Sarga 68

Verse 1

तेषां हि वचनं श्रुत्वा वसिष्ठः प्रत्युवाच ह।मित्रामात्यगणान्सर्वान्ब्राह्मणांस्तानिदं वचः।।2.68.1।।

Nang marinig ang kanilang mga salita, si Vasiṣṭha ay tumugon; at sa lahat ng pangkat ng mga kaibigan at mga ministro, gayundin sa mga brāhmaṇa, ay sinabi niya ang ganitong pananalita.

Verse 2

यदसौ मातुलकुले दत्तराज्यं परं सुखी।भरतो वसति भ्रात्रा शत्रुघ्नेन समन्वितः।।2.68.2।।तच्छीघ्रं जवना दूता गच्छन्तु त्वरितैर्हयैः।आनेतुं भ्रातरौ वीरौ किं समीक्षामहे वयम्।।2.68.3।।

Sapagkat si Bharata—na pinagkalooban ng kaharian—ay naninirahang lubhang masaya sa angkan ng kanyang tiyuhin sa ina, kasama ang kapatid niyang si Śatrughna.

Verse 3

यदसौ मातुलकुले दत्तराज्यं परं सुखी।भरतो वसति भ्रात्रा शत्रुघ्नेन समन्वितः।।2.68.2।।तच्छीघ्रं जवना दूता गच्छन्तु त्वरितैर्हयैः।आनेतुं भ्रातरौ वीरौ किं समीक्षामहे वयम्।।2.68.3।।

Kaya’t agad nawa’y magsugo ng mga matutuling sugo, sakay ng mabilis na mga kabayo, upang sunduin ang dalawang magiting na magkapatid; ano pa ang ating pagninilayan?

Verse 4

गच्छन्त्विति तत स्सर्वे वसिष्ठं वाक्यमब्रुवन्।तेषां तद्वचनं श्रूत्वा वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत्।।2.68.4।।

“Pahintulutan silang umalis,” wika ng lahat sa sambit kay Vasiṣṭha. Nang marinig niya ang kanilang pananalita, si Vasiṣṭha’y sumagot.

Verse 5

एहि सिद्धार्थ विजय जयन्ताशोक नन्दन।श्रूयतामिति कर्तव्यं सर्वानेव ब्रवीमि वः।।2.68.5।।

“Halina—Siddhārtha, Vijaya, Jayanta, Aśoka, Nandana. Makinig kayo; sasabihin ko sa inyong lahat ang dapat gawin.”

Verse 6

पुरं राजगृहं गत्वा शीघ्रं शीघ्रजवै र्हयैः।त्यक्तशोकैरिदं वाच्य श्शासनाद्भरतो मम।।2.68.6।।

“Magtungo kayo sa lungsod na Rājagṛha, agad-agad, sakay ng mga kabayong ubod-bilis; at nang walang pagpapakita ng dalamhati, iparating kay Bharata ang mga salitang ito bilang aking utos.”

Verse 7

पुरोहित स्त्वां कुशलं प्राह सर्वे च मन्त्रिणः।त्वरमाणश्च निर्याहि कृत्यमात्ययिकं त्वया।।2.68.7।।

“Ang purohita ng angkan at ang lahat ng mga ministro ay nagpaparating ng pagbati at kagalingan sa iyo. Magbalik ka agad nang nagmamadali; may kagyat na tungkuling naghihintay sa iyo.”

Verse 8

मा चास्मै प्रोषितं रामं मा चास्मै पितरं मृतम्।भवन्त श्शंसिषुर्गत्वा राघवाणामिमं क्षयम्।।2.68.8।।

Pagdating ninyo sa kanya, huwag ninyong ipamalita na si Rāma’y ipinatapon, ni na ang kanyang ama’y pumanaw; huwag ninyong ihayag ang kapahamakang ito na dumapo sa angkan ng mga Rāghava.

Verse 9

कौशेयानि च वस्त्राणि भूषणानि वराणि च।क्षिप्रमादय राज्ञश्च भरतस्य च गच्छत।।2.68.9।।

Dalhin agad ang mga kasuotang sutla at ang mahuhusay na alahas—mga handog para sa hari at para kay Bharata—at umalis nang walang pagkaantala.

Verse 10

दत्तपथ्यशना दूता जग्मुस्स्वं स्वं निवेशनम्।केकयां स्ते गमिष्यन्तो हयानारुह्य संमतान्।।2.68.10।।

Ang mga sugo, na binigyan ng baon para sa paglalakbay, ay nagtungo bawat isa sa kani-kaniyang tuluyan; at sa paghahandang umalis patungong Kekaya, sila’y sumakay sa piling mahuhusay na kabayo.

Verse 11

ततः प्रास्थानिकं कृत्वा कार्यशेषमनन्तरम्।वसिष्ठेनाभ्यनुज्ञाता दूता स्संत्वरिता ययुः।।2.68.11।।

Pagkatapos, matapos ayusin ang natitirang paghahanda para sa pag-alis, at nang mapahintulutan ni Vasiṣṭha, ang mga sugo ay nagmadaling lumisan.

Verse 12

न्यन्तेनापरतालस्य प्रलम्बस्योत्तरं प्रति।निषेवमाणा स्ते जग्मुर्नदीं मध्येन मालिनीम्।।2.68.12।।

Sila’y naglakbay, na iniiwasan ang kanluran ng Aparatāla at patungo sa hilaga ng Pralamba, at tinahak ang ilog Mālinī na dumadaloy sa pagitan nila.

