Sarga 111

Verse 1

अथसंस्मारयामासमातलिराघवंतदा ।अजानन्निवकिंवीरत्वमेनमनुवर्तसे ।।।।

Pagkatapos, pinaalalahanan ni Mātali si Rāghava: “O bayani, bakit mo sinusundan ang landas na ito na wari’y hindi mo siya kilala?”

Verse 2

विसृजास्मैवधायत्वमस्त्रंपैतामहंप्रभो ।विनाशकालःकथितोःयःसुरैःसोऽद्यवर्तते ।।।।

O Panginoon, pakawalan mo sa kanya—upang siya’y mapatay—ang sandatang Paitāmaha. Dumating na ngayon ang panahong ng paglipol na ipinahayag ng mga diyos.

Verse 3

ततःसंस्मारितोरामस्तेनवाक्येनमातलेः ।जग्राह स शरंदीप्तंनिःश्वसन्तमिवोरगम् ।।।।यंतस्मैप्रथमंप्रादादगस्त्योभगवानृषिः ।ब्रह्मदत्तंमहाबाणममोघंयुधिवीर्यवान् ।।।।

Pagkaraan, si Rāma—na pinaalalahanan ng mga salita ni Mātali—ay kinuha ang nagliliyab na palaso, na wari’y ahas na humihingal. Yaon ang dakilang palasong di nagkakamali sa digmaan, kaloob ni Brahmā, na minsang ibinigay sa kanya ng banal na rishi na si Agastya, makapangyarihan sa tapang.

Verse 4

ततःसंस्मारितोरामस्तेनवाक्येनमातलेः ।जग्राह स शरंदीप्तंनिःश्वसन्तमिवोरगम् ।।6.111.3।।यंतस्मैप्रथमंप्रादादगस्त्योभगवानृषिः ।ब्रह्मदत्तंमहाबाणममोघंयुधिवीर्यवान् ।।6.111.4।।

Tinanggap ng magiting na bayani ang dakilang palasong di nagkakamali—kaloob ni Brahma—na unang ipinagkaloob sa kanya ng pinagpalang rishi na si Agastya upang magamit sa digmaan.

Verse 5

ब्रह्मणानिर्मितंपूर्वमिन्द्रार्थममितौजसा ।दत्तंसुरपतेःपूर्वंत्रिलोकजयकाङ्क्षिणः ।।।।

Noon pa man, nilikha ito ni Brahma na di masukat ang kapangyarihan para kay Indra; at sa mga unang panahon ay ipinagkaloob niya ito sa panginoon ng mga diyos, nang hangarin nitong magwagi sa tatlong daigdig.

Verse 6

यस्यवाजेषुपवनःफलेपावकभास्करौ ।शरीरमाकाशमयंगौरवेमेरुमन्दरौ ।।।।

Sa palasong iyon, ang Hangin ang naghari sa mga balahibo; ang Apoy at ang Araw ang naghari sa dulo; ang katawan nito’y wari’y kalangitan, at ang Meru at Mandara ang itinakdang bigat at kabigatan nito.

Verse 7

जाज्वल्यमानंवपुषासुपुङ्खंहेमभूषितम् ।तेजसासर्वभूतानांकृतंभास्करवर्चसम् ।।।।

Nagniningas sa anyo, may mainam na balahibo at pinalamutian ng ginto; hinubog sa ningning ng lahat ng nilalang, at kumikislap sa karangalan ng Araw.

Verse 8

सधूममिवकालानगिंदीप्तमाशीविषोपमम् ।नरनागाश्ववृद्धानांभेदनंक्षिप्रकारिणम् ।।।।

May usok na wari’y apoy ng wakas ng panahon, naglalagablab at tulad ng makamandag na ahas; mabilis nitong dinurog ang mga pulutong ng kaaway—mga tao, elepante, at kabayo.

