Sarga 110

Verse 1

क्रुद्धमाज्ञाय रामं तु वसिष्ठः प्रत्युवाच ह।जाबालिरपि जानीते लोकस्यास्य गतागतिम्।।।।

Nang mapansing nagngangalit si Rāma, sumagot si Vasiṣṭha: “Si Jābāli man ay batid ang pagparito at pagpanaw—ang landas at hantungan—ng mga nilalang sa daigdig na ito.”

Verse 2

निवर्तयितुकामस्तु त्वामेतद्वाक्यमब्रवीत्।इमां लोकसमुत्पत्तिं लोकनाथ निबोध मे।।।।

O Panginoon ng mga daigdig, sinabi niya sa iyo ang mga salitang ito, tanging upang ikaw ay mapabalik. Ngayon, pakinggan mo mula sa akin ang salaysay ng pinagmulan ng sanlibutan.

Verse 3

सर्वं सलिलमेवासीत्पृथिवी यत्र निर्मिता।तत: स‌मभवद्ब्रह्मा स्वयम्भूर्दैवतै: स‌ह।।।।

Noong pasimula, ang lahat ay pawang tubig; mula roon nahubog ang daigdig. Pagkaraan, nahayag si Brahmā na Svayambhū, kasama ng mga diyos.

Verse 4

स वराहस्ततो भूत्वा प्रोज्जहार वसुन्धराम्।असृजच्च जगत्सर्वं सह पुत्रैः कृतात्मभिः।।।।

Pagkaraan, naging Varāha siya at iniahon ang Daigdig; at nilikha niya ang buong sanlibutan, kasama ang kaniyang mga anak—mga kaluluwang dalisay at may pagpipigil-sa-sarili.

Verse 5

आकाशप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः।तस्मान्मरीचि: संज‌ज्ञे मरीचेः कश्यप: सुतः।।।।

Si Brahmā, na nagmula sa kalangitan—walang hanggan, palagian, at di-nasisira—mula sa kaniya isinilang si Marīci; at mula kay Marīci, ang anak na si Kaśyapa.

Verse 6

विवस्वान्काश्यपात् जज्ञे मनुर्वैवस्वत: स्वयम्।स तु प्रजापतिः पूर्वमिक्ष्वाकुस्तु मनो: सुतः।।।।

Mula kay Kaśyapa isinilang si Vivasvān, ang Araw; at mula kay Vivasvān, si Manu Vaivasvata. Siya ngang Manu ang unang Prajāpati; at si Ikṣvāku ay isinilang bilang anak ni Manu.

Verse 7

यस्येयं प्रथमं दत्ता समृद्धा मनुना मही।तमिक्ष्वाकुमयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम्।।।।

Kay Ikṣvāku—na siyang unang pinagkalooban ni Manu ng masaganang lupaing ito—kilalanin mo siya bilang pinakaunang hari sa Ayodhyā.

Verse 8

इक्ष्वाकोस्तु सुत श्रीमान्कुक्षिरेवेति विश्रुतः।कुक्षेरथात्मजो वीरो विकुक्षिरुदपद्यत।।।।

Si Ikṣvāku ay nagkaroon ng maringal na anak na bantog sa pangalang Kukṣi; at kay Kukṣi naman isinilang ang bayaning si Vikukṣi.

Verse 9

विकुक्षेस्तु महातेजा बाणः पुत्र प्रतापवान्।बाणस्य तु महाबाहुरनरण्यो महात‌पा:।।।।

Kay Vikukṣi isinilang ang makapangyarihang si Bāṇa, dakila sa ningning at lakas; at kay Bāṇa naman isinilang si Anaraṇya, malakas ang bisig at dakila sa pagtitika.

Verse 10

नानावृष्टिर्बभूवास्मिन्नदुर्भिक्षं सतां वरे।अनरण्ये महाराजे तस्करो नापि कश्चन।।।।

Nang maghari sa kahariang ito ang dakilang haring Anaraṇya, na pinakadakila sa mga matuwid, walang tagtuyot, walang taggutom, at ni isang magnanakaw ay wala.

