Valmiki Ramayana 2.3.36 — Ayodhya Kanda, Sarga 3, Shloka 36

यौवराज्याभिषेक-उपकल्पनम्

Preparations for Rama’s Installation as Yuvaraja

Devanagari script

तेन विभ्राजता तत्र सा सभाऽभिव्यरोचत।।।।विमलग्रहनक्षत्रा शारदी द्यौरिवेन्दुना।

Transliteration

tena vibhrājatā tatra sā sabhā ’bhivyarocata |

vimalagrahanakṣatrā śāradī dyaur ivendunā ||

Translation

Sa kanyang ningning doon, ang kapulungan ay lalo pang nagliwanag—gaya ng malinaw na langit ng taglagas, hitik sa mga bituin at planeta, na pinasisilaw ng buwan.

Word by Word

• तेन: by him (by Rama)
• तेन: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम-रूपम्; करण/हेतु-भावः (‘by him’)

• विभ्राजता: shining
• विभ्राजता: करणविशेषण (Instrument-qualifier/करणविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-भ्राज् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्तः (present active participle), पुंलिङ्गे, तृतीया, एकवचन; ‘while shining’ (agreeing with ‘tena’)

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• सा: that
• सा: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम-रूपम्

• सभा: assembly hall
• सभा: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन

• अभिव्यरोचत: shone forth, appeared splendid
• अभिव्यरोचत: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि-वि-रुच् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/लङ्), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन

• विमल-ग्रह-नक्षत्रा: having clear planets and stars
• विमल-ग्रह-नक्षत्रा: कर्तृविशेषण (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विमल (प्रातिपदिक) + ग्रह (प्रातिपदिक) + नक्षत्र (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिसमासः (possessive): विमलानि ग्रहाणि नक्षत्राणि च यस्याः सा; स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifying 'dyauḥ')

• शारदी: autumnal
• शारदी: कर्तृविशेषण (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शारद (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifying 'dyauḥ')

• द्यौः: the sky
• द्यौः: उपमान (Standard of comparison/उपमान)
• Type: Noun
• Root: द्यौ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन

• इव: like
• इव: उपमा (Comparison marker/उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय (particle of comparison)

• इन्दुना: by/with the moon
• इन्दुना: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इन्दु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया, एकवचन; करणम् (with the moon)

Context

That assembly was illumined by (the presence of) Rama like the Moon dazzling the clear autumnal sky bespangled with sparkling planets and stars.

Characters & Entities

• Rāma
• sabhā (assembly)
• Indu (Moon)
• graha (planets)
• nakṣatra (stars)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

A dharmic leader elevates society: the imagery suggests that the presence of virtue brings clarity, order, and confidence to the public sphere.

What is the narrative situation?

Rāma’s arrival and seating transform the mood and brilliance of the court assembly.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s saumyatā (gentle dignity) and inspiring charisma grounded in righteousness.