस्यचवीर्यंतत्त्वतोज्ञातुमर्हथः ।।।।

Kayong dalawa ay pumasok sa hukbong Vānara nang hindi napapansin; alamin ninyo ang kabuuang sukat nito—ang bilang, ang lakas, at kung sinu-sino sa mga plavaṅgama ang mga pangunahing pinuno.

Verse 5

भवन्तौवानरंसैन्यंप्रविश्यानुपलक्षितौ ।परिमाणंचवीर्यंचयेचमुख्याःप्लवङ्घमाः ।।6.25.4।।मन्त्रिणोयेचरामस्यसुग्रीवस्यचसम्मता: ।येपूर्वमभिवर्तन्तेयेचशूराःप्लवङ्गमाः ।।6.25.5।।सचसेतुर्यथाबद्धस्सागरेसलिलार्णवे ।निवेशंचयधातेषांवानराणांमहात्मनाम् ।।6.25.6।।रामस्यव्यवसायंचवीर्यंप्रहरणानिच ।लक्ष्मणस्यचवीर्यंतत्त्वतोज्ञातुमर्हथः ।।6.25.7।।

Alamin din ninyo kung sinu-sino ang mga tagapayo na pinagkakatiwalaan ni Rāma at ni Sugrīva, at kung aling mga bayaning Vānara ang nasa unahan—yaong matatapang na mandirigmang nangunguna sa pagsalakay.

Verse 6

भवन्तौवानरंसैन्यंप्रविश्यानुपलक्षितौ ।परिमाणंचवीर्यंचयेचमुख्याःप्लवङ्घमाः ।।6.25.4।।मन्त्रिणोयेचरामस्यसुग्रीवस्यचसम्मता: ।येपूर्वमभिवर्तन्तेयेचशूराःप्लवङ्गमाः ।।6.25.5।।सचसेतुर्यथाबद्धस्सागरेसलिलार्णवे ।निवेशंचयधातेषांवानराणांमहात्मनाम् ।।6.25.6।।रामस्यव्यवसायंचवीर्यंप्रहरणानिच ।लक्ष्मणस्यचवीर्यंतत्त्वतोज्ञातुमर्हथः ।।6.25.7।।

“Alamin kung paanong naitayo ang tulay na iyon sa ibabaw ng dagat—sa malawak na karagatan ng tubig—at alamin din ang kampo at pagkakaayos ng mga dakilang-loob na Vānara.”

Verse 7

भवन्तौवानरंसैन्यंप्रविश्यानुपलक्षितौ ।परिमाणंचवीर्यंचयेचमुख्याःप्लवङ्घमाः ।।6.25.4।।मन्त्रिणोयेचरामस्यसुग्रीवस्यचसम्मता: ।येपूर्वमभिवर्तन्तेयेचशूराःप्लवङ्गमाः ।।6.25.5।।सचसेतुर्यथाबद्धस्सागरेसलिलार्णवे ।निवेशंचयधातेषांवानराणांमहात्मनाम् ।।6.25.6।।रामस्यव्यवसायंचवीर्यंप्रहरणानिच ।लक्ष्मणस्यचवीर्यंतत्त्वतोज्ञातुमर्हथः ।।6.25.7।।

“Dapat din ninyong malaman, ayon sa katotohanan, ang paninindigan ni Rāma, ang kanyang kagitingan at mga sandata; at gayundin ang tunay na sukat ng tapang ni Lakṣmaṇa.”

Verse 8

कश्चसेनापतिस्तेषांवानराणांमहौजसाम् ।तच्चज्ञात्वायथातत्त्वंशीघ्रमगन्तुमर्हथः ।।।।

“At sino sa mga makapangyarihang Vānara ang kanilang punong-heneral? Kapag nalaman ninyo ang lahat ng ito nang wasto, nararapat kayong bumalik agad.”

Verse 9

इतिप्रतिसमादिष्टौराक्षसौशुकसारणौ ।हरिरूपधरौवीरौप्रविष्टौवानरंबलम् ।।।।

Sa gayong pag-uutos, ang dalawang mandirigmang Rākṣasa—sina Śuka at Sāraṇa—ay nag-anyong mga Vānara at pumasok sa hukbo ng mga Vānara.