Verse 11

अनरण्यान्महाबाहुः पृथु राजा बभूव ह।तस्मात्पृथोमेहाराजस्त्रिशङ्कुरुदपद्यत।।।।स सत्यवचनाद् वीर: स‌शरीरो दिवं गतः।

Mula kay Anaraṇya ay isinilang ang makapangyarihang-bisig na haring Pṛthu; at mula kay Pṛthu ay isinilang ang dakilang haring Triśaṅku. Ang bayaning si Triśaṅku, sa lakas ng kanyang katapatan sa salita, ay umakyat sa langit na taglay ang kanyang katawan.

Verse 12

त्रिशङ्कोरभवत्सूनुर्दुन्धुमारो महायशाः।।।।दुन्धुमारान्महातेजा युवनाश्वो व्यजायत।

Ang anak ni Triśaṅku ay ang bantog na si Dundhumāra; at mula kay Dundhumāra ay isinilang ang maningning sa dakilang ningning na si Yuvanāśva.

Verse 13

युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत।।।।मान्धातुस्त महातेजा: सुसन्धिरुदपद्यत।सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित्।।।।यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः।

Ang anak ni Yuvanāśva ay ang maringal na si Māndhātṛ; at mula kay Māndhātṛ ay isinilang ang makapangyarihang si Susandhi. Si Susandhi ay may dalawang anak—si Dhruvasandhi at si Prasēnajit. Mula kay Dhruvasandhi ay isinilang ang tanyag na si Bharata, tagapagpuksa ng mga kaaway.

Verse 14

युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत।।2.110.13।।मान्धातुस्त महातेजा स्सुसन्धिरुदपद्यत।सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित्।।2.110.14।।यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः।

Mula kay Yuvanāśva ay isinilang ang maringal na Māndhātṛ; mula kay Māndhātṛ ay lumitaw ang dakilang Susandhi. Kay Susandhi ay may dalawang anak—si Dhruvasandhi at si Prasenajit; at mula kay Dhruvasandhi ay isinilang ang bantog na Bharata, tagapagpuksa ng mga kaaway.

Verse 15

भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत।।।।यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः।हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दवः।।।।

Mula kay Bharata, ang makapangyarihang may malalakas na bisig, ay isinilang ang anak na nagngangalang Asita. Laban sa kanya ay nagsitindig ang mga kaaway na haring karibal: ang mga Haihaya, ang mga Tālajaṅgha, at ang matatapang na Śaśibindu.

Verse 16

भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत।।2.110.15।।यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः।हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दवः।।2.110.16।।

Mula kay Bharata, ang makapangyarihang may malalakas na bisig, ay isinilang si Asita. Sa kanya ay nagsitindig ang mga kaaway na haring karibal—ang mga Haihaya, ang mga Tālajaṅgha, at ang matatapang na Śaśibindu.

Verse 17

तांस्तु सर्वान्प्रतिव्यूह्य युद्धे राजा प्रवासितः।स च शैलवरे रम्ये बभूवाभिरतो मुनिः।।।।

Ngunit hinarap ng hari silang lahat sa digmaan; gayon ma’y napalayas siya sa pagkatapon. At sa isang kaaya-ayang hanay ng bundok ay namuhay siya roon, payapa at kuntento, na wari’y isang muni.

Verse 18

द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुरिति श्रुतिः।एका गर्भविनाशाय सपत्न्यै गरलं ददौ।।।।

Ayon sa narinig, siya’y may dalawang asawa, at kapwa sila nagdalang-tao. Ang isa, sa pagnanais na wasakin ang sinapupunan ng kanyang karibal, ay nagbigay ng lason sa kapwa-asawa.