Verse 9

द्वाराणांपरिघाणां च गिरीणांचापिभेदनम् ।नानारुधिरदिग्धाङ्गंमेदोदिग्धंसुदारुणम् ।।।।

Kayang biyakin ang mga tarangkahan at mga bakal na halang, maging ang mga bundok; ang katawan nito’y nabahiran ng dugo ng maraming kaaway—kakila-kilabot, winisikan ng taba at utak-buto.

Verse 10

वज्रसारंमहानादंनानासमितिदारणम् ।सर्ववित्रासनंभीमंश्वसन्तमिवपन्नगम् ।।।।

Matigas na parang vajra, umuugong nang malakas, dumudurog ng sari-saring hanay sa digmaan; nakapangingilabot sa lahat ng nilalang—kasindak-sindak na tila ahas na sumisingasing sa paghinga.

Verse 11

कङ्कगृध्रबकानां च गोमायुगणरक्षसाम् ।नित्यंभक्षप्रदंयुद्धेयमरूपंभयापहम् ।।।।

Sa digmaan, ito’y laging nagiging handog na pagkain para sa mga lawin, buwitre at tagak, at sa mga pangkat ng asong-gubat at mga Rākṣasa—nakapangingilabot, taglay ang anyo ni Yama.

Verse 12

नन्दनंवानरेन्द्राणांरक्षसामवसादनम् ।वाजितंविविधैर्वाजैश्चारुचित्रैर्गरुत्मतः ।।।।

Ito’y kagalakan ng mga panginoon ng Vānara, ngunit kapahamakan ng mga Rākṣasa—isang palasong pinalamutian ng maraming mariringal na balahibo, may gandang guhit na wari’y kay Garuḍa.

Verse 13

तमुत्तमेषुंलोकानामिक्ष्वाकुभयनाशनम् ।द्विषतांकीर्तिहरणंप्रहर्षकरमात्मनः ।।।।अभिम्नत्यततोरामस्तंमहेषुंमहाबलः ।वेदप्रोक्तेनविधिनासन्दधेकार्मुकेबली ।।।।

Yaong kataas-taasang palaso—tagapagpawi ng takot ng angkan ng Ikṣvāku, tagapag-agaw ng dangal ng mga kaaway, at tagapaghatid ng galak sa may hawak—si Rāma, makapangyarihan at matatag, ay binasbasan ito sa pamamagitan ng mantra; at ayon sa paraang itinuro ng Veda, ikinabit niya ang dakilang sandatang iyon sa kaniyang busog.

Verse 14

तमुत्तमेषुंलोकानामिक्ष्वाकुभयनाशनम् ।द्विषतांकीर्तिहरणंप्रहर्षकरमात्मनः ।।6.111.13।।अभिम्नत्यततोरामस्तंमहेषुंमहाबलः ।वेदप्रोक्तेनविधिनासन्दधेकार्मुकेबली ।।6.111.14।।

Ang kataas-taasang palaso—tagapagpawi ng takot ng angkan ng Ikṣvāku, tagapag-agaw ng dangal ng mga kaaway, at tagapaghatid ng galak sa may hawak—ay binasbasan ni Rāma, makapangyarihan at matatag, sa pamamagitan ng mantra; at ayon sa paraang itinuro ng Veda, ikinabit niya ang dakilang sandatang iyon sa kaniyang busog.

Verse 15

तस्मिन् सधनीयमानेतुराघवेणशरोत्तमे ।सर्वभूतानिसन्त्रेसुश्चचाल च वसुन्धरा ।।।।

Nang si Rāghava’y inihahanda ang pinakamainam na palaso, nanginig sa pangamba ang lahat ng nilalang, at maging ang lupa ay yumanig.

Verse 16

स रावणायसङ्रुद्धोभृशमायम्यकार्मुकम् ।चिक्षेपपरमायत्तःशरंमर्मविदारणम् ।।।।

Sa matinding galit kay Rāvaṇa, hinila niya nang lubos ang busog; at buong pagpipigil at pagtitiyak, inihagis niya ang palasong dudurog sa mga mahalagang bahagi.