Verse 10

ततस्तद्वानरंसैन्यमचिन्त्यंरोमहर्षणम् ।सङ् ख्यातुंनाध्यगच्छेतांतदातौशुकसारणौ ।।।।

Pagkaraan, natuklasan nina Śuka at Sāraṇa na ang hukbong-vanara ay di masukat sa guniguni at nakapangingilabot; noon ay hindi man lamang nila magawang mabilang ang dami nito.

Verse 11

संस्थितंपर्वताग्रेषुनिर्दरेषुगुहासुच ।समुद्रस्यचतीरेषुवनेषूपवनेषुच ।।।।तरमाणंचतीर्णंचतर्तुकामंचसर्वशः ।निविष्टंनिविश्चैवभीमनादंमहाबलम् ।।।।तद्बलार्णवमक्षोभ्यंददृशातेनिशाचरौ ।

Nakita ng dalawang rākṣasa ang hukbong parang karagatan—di matinag at makapangyarihan—na nakalat sa lahat ng dako: nakapuwesto sa tuktok ng mga bundok, sa mga bangin at yungib, sa mga pampang ng dagat, at sa mga gubat at halamanan. May mga tumatawid pa, may mga nakatawid na, may mga sabik pang tumawid; ang iba nama’y nakalapag na sa kani-kanilang pook, at nagbubuga ng nakapanghihilakbot na sigaw. Gayon nila namasdan ang dagat ng lakas na di magalaw.

Verse 12

संस्थितंपर्वताग्रेषुनिर्दरेषुगुहासुच ।समुद्रस्यचतीरेषुवनेषूपवनेषुच ।।6.25.11।।तरमाणंचतीर्णंचतर्तुकामंचसर्वशः ।निविष्टंनिविश्चैवभीमनादंमहाबलम् ।।6.25.12।।तद्बलार्णवमक्षोभ्यंददृशातेनिशाचरौ ।

Mula sa mga tuktok ng bundok, sa mga bangin at yungib, sa mga pampang ng dagat, sa mga gubat at halamanan—naroon ang hukbo. May tumatawid, may nakatawid, may naghahandang tumawid; may nakapuwesto at patuloy na pumupuwesto, umaalingawngaw sa nakapanghihilakbot na sigaw—yaong dagat ng lakas na di matinag, na nakita ng dalawang espiya ng Rākṣasa.

Verse 13

तौददर्शमहातेजाःप्रतिच्छन्नौचविभीषणः ।आचचक्षेऽथरामायगृहीत्वाशुकसारणौ ।।।।

Nakita sila ni Vibhīṣaṇa, ang dakilang maningning, na nagkukubli; at pagkadakip kina Śuka at Sāraṇa, ipinaalam niya kay Rāma.

Verse 14

तस्यैमौराक्षसेन्द्रस्यमन्त्रिणौशुकसारणौ ।लङ्कायस्समनुप्राप्तौचारौपरपुरञ्जय:।। ।।

“O manlulupig ng mga kuta ng kaaway, itong dalawa—sina Śuka at Sāraṇa—ay mga tagapayo ng hari ng mga Rākṣasa; mula sa Laṅkā sila dumating bilang mga espiya.”

Verse 15

तौदृष्टवाव्यथितौरामंनिराशौजीवितेतथा ।कृताञ्जलिपुटौभीतौवचनंचेदमूचतुः ।।।।

Pagkakita kay Rāma, sila’y nanginig at nawalan ng pag-asa maging sa buhay; takót, naglagay ng magkasanib na palad, at nagsalita ng ganito.

Verse 16

आवामिहागतौसौम्य रावणप्रहितावुभौ ।परिज्ञातुंबलंसर्वंतवेदंरघुनन्दन:।। ।।

“O mabait na ginoo, kami’y dumating dito—kapwa ipinadala ni Rāvaṇa. O kagalakan ng angkan ni Raghu, naparito kami upang alamin ang buong lakas ng iyong hukbo.”

Verse 17

तयोस्तद्वचनंश्रुत्वारामोदशरथात्मजः ।अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यंसर्वभूतहितेरतः ।।।।

Nang marinig ni Rāma, anak ni Daśaratha, ang kanilang mga salita, siya—nakatuon sa kapakanan ng lahat ng nilalang—ay nagsalita sa kanila na may banayad na ngiti.

