Valmiki Ramayana 2.65.4 — Ayodhya Kanda, Sarga 65, Shloka 4

अयोध्याकाण्डे पञ्चषष्टितमः सर्गः — Daśaratha’s Death Discovered in the Palace

Morning Rites Turn to Lament

Devanagari script

ततस्तु स्तुवतां तेषां सूतानां पाणिवादकाः।अपदानान्युदाहृत्य पाणिवादा नवादयन्।।।।

Transliteration

tatas tu stuvatāṁ teṣāṁ sūtānāṁ pāṇivādakāḥ | apadānāny udāhṛtya pāṇivādā navādayan ||

Translation

Pagkaraan, habang umaawit ang mga sutang makata, ang mga pumapalo ng palad ay tumugtog ng tiyempo—binibigkas ang mga bantog na gawa ng hari at nagpapalakas ng kanilang kumpas na palakpak.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध/क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; देश/काल-निर्देशक (then/thereupon)

• तु: then/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थक (but/and then)

• स्तुवताम्: of those praising
• स्तुवताम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु) → स्तुवत् (कृदन्त, शतृ)
• Form: शतृ-कृदन्त; पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; बहुवचन; सूतानाम् इति विशेषणम्

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; बहुवचन

• सूतानाम्: of the bards
• सूतानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; बहुवचन

• पाणिवादकाः: hand-clappers
• पाणिवादकाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाणि + वादक (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन

• अपदानानि: deeds/episodes
• अपदानानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अपदान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; बहुवचन

• उदाहृत्य: having cited
• उदाहृत्य: Sambandha (सम्बन्ध/पूर्वकालिक क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: उद् + आ + हृ (धातु) → उदाहृत्य (क्त्वा)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभावरूप कृदन्त (gerund/absolutive): having cited/mentioned

• पाणिवादाः: hand-claps
• पाणिवादाः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाणि + वाद (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; बहुवचन

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेधार्थक (negation particle)

• अवादयन्: made resound/clapped
• अवादयन्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव + वद् (धातु) → अवादय (णिच्) (तिङन्त)
• Form: लङ्-लकार; प्रथम-पुरुष; बहुवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोगः (causative: made sound/played)

Context

While the bards sang the praise of the king, those who praise clapping their palms clapped, citing the wonderful deeds of Dasaratha.

Characters & Entities

• sūta (bards/panegyrists)
• rājā (Daśaratha, implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is supported by remembrance of worthy deeds: public recitation of a ruler’s apadāna functions as moral education and social validation of righteous kingship.

What is the narrative situation?

Court performers accompany bardic praise with rhythmic clapping, recounting notable deeds in a celebratory palace setting.

Which character virtue is emphasized?

Gratitude and civic admiration—preserving a ruler’s reputation through collective performance and recollection.