Sarga 41

Verse 1

पुत्रांश्चिरगतान् ज्ञात्वा सगरो रघुनन्दन।नप्तारमब्रवीद्राजा दीप्यमानं स्वतेजसा।।।।

O Rāma, nang malaman ni Haring Sagara na matagal nang nawala ang kaniyang mga anak, nagsalita siya sa kaniyang apo na si Aṁśumān, na nagniningning sa sariling liwanag.

Verse 2

शूरश्च कृतविद्यश्च पूर्वैस्तुल्योऽसि तेजसा।पितृ़णां गतिमन्विच्छ येन चाश्वोऽपवाहित:।।।।

Ikaw ay magiting at ganap sa kaalaman; sa ningning ay kapantay mo ang iyong mga ninuno. Hanapin mo ang landas na tinahak ng mga ninuno—at ng nag-agaw sa kabayo.

Verse 3

अन्तर्भौमानि सत्त्वानि वीर्यवन्ति महान्ति च।तेषां त्वं प्रतिघातार्थं सास्त्रं गृह्णीष्व कार्मुकम्।।।।

May mga makapangyarihan at dakilang nilalang sa kailaliman ng lupa. Upang itaboy at lipulin sila, kunin mo ang iyong mga sandata—lalo na ang iyong busog.

Verse 4

अभिवाद्याभिवाद्यांस्त्वं हत्वा विघ्नकरानपि।सिद्धार्थस्सन्निवर्तस्व मम यज्ञस्य पारग:।।।।

Magbigay-galang ka sa mga karapat-dapat parangalan; lipulin mo rin ang mga humahadlang sa banal na ritwal; at saka bumalik kang natupad ang layon, upang maganap nang ganap ang aking paghahandog.

Verse 5

एवमुक्तोंऽशुमान्सम्यक् सगरेण महात्मना।धनुरादाय खड्गं च जगाम लघुविक्रम:।।।।

Nang masabing gayon at lubos na maturuan ng dakilang-loob na si Sagara, si Anśumān—magaan ang hakbang at mabilis ang tapang—ay umalis, tangan ang busog at ang tabak.

Verse 6

स खातं पितृभिर्मार्गमन्तर्भौमं महात्मभि:।प्रापद्यत नरश्रेष्ठ तेन राज्ञाऽभिचोदित:।।।।

Sa utos ng hari, sinundan niya—O pinakamainam sa mga tao—ang landas sa ilalim ng lupa na hinukay ng kaniyang mararangal at dakilang mga tiyuhin.

Verse 7

दैत्यदानवरक्षोभि: पिशाचपतगोरगै:।पूज्यमानं महातेजा दिशागजमपश्यत।।।।

Nakita ng maningning na si Anśumān ang elepanteng tagapagbantay ng isang dako, na sinasamba ng mga daitya, dānava, rākṣasa, piśāca, mga ibon, at mga ahas.

Verse 8

स तं प्रदक्षिणं कृत्वा पृष्ट्वा चापि निरामयम्।पितृ़न् स परिपप्रच्छ वाजिहर्तारमेव च।।।।

Pagkaraang ikutin niya nang pakanan ang elepante, nagtanong siya tungkol sa kalagayang walang karamdaman; saka niya inusisa ang kaniyang mga tiyuhin at gayundin ang nagkamit ng kabayong pang-yajña.

Verse 9

दिशागजस्तु तच्छ्रुत्वा प्रत्याहांशुमतो वच:।आसमञ्ज कृतार्थस्त्वं सहाश्वश्शीघ्रमेष्यसि।।।।

Nang marinig ng elepanteng tagapagbantay ng panig na iyon ang mga salita ni Anuśumān, siya’y sumagot: “O Anuśumān, anak ni Asamañjasa! Natupad na ang iyong layon; agad kang magbabalik na kasama ang kabayo.”

Verse 10

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वानेव दिशागजान्।यथाक्रमं यथान्यायं प्रष्टुं समुपचक्रमे।।।।

Pagkarinig sa mga salitang sinabi sa kaniya, sinimulan ni Aṁśumān na magtanong—sunod-sunod at ayon sa nararapat—sa lahat ng mga elepanteng nagbabantay sa mga dako.

Verse 11

तैश्च सर्वैर्दिशापालैर्वाक्यज्ञैर्वाक्यकोविदै:।पूजितस्सहयश्चैव गन्ताऽसीत्यभिचोदित:।।।।

Pinarangalan siya ng lahat ng mga tagapangalaga ng mga dako—mga nakaaalam ng diwa at bihasa sa pananalita—at hinikayat: “Makababalik ka, at kasama rin ang kabayo.”

Verse 12

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा जगाम लघुविक्रम:।भस्मराशीकृता यत्र पितरस्तस्य सागरा:।।।।

Pagkarinig sa kanilang mga salita, ang mabilis sa pagkilos na si Aṁśumān ay nagtungo sa pook na pinagbagsakan ng abo ang kaniyang mga tiyuhin sa ama—ang mga anak ni Sagara.

Verse 13

स दु:खवशमापन्नस्त्वसमञ्जसुतस्तदा।चुक्रोश परमार्तस्तु वधात्तेषां सुदु:खित:।।।।

Noon, si Aṁśumān, anak ni Asamañjasa, ay dinaig ng dalamhati; labis na nabagabag sa pagpatay sa kanila, siya’y napasigaw sa matinding pagdadalamhati.

