Valmiki Ramayana 6.102.8 — Yuddha Kanda, Sarga 102, Shloka 8

लक्ष्मण-प्राणरक्षा:

Lakshmana’s Revival by the Herb-Mountain

Devanagari script

भ्रातरंनिहतंदृष्टवारावणेनदुरात्मना ।विष्टनन्तंतुदुःखार्तंमर्मण्यभिहतंभृशम् ।।।।

Transliteration

bhrātaraṃ nihataṃ dṛṣṭvā rāvaṇena durātmanā |

viṣṭanantaṃ tu duḥkhārtaṃ marmaṇy abhihataṃ bhṛśam ||

Translation

Nang makita ang kapatid na napatay ng masamang-loob na si Rāvaṇa—malubhang sugatan sa mga mahalagang bahagi at namimilipit sa kirot—napuspos si Rāma ng dalamhati.

Word by Word

• राघवः: Raghava (Rama)
• राघवः: कर्ता (कर्ता / Subject)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भ्रातरम्: brother
• भ्रातरम्: कर्म (कर्म / Object of ‘seeing’)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: क्रियाविशेषण (अव्ययभाव / Prior action)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund)

• प्रियम्: dear
• प्रियम्: विशेषण (कर्मविशेषण / Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्राणम् इत्यस्य विशेषणम्

• प्राणम्: life-breath, life
• प्राणम्: कर्म (कर्म / Appositive to ‘भ्रातरम्’)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• बहिः-चरम्: about to depart (wandering outward)
• बहिः-चरम्: विशेषण (कर्मविशेषण / Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: बहिः (अव्यय) + चर (धातु/प्रातिपदिक) → चर (कृदन्त/विशेषण)
• Form: अव्ययीभाव-समास (बहिः चरति इति), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्राणम् इत्यस्य विशेषणम्

• दुःखेन: with grief
• दुःखेन: करण (करणम् / Instrument, cause)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• महतā: great
• महतā: विशेषण (करणविशेषण / Qualifier of instrument)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; दुःखेन इत्यस्य विशेषणम्

• आविष्टः: overcome, possessed
• आविष्टः: विशेषण (कर्तृविशेषण / Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: आ-विश् (धातु) → आविष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; राघवस्य विशेषणम्

• ध्यान-शोक-परायणः: given over to brooding sorrow
• ध्यान-शोक-परायणः: विशेषण (कर्तृविशेषण / Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ध्यान (प्रातिपदिक) + शोक (प्रातिपदिक) + परायण (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (ध्यानशोके परायणः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; राघवस्य विशेषणम्

Context

"I wish to see the destruction of this evil minded one quickly before the sun completes the day and sets."

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• Rāvaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It contrasts dharma and adharma through action: Rāvaṇa is named “evil-minded” due to harm inflicted, while the righteous side responds with grief and moral urgency.

What is the narrative situation?

The narrator describes Lakṣmaṇa’s severe wounds inflicted by Rāvaṇa and sets the stage for Rāma’s intense reaction.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s compassion and familial responsibility, which become the emotional engine for renewed resolve.