Verse 19

भार्गवश्च्यवनो नाम हिमवन्तमुपाश्रितः।तमृषिं समुपागम्य कालिन्दी त्वभ्यवादयत्।।2.110.19।।स तामभ्यवदद्विप्रो वरेप्सुं पुत्रजन्मनि।

May isang pantas na Bhārgava na nagngangalang Cyavana na nanirahan sa Himavat. Lumapit si Kālinḍī sa rishi at nagbigay-galang; at ang brahmin ay nagsalita sa kanya, sapagkat siya’y naghahangad ng biyaya—ang pagsilang ng isang anak na lalaki.

Verse 20

पुत्रस्ते भविता देवि महात्मा लोकविश्रुतः।।।।धार्मिकश्च सुशीलश्च वंशकर्ताऽरिसूदनः।

“O reyna, magkakaroon ka ng isang anak—dakilang-loob at bantog sa buong daigdig—matuwid at marangal ang asal, tagapagpatuloy ng angkan at tagapuksa ng mga kaaway.”

Verse 21

कृत्वा प्रदक्षिणं हृष्टा मुनिंतमनुमान्य च।।।।पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम्।तत: सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत।।।।

Sa galak, umikot ang reyna nang pakanan bilang paggalang sa muni at nagpaalam sa kanya. Pagbalik niya sa tahanan, ang diyosang reyna ay nagsilang ng isang anak na may mga matang tulad ng talulot ng lotus, at nagniningning na gaya ng Lotus-born (Brahmā).

Verse 22

कृत्वा प्रदक्षिणं हृष्टा मुनिंतमनुमान्य च।।2.110.21।। पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम्। तत: सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत।।2.110.22।।

Sa galak, umikot siya nang pakanan bilang paggalang sa muni at nagpaalam; pag-uwi niya, ang reyna ay nagsilang ng isang anak na may mga matang tulad ng lotus, at nagniningning na gaya ng Lotus-born (Brahmā).

Verse 23

सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया।गरेण सह तेनैव जात स्स सगरोऽभवत्।।।।

Ngunit ang kaniyang kapwa-asawa, sa pagnanais na lipulin ang sanggol sa sinapupunan, ay nagbigay sa kaniya ng lason. Kasabay ng lasong iyon (‘gara’) siya isinilang, kaya tinawag ang bata na Sagara.

Verse 24

स राजा सगरो नाम य: स‌मुद्रमखानयत्।इष्ट्वा पर्वणि वेगेन त्रासयन इमाः प्रजाः।।।

Ang haring iyon, na ang pangalan ay Sagara, ang siyang nagpagawa na hukayin ang karagatan. Matapos magsagawa ng handog sa araw ng kapistahan ng kabilugan ng buwan, sa bilis ng kaniyang lakas ay pinangilabutan ang mga mamamayan sa dakilang gawaing iyon.

Verse 25

असमञ्जस्तु पुत्रोऽभूत्सगरस्येति न श्श्रुतम्।जीवन्नेव स पित्रा तु निरस्तः पापकर्मकृत्।।।।

Narinig namin na si Sagara ay nagkaroon ng anak na nagngangalang Asamañja. Habang nabubuhay pa ang kaniyang ama, siya—na gumagawa ng masasamang gawa—ay pinalayas nito.

Verse 26

अंशुमानिति पुत्रोऽभूदसमञ्जस्य वीर्यवान्।दिलीपोंशुमतः पुत्रो दिलीपस्य भगीरथः।।।।

Ang magiting na si Aṁśumān ay isinilang bilang anak ni Asamañja. Si Dilīpa ang anak ni Aṁśumān, at si Bhagīratha naman ang anak ni Dilīpa.

Verse 27

भगीरथात्ककुत्स्थस्तु काकुत्स्था येन विश्रुताः।ककुत्स्थस्य च पुत्रोऽभूद्रघुर्येन च राघवाः।।।।

Mula kay Bhagīratha ay isinilang si Kakutstha, na dahil sa kaniya ay sumikat ang inyong angkan bilang mga Kākuṭstha. At kay Kakutstha ay isinilang si Raghu, na dahil sa kaniya kayo’y nakikilala bilang mga Rāghava.

