Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 74, Shloka 18

भरतस्य कैकेयी-गर्हा तथा सुरभि-दृष्टान्तः

Bharata’s Reproach of Kaikeyi and the Surabhi Exemplum

इन्द्रोऽप्यश्रुनिपातं तं स्वगात्रे पुण्यगन्धिनम्।सुरभिं मन्यते दृष्ट्वा भूयसीं तां सुरेश्वरः।।।।

indro ’py aśrunipātaṃ taṃ svagātre puṇyagandhinam | surabhiṃ manyate dṛṣṭvā bhūyasīṃ tāṃ sureśvaraḥ ||

Maging si Indra, panginoon ng mga deva, nang makita ang pagpatak ng luha—na may banal na halimuyak—sa sarili niyang katawan, ay nakilala iyon bilang mula sa lubhang iginagalang na Surabhī.

इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (particle)
अश्रुनिपातम्a fall/flow of tears
अश्रुनिपातम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअश्रु-निपात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (अश्रूणां निपातः)
तम्that
तम्:
Karma (कर्म/Object-determiner)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (refers to aśrunipātam)
स्वगात्रेon his own body
स्वगात्रे:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootस्व-गात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः कर्मधारयः (स्वं गात्रम्)
पुण्यगन्धिनम्having a holy fragrance
पुण्यगन्धिनम्:
Karma (कर्म/Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootपुण्य-गन्धिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (पुण्यो गन्धः यस्य); विशेषणम् (qualifying aśrunipātam)
सुरभिम्Surabhi (Kāmadhenu)
सुरभिम्:
Karma (कर्म/Object-complement)
TypeNoun
Rootसुरभि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
मन्यतेthinks/considers
मन्यते:
Kriya (क्रिया/Main verb)
TypeVerb
Root√मन् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्ययवत्
भूयसीम्more venerable/great
भूयसीम्:
Karma (कर्म/Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootभूयस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तुलनात्मक-विशेषण (comparative), विशेषणम् (qualifying ताम्/सुरभिम्)
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म/Object-determiner)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; refers to सुरभिम्
सुरेश्वरःlord of the gods
सुरेश्वरः:
Karta (कर्ता/Subject-apposition to इन्द्रः)
TypeNoun
Rootसुर-ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (सुराणाम् ईश्वरः)

When Indra, lord of the gods, saw those tears of holy fragrance fallen on his body heunderstood that the tears were shed by the venerated Kamadhenu.

B
Bharata
K
Kaikeyi
I
Indra
S
Surabhī

FAQs

Dharma is signaled and discerned: sacred ‘marks’ (like holy-fragrant tears) indicate a significant moral disturbance deserving attention.

Indra notices the fragrant tears on his body and infers they belong to the revered Surabhī.

Discernment (viveka): identifying the source and significance of moral distress.