Verse 18

यदिदृष्टंबलंसर्वंवयंवासुपरिक्षिताः ।यथोक्तंवाकृतंकार्यछन्दतःप्रतिगम्यताम् ।।।।

“Kung nakita na ninyo ang buong hukbo, o kung kami’y nasuri na ninyong mabuti; at kung nagawa na ang utos na gawain—kung gayon, magsibalik kayo nang malaya, ayon sa inyong nais.”

Verse 19

अथकिञ्चिददृष्टंवाभूयस्तद्द्रष्टुमर्हथः ।विभीषणोवाकात्स्नर्येनभूयस्सन्दर्शयिष्यति ।।।।

Ngayon, kung may anumang hindi pa ninyo nakita, nararapat ninyong tingnan pang muli; kung hindi, si Vibhīṣaṇa ang magpapakita sa inyo ng buong hukbo nang ganap.

Verse 20

नचेदंग्रहणंप्राप्यभेत्तव्यंजीवितंप्रति ।न्यस्तशस्त्रौगृहतौवानदूतौवधमर्हतः ।।।।

Yamang kayo’y nahuli, huwag kayong mangamba sa inyong buhay. Ang nagbaba ng sandata, o ang nadakip—at lalo na ang mga sugo—ay hindi nararapat patayin.

Verse 21

प्रच्छमानौविमुञ्चैतौचारौरात्रिंचरावुभौ ।शत्रुपक्षस्यसततंविभीषण: विकर्षिणौ ।।।।

Sila’y mga tiktik—kapwa gumagala sa gabi—nagtatanong ng balita at laging nagsisikap pahinain ang panig ng kaaway; datapwat, O Vibhīṣaṇa, palayain mo sila habang sila’y nagsusumamo.

Verse 22

प्रविश्यनगरींलङ्कांभवद् भ्यांधनदानुजः ।वक्तव्योरक्षसांराजायथोक्तंवचनंमम ।।।।

Pagpasok ninyo sa lungsod ng Laṅkā, ipahayag ninyo sa hari ng mga Rākṣasa—ang nakababatang kapatid ni Kubera—ang aking salita, gaya ng aking sinabi.

Verse 23

यद्बलंचसमाश्रित्यसीतांमेहृतवानपि ।तद्दर्शययथाकामंससैन्यस्सहबान्धवः ।।।।

Ipakita niya, ayon sa kanyang nais—kasama ang kanyang hukbo at mga kamag-anak—ang lakas na kanyang inasahan nang dukutin niya ang aking Sītā.

Verse 24

श्वःकाल्येनगरींलङ्कांसप्राकारांसतोरणाम् ।रक्षसंचबलंपश्यशरैर्विध्वंसितंमया ।।।।

Bukas sa pagsikat ng araw, masdan mo ang Laṅkā—na may mga pader at tarangkahan—at ang lakas ng mga Rākṣasa, na winasak ko ng aking mga palaso.

Verse 25

क्रोधंभीममहंमोक्ष्येससैन्येत्वयिरावण: ।श्वःकाल्येवज्रवान्वज्रंदानवेष्विववासवः ।।।।

O Rāvaṇa, bukas sa pagsikat ng araw ay pakakawalan ko sa iyo at sa iyong hukbo ang aking kakila-kilabot na poot, gaya ni Vāsava (Indra), tagapagdala ng vajra, na minsang inihagis ang kulog na sandata sa mga Dānava.

Verse 26

इतिप्रतिसमादिष्टौराक्षसौशुकसारणौ ।।।।जयेतिप्रतिनन्द्यैतौराघवंधर्मवत्सलम् ।आगम्यनगरींलङ्कामब्रूतांराक्षसाधिपम् ।।।।

Sa gayon, matapos silang sagutin at pagbilinan, ang dalawang rākṣasa—sina Śuka at Sāraṇa—ay nagpugay kay Rāghava, ang umiibig sa dharma, na nagsasabing, “Tagumpay!” At pagdating sa lungsod ng Laṅkā, nagsalita sila sa panginoon ng mga rākṣasa.

Verse 27

इतिप्रतिसमादिष्टौराक्षसौशुकसारणौ ।।6.25.26।।जयेतिप्रतिनन्द्यैतौराघवंधर्मवत्सलम् ।आगम्यनगरींलङ्कामब्रूतांराक्षसाधिपम् ।।6.25.27।।

Sa gayon, matapos silang sagutin at pagbilinan, ang dalawang rākṣasa—sina Śuka at Sāraṇa—ay nagpugay kay Rāghava, ang umiibig sa dharma, na nagsasabing, “Tagumpay!” At pagdating sa lungsod ng Laṅkā, nagsalita sila sa panginoon ng mga rākṣasa.