Verse 28

रघोस्तु पुत्रस्तेजस्वी प्रवृद्धः पुरुषादकः।कल्माषपाद स्सौदास इत्येवं प्रथितो भुवि।।।।

Ang maningning na anak ni Raghu, lumago sa kapangyarihan, ay sumikat sa daigdig sa mga pangalang Kalmāṣapāda at Saudāsa; at dahil sa sumpa ng isang rishi, nakilala rin siya noon bilang tagalamon ng tao.

Verse 29

कल्माषपादपुत्रोऽभूच्छङ्खणस्त्विति विश्रुतः।यस्तु तद्वीर्यमासाद्य सहसैन्यो व्यनीनशत्।।।।

Ang anak ni Kalmāṣapāda ay sumikat sa pangalang Śaṅkhaṇa; at sinumang sumalubong sa kanyang lakas ay nadurog, kasama ang kanyang hukbo.

Verse 30

शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।।।शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।।।अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।।।अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।।।

Ang anak ni Śaṅkhaṇa ay ang magiting at maringal na Sudarśana; ang anak ni Sudarśana ay si Agnivarṇa, at ang anak ni Agnivarṇa ay si Śīghraga. Ang anak ni Śīghraga ay si Maru; ang anak ni Maru ay si Praśuśruva; at ang anak ni Praśuśruva ay ang maningning na Ambarīṣa. Ang anak ni Ambarīṣa ay si Nahūṣa, na tapat ang lakas; ang anak ni Nahūṣa ay ang lubhang maka-dharma na Nābhāga. Si Nābhāga ay may dalawang anak, sina Aja at Suvrata; at ang anak ni Aja ay ang matuwid na haring Daśaratha.

Verse 31

शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।2.110.30।।शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।2.110.31।।अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।2.110.32।।अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।2.110.33।।

Ikaw ang panganay na tagapagmana niya, na tanyag sa pangalang Rāma. Kaya, O hari, tanggapin mo ang sarili mong kaharian at alagaan ang mga tao.

Verse 32

शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।2.110.30।।शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।2.110.31।।अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।2.110.32।।अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।2.110.33।।

Sa lahat ng angkan ng Ikṣvāku, ang panganay ang nagiging hari; habang nabubuhay ang panganay, ang nakababatang anak ay hindi itinatanghal sa kaharian.

Verse 33

शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।2.110.30।।शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।2.110.31।।अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।2.110.32।।अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।2.110.33।।

O dakilang tanyag, huwag mong talikuran ngayon ang walang hanggang kuladharma ng mga Rāghava. Pamunuan mo ang daigdig na sagana sa hiyas at malawak sa mga kaharian, gaya ng pamamahala ng iyong ama.

Verse 34

तस्य ज्येष्ठोऽसि दायादो राम इत्यभिविश्रुतः।तद्गृहाण स्वकं राज्यमवेक्षस्व जनं नृप।।।।

Ikaw ang panganay na tagapagmana niya, na tanyag sa pangalang Rāma. Kaya, O hari, tanggapin mo ang sarili mong kaharian at alagaan ang mga tao.

Verse 35

इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां राजा भवति पूर्वजः।पूर्वजे नापरः पुत्रो ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते।।।।

Sa lahat ng angkan ng Ikṣvāku, ang panganay ang nagiging hari; habang nabubuhay ang panganay, ang nakababatang anak ay hindi itinatanghal sa kaharian.

Verse 36

स राघवाणां कुलधर्ममात्मनः सनातनं नाद्य विहन्तुमर्हसि।प्रभूतरत्नामनुशाधि मेदिनीं प्रभूतराष्ट्रां पितृवन्महायशः।।।।

O dakilang tanyag, huwag mong talikuran ngayon ang walang hanggang kuladharma ng mga Rāghava. Pamunuan mo ang daigdig na sagana sa hiyas at malawak sa mga kaharian, gaya ng pamamahala ng iyong ama.