Adhyaya 14

Verse 1

सोमशर्मोवाच । एवंविधं महापुण्यं धर्मव्याख्यानमुत्तमम् । कथं जानासि भद्रे त्वं कस्माच्चैव त्वया श्रुतम्

Wika ni Somaśarmā: “Ang ganitong kataas-taasang pagpapaliwanag ng dharma ay dakilang mapagpala at punô ng dakilang kabutihan. Paano mo ito nalalaman, O mapalad na ginang—at kanino mo nga ito narinig?”

Verse 2

सुमनोवाच । भार्गवाणां कुले जातः पिता मम महामते । च्यवनो नाम विख्यातः सर्वज्ञानविशारदः

Wika ni Sumana: “O dakilang-isip, ang aking ama’y isinilang sa angkan ng mga Bhārgava; siya’y tanyag sa pangalang Cyavana, at bihasa sa lahat ng sangay ng kaalaman.”

Verse 3

तस्याहं प्रिय कन्या वै प्राणादपि च वल्लभा । यत्रयत्र व्रजत्येष तीर्थारामेषु सुव्रत

Ako’y tunay na minamahal niyang anak na babae, higit pang mahal kaysa sa sariling hininga. Saan man siya pumaroon, O ikaw na may dakilang panata, naglalakbay siya sa mga banal na tawiran at mga sagradong halamanan.

Verse 4

सभासु च मुनीनां तु देवतायतनेषु च । तेन सार्द्धं व्रजाम्येका क्रीडमाना सदैव हि

Sa mga kapulungan ng mga muni at sa mga dambana ng mga diyos din, kasama niya akong naglalakbay—mag-isa—na laging naglalaro sa banal na kagalakan.

Verse 5

कौशिकान्वयसंभूतो वेदशर्मा महामतिः । पितुर्मम सखा दैवादटमानः समागतः

Ang dakilang-isip na si Vedaśarmā, na isinilang sa angkan ng Kauśika at kaibigan ng aking ama, ay dumating dito sa bisa ng tadhana habang siya’y naglalagalag.

Verse 6

दुःखेन महताविष्टश्चिंतयानो मुहुर्मुहुः । समागतं महात्मानं तमुवाच पिता मम

Dahil sa matinding dalamhati, at paulit-ulit na nilalamon ng pag-aalala, nang dumating ang dakilang may banal na diwa, siya’y kinausap ng aking ama.

Verse 7

भवंतं दुःखसंतप्तमिति जानामि सुव्रत । कस्माद्दुःखी भवाञ्जातस्तस्मात्त्वं कारणं वद

O may mabuting panata, batid kong ikaw ay sinusunog ng dalamhati. Sa anong dahilan ka naging malungkot? Kaya sabihin mo sa akin ang sanhi.

Verse 8

एतद्वाक्यं ततः श्रुत्वा च्यवनस्य महात्मनः । तमुवाच महात्मानं पितरं मम सुव्रतः

Nang marinig niya ang mga salitang iyon ng dakilang si Cyavana, ang aking mabuting-panatang lalaki ay nagsalita sa aking ama, na dakila rin ang diwa.

Verse 9

वेदशर्मा महाप्राज्ञ सर्वदुःखस्य कारणम् । मम भार्या महासाध्वी पातिव्रत्यपरायणा

O marunong na Vedaśarmā, ikaw ang sanhi ng lahat ng aking pagdurusa. Ang aking asawa ay lubhang banal, ganap na nakatuon sa katapatan sa kanyang asawa.

Verse 10

अपुत्रा सा हि संजाता मम वंशो न विद्यते । एतत्ते कारणं प्रोक्तं प्रश्नितोस्मि यतस्त्वया

Siya’y tunay na naging walang anak na lalaki; hindi na magpapatuloy ang aking angkan. Ito ang sanhi na sinabi ko sa iyo, sapagkat ako’y tinanong mo.

Verse 11

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तः कश्चित्सिद्धः समागतः । मम पित्रा तथा तेन ह्युत्थाय वेदशर्मणा

Samantala, dumating doon ang isang Siddha. Ang aking ama—at gayundin si Vedaśarman—ay tumindig bilang paggalang.

