Shloka 25

श्रीमद्रामायणकथासङ्क्षेपः / The Ramayana in Synopsis

Narada’s Summary to Valmiki

Devanagari script

तं व्रजन्तं प्रियो भ्राता लक्ष्मणोऽनुजगाम ह ।स्नेहाद्विनयसम्पन्नस्सुमित्रानन्दवर्धन: ।।।।भ्रातरं दयितो भ्रातुस्सौभ्रात्रमनुदर्शयन् ।

Transliteration

taṃ vrajantaṃ priyo bhrātā lakṣmaṇo ’nujagāma ha | snehād vinayasampannaḥ sumitrānandavardhanaḥ | bhrātaraṃ dayito bhrātuḥ saubhrātram anudarśayan ||

Translation

Habang siya’y lumalakad palayo, sinundan siya ng minamahal na kapatid na si Lakṣmaṇa—dahil sa pag-ibig, puspos ng kababaang-loob, nagpapasaya kay Sumitrā—ipinakikita sa kanyang mahal na kapatid ang ganap na debosyon ng pagkakapatiran.

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन

• व्रजन्तम्: (him) who was departing
• व्रजन्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: व्रज् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘going/departing’ (qualifies तम्)

• प्रियः: dear/affectionate
• प्रियः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier of भ्राता/लक्ष्मणः)

• भ्राता: brother
• भ्राता: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• लक्ष्मणः: Lakshmana
• लक्ष्मणः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अनुजगाम: followed
• अनुजगाम: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अनु + गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• ह: indeed
• ह: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: निपात (particle; emphasis/metrical filler)

• स्नेहात्: out of affection
• स्नेहात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: स्नेह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/हेतु), एकवचन

• विनय-सम्पन्नः: endowed with humility
• विनय-सम्पन्नः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विनय (प्रातिपदिक) + सम्पन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक, पद्-धातु)
• Form: तत्पुरुष-समास: विनयेन सम्पन्नः; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of लक्ष्मणः)

• सुमित्रा-आनन्द-वर्धनः: increaser of Sumitra's joy
• सुमित्रा-आनन्द-वर्धनः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुमित्रा (प्रातिपदिक) + आनन्द (प्रातिपदिक) + वर्धन (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (multi-member): सुमित्रायाः आनन्दस्य वर्धनः; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; epithet of लक्ष्मणः

• भ्रातरम्: (his) brother
• भ्रातरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन

• दयितः: beloved
• दयितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दयित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of लक्ष्मणः)

• भ्रातुः: of (his) brother
• भ्रातुः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन

• सौभ्रात्रम्: brotherly affection
• सौभ्रात्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सौभ्रात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन

• अनुदर्शयन्: showing
• अनुदर्शयन्: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: अनु + दृश् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘showing’

Context

Dasaratha, true to his word and restrained by the bond of duty, sent his beloved son Rama to the forest.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Rāma
• Sumitrā
• Vana (forest)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma within family: devoted service and loyal companionship in hardship, expressed as fraternal responsibility (saubhrātra).

What is the narrative situation?

As Rāma leaves for exile, Lakṣmaṇa chooses to accompany him, motivated by love and duty.

Which character virtue is emphasized?

Lakṣmaṇa’s humility (vinaya) and unwavering brotherly devotion (saubhrātra).