Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 113, Shloka 12

पादुकाप्रदानं भरतस्य निवृत्तिश्च

The Sandals Bestowed; Bharata’s Return Toward Ayodhya

Devanagari script

एते प्रयच्छ संहृष्टः पादुके हेमभूषिते।अयोध्यायां महाप्राज्ञ योगक्षेमकरे तव।।।।

Transliteration

ete prayaccha saṃhṛṣṭaḥ pāduke hemabhūṣite | ayodhyāyāṃ mahāprājña yogakṣemakare tava ||

Translation

O lubhang marunong, buong galak na ipagkaloob mo ang dalawang sandalyas na ito, na pinalamutian ng ginto, upang sa iyong ngalan ay maghatid ng kapayapaan at katiwasayan sa Ayodhyā.

Word by Word

• एते: these two
• एते: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; द्विवचन; सर्वनाम (here: object ‘these two’)

• प्रयच्छ: bestow/give
• प्रयच्छ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-यम् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative); मध्यम-पुरुष (2nd); एकवचन; परस्मैपद

• संहृष्टः: delighted
• संहृष्टः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हृष् (धातु)
• Form: सम्-हृष् क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; विशेषण (त्वम् implied)

• पादुके: pair of sandals
• पादुके: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पादुका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया; द्विवचन

• हेमभूषिते: adorned with gold
• हेमभूषिते: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: हेम-भूषित (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (हेमेन भूषिते); भूष् (धातु) क्त-प्रत्ययान्त; स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया; द्विवचन; विशेषण (पादुके)

• अयोध्यायाम्: in Ayodhya
• अयोध्यायाम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अयोध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी (Locative/7th); एकवचन

• महाप्राज्ञ: O greatly wise one
• महाप्राज्ञ: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: महा-प्राज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास; सम्बोधन (Vocative); एकवचन; विशेषण (सम्बोधितः)

• योगक्षेमकरे: bringing welfare and security
• योगक्षेमकरे: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: योग-क्षेम-कर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (योगक्षेमं करोति इति); पुंलिङ्ग; सप्तमी/द्वितीया; द्विवचन/एकवचन (context: epithet of ‘पादुके’ → स्त्रीलिङ्ग द्वितीया द्विवचन expected; form ‘करे’ is ambiguous/irregular in transmission)

• तव: your
• तव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यम-पुरुष-सर्वनाम; षष्ठी; एकवचन

Context

O extremely sagacious one, bestow with pleasure your sandals decked with gold for security and safety of Ayodhya.

Characters & Entities

• Vasiṣṭha
• Rāma
• Ayodhyā
• pādukā (sandals)
• gold (hema)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Rajadharma with integrity: governance must continue for the people’s welfare, even when the rightful king is absent—through a dharmic symbol of authority.

What is the narrative situation?

Vasiṣṭha proposes that Rāma’s sandals be installed/used as a royal symbol to safeguard Ayodhyā while Rāma remains in exile.

Which character virtue is emphasized?

Practical wisdom—uniting moral principle with administrative stability (yogakṣema).