Verse 12

द्वाभ्यामपि च सिद्धोसौ पूजितो भक्तिपूर्वकैः । उपहारैस्स भोज्यान्नैर्वचनैर्मधुराक्षरैः

Ang ganap na Siddha ay sinamba nilang dalawa nang may debosyon—sa pamamagitan ng mga handog, masasarap na pagkain, at matatamis na salita.

Verse 13

द्वाभ्यामन्तर्गतं पृष्टं पूर्वोक्तं च यथा त्वया । उभौ तौ प्राह धर्मात्मा ससखं पितरं मम

Gaya ng iyong pagtatanong—na sumasaklaw sa dalawang bagay at ayon sa naunang sinabi—nagsalita ang matuwid tungkol sa kanilang dalawa: ang aking ama at ang kanyang kaibigan.

Verse 14

धर्मस्य कारणं सर्वं मयोक्तं ते तथा किल । धर्मेण प्राप्यते पुत्रो धनं धान्यं तथा स्त्रियः

Tunay ngang sinabi ko sa iyo ang lahat ng sanhi at saligan ng dharma. Sa pamamagitan ng dharma nakakamit ang anak na lalaki, yaman, butil, at maging ang asawa.

Verse 15

ततस्तेन कृतं धर्मं संपूर्णं वेदशर्मणा । तस्माद्धर्मात्सुसंजातं महत्सौख्यं सपुत्रकम्

Pagkaraan, ganap na isinagawa ni Vedaśarman ang dharma. Mula sa dharmang iyon ay sumibol ang dakilang kaligayahan—kasama ang pagpapala ng isang anak.

Verse 16

तेन संगप्रसंगेन ममैष मतिनिश्चयः । यथा कांत तव प्रोक्तं मयैव च परं शुभम्

Dahil sa gayong pakikisama at sa mga bunga nito, ito ang aking matatag na pasiya: gaya ng sinabi mo, minamahal, gayon din ay pinagtitibay ko ang lubhang mapalad.

Verse 17

तस्माच्छ्रुतं महासिद्धात्सर्वसंदेहनाशनम् । विप्रधर्मं समाश्रित्य अनुवर्त्तस्व सर्वदा

Kaya, matapos marinig ito mula sa dakilang siddha—aral na pumupuksa sa lahat ng pag-aalinlangan—kumupkop ka sa dharma ng brāhmaṇa at sundin mo ito magpakailanman.

Verse 18

सोमशर्मोवाच । धर्मेण कीदृशो मृत्युर्जन्म चैव वदस्व मे । उभयोर्लक्षणं कांते तत्सर्वं हि वदस्व मे

Sinabi ni Somaśarman: “Ihayag mo sa akin: ano ang anyo ng kamatayan at ng kapanganakan kapag pinamamahalaan ng Dharma? O minamahal, ipaliwanag mo sa akin nang ganap ang mga tanda ng dalawa.”

Verse 19

सुमनोवाच । सत्य शौच क्षमा शांति तीर्थपुण्यादिकैस्तथा । धर्मश्च पालितो येन तस्य मृत्युं वदाम्यहम्

Sinabi ni Sumana: “Ilalarawan ko ang kamatayan ng taong nag-ingat ng dharma sa pamamagitan ng katotohanan, kalinisan, pagpapatawad, kapayapaan, at mga kabutihang dulot ng mga banal na paglalakbay at iba pa.”

Verse 20

रोगो न जायते तस्य न च पीडा कलेवरे । न श्रमो वै न च ग्लानिर्न च स्वेदो भ्रमस्तथा

Sa kanya, walang sakit na sumisibol, ni may kirot sa katawan. Wala ring pagod o panghihina, ni pagpapawis, ni pagkahilo o pagkalito.

Verse 21

दिव्यरूपधरा भूत्वा गंधर्वा ब्राह्मणास्तथा । वेदपाठसमायुक्ता गीतज्ञानविशारदाः

Taglay ang anyong makalangit, ang mga Gandharva—at gayundin ang ilang Brāhmaṇa—ay abala sa pagbigkas ng Veda, at bihasa sa kaalaman ng awit at musika.