Verse 13

ते हस्तिनापुरे गङ्गां तीर्त्वा प्रत्यङ्मुखा ययुः।पाञ्चालदेशमासाद्य मध्येन कुरुजाङ्गलम्।।2.68.13।।सरांसि च सुपूर्णानि नदीश्च विमलोदकाः।निरीक्षमाणा स्ते जग्मुर्दूताः कार्यवशाद्द्रुतम्।।2.68.14।।

Sa Hastināpura, tinawid nila ang Gaṅgā at nagpatuloy na pakanluran; at sa pagdaan sa gitna ng Kuru-jāṅgala, narating nila ang lupain ng Pāñcāla.

Verse 14

ते हस्तिनापुरे गङ्गां तीर्त्वा प्रत्यङ्मुखा ययुः।पाञ्चालदेशमासाद्य मध्येन कुरुजाङ्गलम्।।2.68.13।।सरांसि च सुपूर्णानि नदीश्च विमलोदकाः।निरीक्षमाणा स्ते जग्मुर्दूताः कार्यवशाद्द्रुतम्।।2.68.14।।

Namamasdan ang mga lawang hitik sa tubig at ang mga ilog na may malinaw at dalisay na agos, ang mga sugo’y nagmadali—dahil sa kagyat na tungkulin.

Verse 15

ते प्रसन्नोदकां दिव्यां नानाविहगसेविताम्।उपातिजग्मुर्वेगेन शरदण्डां जनाकुलाम्।।2.68.15।।

Mabilis nilang dinaanan ang banal na Śaradaṇḍā—may payapang tubig, dinadalaw ng sari-saring ibon, at hitik sa mga tao.

Verse 16

निकूलवृक्षमासाद्य दिव्यं सत्योपयाचनम्।अभिगम्याभिवाद्यं तं कुलिङ्गां प्राविशन्पुरीम्।।2.68.16।।

Narating nila ang banal na punong nasa pampang na tinatawag na Satyopayācana—karapat-dapat sambahin; nilapitan nila ito, nagbigay-galang, at saka pumasok sa lungsod ng Kuliṅgā.

Verse 17

आभिकालं ततः प्राप्य ते बोधिभवनाच्च्युताम्।पितृपैतामहीं पुण्यां तेरुरिक्षुमतीं नदीम्।।2.68.17।।

Mula roon ay narating nila ang Ābhikāla, at tinawid ang banal na Ilog Ikṣumatī na bumababa mula sa Bodhibhavana—isang lupang pinagpala at minahal ng mga ama at ninuno ni Daśaratha.

Verse 18

अवेक्ष्याञ्जलिपानांश्च ब्राह्मणान्वेदपारगान्।ययुर्मध्येन बाह्लीकान् सुदामानं च पर्वतम्।।2.68.18।।

Nang makita nila ang mga brāhmaṇa—dalubhasa sa mga Veda—na umiinom ng tubig sa nakasahod na palad, naglakbay sila sa gitna ng Bāhlīka at tumungo sa Bundok Sudāmān.

Verse 19

विष्णोः पदं प्रेक्षमाणा विपाशांचापि शाल्मलीम्।नदीर्वापी स्तटाकानि पल्वलानि सरांसि च।।2.68.19।।पश्यन्तो विविधांश्चापि सिंहाव्याघ्रमृग द्विपान्।ययुः पथाऽतिमहता शासनं भर्तुरीप्सवः।।2.68.20।।

Namamasdan nila ang mga bakas ng paa ni Viṣṇu, at nakita rin ang mga ilog na Vipāśā at Śālmalī—gayundin ang mga ilog, mga balong may hagdan, mga tangke, mga lawaing mababaw at mga lawa—at habang pinagmamasdan ang sari-saring leon, tigre, usa at elepante, naglakbay sila sa napakahabang daan, hangad na tuparin ang utos ng kanilang panginoon.

Verse 20

विष्णोः पदं प्रेक्षमाणा विपाशांचापि शाल्मलीम्।नदीर्वापी स्तटाकानि पल्वलानि सरांसि च।।2.68.19।।पश्यन्तो विविधांश्चापि सिंहाव्याघ्रमृग द्विपान्।ययुः पथाऽतिमहता शासनं भर्तुरीप्सवः।।2.68.20।।

Namamasdan nila ang mga bakas ng paa ni Viṣṇu, at nakita rin ang mga ilog na Vipāśā at Śālmalī—gayundin ang mga ilog, mga balong may hagdan, mga tangke, mga lawaing mababaw at mga lawa—at habang pinagmamasdan ang sari-saring leon, tigre, usa at elepante, naglakbay sila sa napakahabang daan, hangad na tuparin ang utos ng kanilang panginoon.

Verse 21

ते श्रान्तवाहना दूता विकृष्णेन पथा ततः।गिरिव्रजं पुरवरं शीघ्रमासेदुरञ्जसा।।2.68.21।।

Pagkaraan ng mahaba at nakapapagod na daan, ang mga sugo—na pagod na ang kanilang mga sasakyan—ay di naglaon ay tuwirang nakarating sa Girivraja, ang pinakadakila sa mga lungsod.

Verse 22

भर्तुः प्रियार्थं कुलरक्षणार्थं भर्तुश्च वंशस्य परिग्रहार्थम्।अहेडमाना स्त्वरया स्म दूता रात्र्यान्तु ते तत्पुरमेव याताः।।2.68.22।।

Upang bigyang-lugod ang kanilang panginoon, upang ingatan ang angkan ng hari, at upang itaguyod ang dangal at pagpapatuloy ng dinastiya, ang mga sugo—na walang pagpapabaya—ay nagmadali at narating ang mismong lungsod na iyon sa gabi.