Verse 14

यज्ञीयं च हयं तत्र चरन्तमविदूरत:।ददर्श पुरुषव्याघ्रो दु:खशोकसमन्वित:।।।।

Dahil sa dalamhati at pagdadalamhati, si Anśumān—ang tigre sa mga tao—ay nakita ang kabayong pang-yajña na nanginginain sa di-kalayuan.

Verse 15

स तेषां राजपुत्राणां कर्तुकामो जलक्रियाम् ।सलिलार्थी महातेजा न चापश्यज्जलाशयम् ।।।।

Nagnanais na isagawa ang mga handog na tubig para sa mga prinsipe, ang maningning na si Anśumān ay naghanap ng tubig, ngunit wala siyang nakitang anumang imbakan ng tubig doon.

Verse 16

विसार्य निपुणां दृष्टिं ततोऽपश्यत्खगाधिपम् ।पितृ़णां मातुलं राम सुपर्णमनिलोपमम्।।।।

Pagkatapos, sa masusing pagtanaw, nakita niya ang panginoon ng mga ibon—si Suparṇa, kasingbilis ng hangin—na siyang tiyuhin sa ina ng mga yumao; O Rāma.

Verse 17

स चैवमब्रवीद्वाक्यं वैनतेयो महाबल :।मा शुच: पुरुषव्याघ्र वधोऽयं लोकसम्मत:।।।।

At saka nagsalita ang makapangyarihang si Vainateya: “Huwag kang magdalamhati, O tigre sa mga tao; ang pagkapuksa na ito’y kinikilala ng daigdig na para sa ikabubuti.”

Verse 18

कपिलेनाप्रमेयेन दग्धा हीमे महाबला:।सलिलं नार्हसि प्राज्ञ दातुमेषां हि लौकिकम्।।।।

“Ang mga makapangyarihan na ito’y tunay na sinunog ni Kapila na di-masukat ang kapangyarihan; kaya, O marunong, hindi nararapat na maghandog ka sa kanila ng karaniwang tubig na pangsanlibutan.”

Verse 19

गङ्गा हिमवतो ज्येष्ठा दुहिता पुरुषर्षभ।तस्यां कुरु महाबाहो पितृ़णां तु जलक्रियाम्।।।।

Ang Gaṅgā ang panganay na anak na babae ni Himavat. O pinakamainam sa mga tao, O makapangyarihang bisig—ganapin mo sa kaniyang tubig ang mga ritwal na handog-tubig para sa mga ninuno.

Verse 20

भस्मराशीकृतानेतान् प्लावयेल्लोकपावनी।तया क्लिन्नमिदं भस्म गङ्गया लोककान्तया।।।।षष्टिं पुत्रसहस्राणि स्वर्गलोकं च नेष्यति।

Ang Gaṅgā, tagapagpadalisay ng mga daigdig, ay huhugas sa mga ito na naging bunton ng abo. Kapag nabasa ng Gaṅgā—minamahal ng sanlibutan—ang abong ito, dadalhin niya ang animnapung libong anak sa langit.

Verse 21

गच्छ चाश्वं महाभाग तं गृह्य पुरुषर्षभ।।।।यज्ञं पैतामहं वीर संवर्तयितुमर्हसि।

Kaya humayo ka, O pinagpala, at dakpin ang kabayong iyon, O pinakamainam sa mga tao. O bayani, nararapat na tapusin mo ang sakripisyong iniwan ng iyong lolo.

Verse 22

सुपर्णवचनं श्रुत्वा सोंऽशुमानतिवीर्यवान् ।।।।त्वरितं हयमादाय पुनरायान्महायशा:।

Nang marinig ang mga salita ni Suparṇa, ang lubhang makapangyarihan at bantog na Anśumān ay dagling kinuha ang kabayo at nagbalik.

Verse 23

ततो राजानमासाद्य दीक्षितं रघुनन्दन।।।।न्यवेदयद्यथावृत्तं सुपर्णवचनं तथा।

Pagkatapos, O Raghunandana, nilapitan niya ang hari na nakadiṣkṣā para sa ritwal, at iniulat nang tapat ang lahat ng naganap, pati ang mga salitang sinabi ni Suparṇa.

Verse 24

तच्छ्रुत्वा घोरसङ्काशं वाक्यमंशुमतो नृप:।।।।यज्ञं निवर्तयामास यथाकल्पं यथाविधि।

Nang marinig ng hari ang nakapanghihilakbot na ulat ni Anśumān, gayon ma’y tinapos niya ang yajña ayon sa Kalpa at sa itinakdang pamamaraan ng ritwal.

Verse 25

स्वपुरं चागमच्छ्रीमानिष्टयज्ञोमहीपति:।।।।गङ्गायाश्चागमे राजा निश्चयं नाध्यगच्छत।

Matapos maisagawa ang yajña, ang maringal na panginoon ng lupa ay nagbalik sa sariling kabisera; datapwat tungkol sa pagbaba ni Gaṅgā, hindi pa rin siya makapagpasya nang tiyak.

Verse 26

अकृत्वा निश्चयं राजा कालेन महता महान् ।त्रिंशद्वर्षसहस्राणि राज्यं कृत्वा दिवं गत:।।।।

Ang dakilang hari, sa mahabang paglipas ng panahon na hindi pa rin nakapagpasya, ay naghari sa loob ng tatlumpung libong taon, at pagkaraan ay umakyat sa langit.