Verse 17

स वज्रइवदुर्धर्षोवज्रिबाहुविसर्जितः ।कृतान्तइवचावार्योन्यपतद्रावणोरसि ।।।।

Yaong palaso—gaya ng kulog ni Indra, di-mapipigil at di-matatagalan, at gaya ng Kamatayan mismo na di-maiiwasan—ay bumagsak sa dibdib ni Rāvaṇa.

Verse 18

स विसृष्टोमहावेगश्शरीरान्तकरश्शरः ।चिच्छेदहृदयंतस्यरावणस्यदुरात्मनः ।।।।

Pinakawalan nang ubod ng bilis, ang palasong pumupuksa sa katawan ay biniyak ang puso ni Rāvaṇa, yaong masamang-loob.

Verse 19

रुधिराक्तस्सवेगेनशरीरान्तकरःशरः ।रावणस्यहरन्प्राणान्विवेशधरणीतलम् ।।।।

Nabahiran ng dugo, ang palasong pumapatay, sa tulin nitong paglipad ay inagaw ang hininga-buhay ni Rāvaṇa at bumaon sa ibabaw ng lupa.

Verse 20

स शरोरावणंहत्वारुधिरार्द्रीकृतच्छविः ।कृतकर्मानिभृतवत्स्वतूणींपुनराविशत् ।।।।

Ang palasong yaon, nang mapatay si Rāvaṇa at mapadilim ang sariling kislap sa dugo, matapos maganap ang tungkulin, ay tahimik na nagbalik sa sariling lalagyan ng palaso.

Verse 21

तस्यहस्ताद्धतस्याशुकार्मुकं च ससायकम् ।निपपातसहप्राणैर्भ्रश्यमानस्यजीवितात् ।।।।

Nang siya’y mapatay at mabilis na lumisan ang buhay, ang busog at ang palasong hawak niya ay agad na nahulog—na wari’y kasabay ng paglagas ng kanyang hininga-buhay.

Verse 22

गतासुर्भीमवेगस्तुनैरृतेन्द्रोमहाद्युतिः ।पपातस्यन्दनाद्भूमौवृत्रोवज्रहतोयथा ।।।।

Wala nang buhay, ang hari ng mga rākṣasa—kakila-kilabot ang bilis at maningning ang kapangyarihan—ay bumagsak mula sa kanyang karwahe sa lupa, gaya ni Vṛtra na pinuksa ng kulog ni Indra.

Verse 23

तंदृष्टवापतितंभूमौहतशेषानिशाचराः ।हतनाधाभयत्रस्तास्सर्वतस्सम्प्रदुद्रुवुः ।।।।

Nang makita siyang nakahandusay sa lupa, ang natitirang mga nilalang ng gabi—wala nang panginoon sapagkat napatay ang kanilang pinuno—ay nanginig sa takot at nagtakbuhan sa lahat ng dako.

Verse 24

सर्वतश्चाभिपेतुस्तान्वानराद्रुमयोधिनः ।दशग्रीववधंदृष्टवावानराजितकाशिनः ।।।।

Mula sa lahat ng panig, sumugod ang mga vānarang mandirigmang may hawak na mga punò; nang makita nilang napatay si Daśagrīva, sila’y naglakad na nagtatagumpay.

Verse 25

अर्दितावानरैर्भ्रष्टालङ्कामभ्यपतन् भयात् ।हताश्रयात्वात्करुणैर्भाष्पप्रस्रवणैर्मुखैः ।।।।

Sugatan ng mga vānarā at gumuho sa labanan, sila’y tumakas sa takot patungong Laṅkā; nawalan ng kanlungan, at sa mga mukhang kaawa-awa’y dumaloy ang luha.

Verse 26

ततोविनेदुःसम्हृष्टावानराःजितकाशिनः ।वदन्तोराघवजयंरावणस्य ज तद्वधम् ।।।।

Pagkaraan, ang mga vānarā—nagliliyab sa galak at may anyo ng tagumpay—ay nagtaas ng malalakas na sigaw, ipinahahayag ang pananaig ni Rāghava at ang pagkamatay ni Rāvaṇa.