Verse 28

विभीषणगृहीतौतुवधार्तौराक्षसेश्वर: ।दृष्टवाधर्मात्मनामुक्तौरामेणामिततेजसा ।।।।

O panginoon ng mga Rākṣasa, kami’y sinunggaban ni Vibhīṣaṇa upang ipapatay; ngunit si Rāma—matuwid ang loob at di-masukat ang ningning—ay pinalaya kami nang kami’y kanyang makita.

Verse 29

एकस्थानगतायत्रचत्वारःपुरुषर्षभाः ।लोकपालसमाश्शूराःकृतास्त्रादृढविक्रमा ।।।।रामोदाशरथि्शीमान् लक्ष्मणश्चविभीषणः ।सुग्रीवश्चमहातेजामहेन्द्रसमविक्रमः ।।।।एतेशक्ताःपुरीलङ्कांसप्राकारांसतोरणाम् ।उत्पाट्यसङ्क्रमयितुंसर्वेतिष्ठन्तुवानराः ।।।।

Sa pook na yaon, magkakasama ang apat na dakilang lalaki—mga bayani na tila mga tagapangalaga ng mga daigdig—ganap sa sandata at matatag sa tapang.

Verse 30

एकस्थानगतायत्रचत्वारःपुरुषर्षभाः ।लोकपालसमाश्शूराःकृतास्त्रादृढविक्रमा ।।6.25.29।।रामोदाशरथि्शीमान् लक्ष्मणश्चविभीषणः ।सुग्रीवश्चमहातेजामहेन्द्रसमविक्रमः ।।6.25.30।।एतेशक्ताःपुरीलङ्कांसप्राकारांसतोरणाम् ।उत्पाट्यसङ्क्रमयितुंसर्वेतिष्ठन्तुवानराः ।।6.25.31।।

—si Rāma, ang maringal na anak ni Daśaratha; si Lakṣmaṇa; si Vibhīṣaṇa; at si Sugrīva na makapangyarihan, na ang tapang ay kapantay ni Mahendra—

Verse 31

एकस्थानगतायत्रचत्वारःपुरुषर्षभाः ।लोकपालसमाश्शूराःकृतास्त्रादृढविक्रमा ।।6.25.29।।रामोदाशरथि्शीमान् लक्ष्मणश्चविभीषणः ।सुग्रीवश्चमहातेजामहेन्द्रसमविक्रमः ।।6.25.30।।एतेशक्ताःपुरीलङ्कांसप्राकारांसतोरणाम् ।उत्पाट्यसङ्क्रमयितुंसर्वेतिष्ठन्तुवानराः ।।6.25.31।।

Ang mga ito’y may lakas na bunutin at buhatin ang mismong Laṅkā—kasama ang mga pader at tarangkahan; kaya magsitabi ang lahat ng mga Vānara.

Verse 32

यादृश्यंतस्यरामस्यरूपंप्रहरणानिच ।वधिष्यतिपुरींलङ्कामेकस्तिष्ठन्तुतेत्रयः ।।।।

Ganyan ang anyo ni Rāma—at ganyan ang kanyang mga sandata—na siya lamang ay makapupuksa sa lungsod ng Laṅkā, kahit tumabi ang tatlo pang iba.

Verse 33

रामलक्ष्मणगुप्तासासुग्रीवेणचवाहिनी ।बभूवदुर्दर्षतरासर्वैरपिसुरासुरैः ।।।।

Ang hukbong iyon—binabantayan nina Rāma at Lakṣmaṇa at pinangungunahan din ni Sugrīva—ay naging lubhang kakila-kilabot, mahirap harapin kahit ng lahat ng mga diyos at mga asura.

Verse 34

प्रहृष्टरूपाध्वजिनीवनौकसां ।महात्मनाम् सम्प्रतियोद्धुमिच्छताम् ।अलंविरोधेनशमोविधीयतांप्रदीयतांदाशरथायमैदिली ।।।।

Ang hukbong may mga watawat ng mga naninirahan sa gubat—yaong mga dakilang-loob—ay nag-uumapaw sa galak at sabik makipagdigma. Sapat na ang paglalaban; itatag ang kapayapaan; ibalik si Maithilī sa anak ni Daśaratha.