Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 13, Shloka 2

महापार्श्वस्य परामर्शः

Mahāpārśva’s Counsel and Rāvaṇa’s Confession of Brahmā’s Curse

Devanagari script

यःखल्वपिवनंप्राप्यमृगव्यालनिषेवितम् ।नपिबेन्मधुसम्प्राप्यसनरोबालिशोभवेत् ।।।।

Transliteration

yaḥ khalv api vanaṃ prāpya mṛgavyāla-niṣevitam |

na pibed madhu samprāpya sa naro bāliśo bhavet ||

Translation

Sinuman na nakarating sa isang kagubatan na pinamumugaran ng mga hayop at maninila, at nakakuha ng pulot ngunit hindi ito ininom—ang gayong tao ay tiyak na ituturing na hangal.

Word by Word

• यः: whoever
• यः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• खलु: indeed
• खलु: सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: खलु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधान/निश्चयार्थ

• अपि: even
• अपि: सम्बन्ध/निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अपि=even/also

• वनम्: forest
• वनम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गत्यर्थकर्म (object of motion)

• प्राप्य: having reached
• प्राप्य: क्रियाविशेषण (Adverbial/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र-आप् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्यय (Gerund), पूर्वकाल (having reached)

• मृगव्यालनिषेवितम्: inhabited by beasts and serpents
• मृगव्यालनिषेवितम्: कर्म-विशेषण (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मृग + व्याल + नि-सेवित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (Past participle) ‘निषेवित’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वनम् इति विशेषण; समासः: मृग-व्यालैः निषेवितम् (तृतीया-तत्पुरुष)

• न: not
• न: निषेध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation)

• पिबेत्: should drink
• पिबेत्: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• मधु: honey
• मधु: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सम्प्राप्य: having obtained
• सम्प्राप्य: क्रियाविशेषण (Adverbial/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्-प्र-आप् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्यय (Gerund), पूर्वकाल (having obtained)

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अन्वय-सूचक (correlative pronoun)

• नरः: man/person
• नरः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सः इति विशेष्य

• बालिशः: foolish/childish
• बालिशः: कर्ता-विशेषण (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: बालिश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नरः इति विशेषण

• भवेत्: would become
• भवेत्: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Context

"Then the high- souled Brahma happened to know about that incident, I believe. Enraged Brahma made this statement to me."

Characters & Entities

• Rāvaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse frames a hedonistic logic—risk is justified if pleasure is gained. In Ramayana’s dharmic lens, this becomes a warning: intelligence is not mere acquisition, but restraint and right choice.

What is the narrative situation?

Rāvaṇa speaks in a self-assured, provocative tone, rationalizing indulgence and dismissing caution as foolishness, setting up his hubris before confronting Rāma.

Which character virtue is emphasized?

By contrast (implicitly), the virtue is self-control (dama) and discernment (viveka), which dharma values over impulsive enjoyment.