Verse 27

अथान्तरिक्षेव्यनदत्सौम्यस्त्रिदशदुन्धुभिः ।दिव्यगन्धशहस्तत्रमारुतस्सुसुकोववौ ।।।।

Pagkatapos, sa kalangitan ay umalingawngaw ang mapalad na mga tambol ng mga diyos; at isang banayad na simoy—may dalang banal na halimuyak—ang umihip nang kaaya-aya.

Verse 28

निपपातान्तरिक्षाच्चपुष्पवृष्टिस्तदाभुवि ।किरन्तीराघवरथंदुरवापामनोहरा ।।।।

Pagkatapos, mula sa langit ay bumuhos sa lupa ang kaakit-akit na ulan ng mga bulaklak, ikinakalat at tinatakpan ang karwahe ni Rāghava—kamangha-mangha at wari’y mula sa di-maabot na pinagmulan.

Verse 29

राघवस्तवसंयुक्तागगने च विशुश्रुवे ।साधुसाध्वितिवागग्य्रादेवतानांमहात्मनाम् ।।।।

Mula sa kalangitan ay malinaw na narinig ang pinakadakilang papuri ng mga diyos na dakila ang loob—mga salitang pumupuri kay Rāghava: “Mahusay! Mahusay!”

Verse 30

अविवेशमहान् हर्षोदेवानांचारणैःसह ।रावणेनिहतेरौद्रेसर्वलोकभयङ्करे ।।।।

Nang mapatay si Rāvaṇa—mabangis at kinatatakutan ng lahat ng daigdig—sumapit ang dakilang galak sa mga Deva, kasama ang mga Cāraṇa.

Verse 31

ततःसकामंसुग्रीवमङ्गदं च विभीषणम् ।चकारराघवःप्रीतोहत्वाराक्षसपुङ्गवम् ।।।।

Pagkatapos, si Rāghava, nalugod sa pagpatay sa pinuno ng mga Rākṣasa, ay tinupad ang mga ninanais nina Sugrīva, Aṅgada, at Vibhīṣaṇa, at pinasaya sila.

Verse 32

ततःप्रजग्मुःप्रशमंमरुद्गणादिशःप्रसेदुर्विमलंनभोऽभवत् ।महीचकम्पे न च मारुतोववौस्थिरप्रभश्चाप्यभवद्दिवाकरः ।।।।

Pagkaraan, ang mga pangkat ng Marut ay tumahimik; luminaw ang mga dako; naging dalisay ang langit. Huminto ang pagyanig ng lupa, hindi na humagupit ang hangin, at maging ang Araw ay nagliwanag nang matatag ang sinag.

Verse 33

ततस्तुसुग्रीवविभीषणाङ्गदाःसुहृद्विशिष्टास्सहलक्ष्मणास्तदा ।समेत्यहृष्टाविजयेनराघवंरणेऽभिरामंविधिनाभ्यपूजयन् ।।।।

Pagkaraan, sina Sugriva, Vibhishana, at Angada—kasama si Lakshmana at iba pang mararangal na kaibigang tapat—ay nagtipon, nagalak sa tagumpay, at ayon sa wastong ritwal ay naghandog-pugay kay Raghava, kaibig-ibig sa digmaan.

Verse 34

स तुनिहतरिपुस्स्थिरप्रतिज्ञःस्वजनबलाभिवृतोरणेरराज ।रघुकुलनृपनन्दनोमहौजास्त्रिदशगणैरभिसंवृतोयथेन्द्रः ।।।।

Nang mapatay ang kaaway, matatag sa kanyang panata, at napaliligiran ng sariling mga tao at hukbo, siya’y nagningning sa larangan ng digmaan—si Rama, kagalakan ng mga hari ng angkan ni Raghu, dakila ang ningning—na wari’y si Indra na pinalilibutan ng mga pangkat ng mga diyos.