Verse 22

तस्य पार्श्वं समायांति स्तुतिं कुर्वंति चातुलाम् । स्वस्थो हि आसने युक्तो देवपूजारतः किल

Lumalapit sila sa kaniyang tabi at nag-aalay ng walang kapantay na papuri. Sapagkat siya’y nakaupo nang payapa at matatag sa kaniyang luklukan, taimtim—wika nga—sa pagsamba sa Diyos.

Verse 23

तीर्थं च लभते प्राज्ञः स्नानार्थं धर्मतत्परः । अग्न्यागारे च गोस्थाने देवतायतनेषु च

Ang marunong na taong nakatuon sa dharma ay nakakamit ang isang banal na tīrtha para sa pagligo—maging sa dambana ng apoy, sa kulungan ng baka, at sa mga nasasakupan ng templo ng diyos.

Verse 24

आरामे च तडागे च यत्राश्वत्थो वटस्तथा । ब्रह्मवृक्षं समाश्रित्य श्रीवृक्षं च तथा पुनः

Sa kakahuyan at sa tabi ng lawa—kung saan naroon ang mga banal na punong gaya ng aśvattha at vaṭa—dapat ding sumilong sa ‘punong-brahma’, at muli rin sa ‘punong-śrī’.

Verse 25

अश्वस्थानं समाश्रित्य गजस्थानगतो नरः । अशोकं चूतवृक्षं च समाश्रित्य यदास्थितः

Ang taong sumisilong sa himpilan ng kabayo at tumutungo sa himpilan ng elepante, at sa sandaling yaon ay nananatiling may lilim sa ilalim ng punong aśoka at punong mangga—

Verse 26

संनिधौ ब्राह्मणानां च राजवेश्मगतोथवा । रणभूमिं समाश्रित्य पूर्वं यत्र मृतो भवेत्

Maging sa harap ng mga Brāhmaṇa, o pagpasok sa palasyo ng hari, o sa pagkanlong sa larangan ng digmaan—saan man siya noon namatay, doon (ang pook na yaon ay binibilang).

Verse 27

मृत्युस्थानानि पुण्यानि केवलं धर्मकारणम् । गोग्रहं तु सुसंप्राप्य तथा चामरकंटकम्

Ang mga pook ng kamatayan man ay nagiging banal, tanging dahil sa sanhi ng dharma. Kapag marapat na narating ang Gograha, at gayundin ang Amarakaṇṭaka, (nagkakamit ng kabutihang-panrelihiyon).

Verse 28

शुद्धधर्मकरो नित्यं धर्मतो धर्मवत्सलः । एवं स्थानं समाप्नोति यदा मृत्युं समाश्रितः

Ang laging nagsasagawa ng dalisay na dharma, tapat sa dharma at mapagmahal sa katuwiran—kapag dumating sa kanya ang kamatayan, natatamo niya ang gayong tahanan.

Verse 29

मातरं पश्यते पुण्यं पितरं च नरोत्तमः । भ्रातरं श्रेयसा युक्तमन्यं स्वजनबांधवम्

Ang pinakamainam sa mga tao ay namamasdan ang kanyang banal na ina at ang kanyang ama; gayundin ang kapatid na pinagkalooban ng mapalad na kapalaran, at iba pang kamag-anak at kaangkan.

Verse 30

बंदीजनैस्तथा पुण्यैः स्तूयमानं पुनःपुनः । पापिष्ठं नैव पश्येत मातृपित्रादिकं पुनः

Pinupuri nang paulit-ulit ng mga makadiyos na mang-aawit at ng mga banal, hindi na niya muling titingnan ang lubhang makasalanan—ni muling titingin sa ina, ama, at iba pang kaanak.

Verse 31

गीतं गायंति गंधर्वाः स्तुवंतिस्तावकाः स्तवैः । मंत्रपाठैस्तथा विप्रा माता स्नेहेन पूजयेत्

Umaawit ang mga Gandharva ng mga himig; pinupuri siya ng mga deboto sa mga himno; at binibigkas ng mga brāhmaṇa ang mga mantra. Sa gayon, ang ina ay dapat parangalan nang may pag-ibig at lambing.

Verse 32

पितास्वजनवर्गाश्च धर्मात्मानं महामतिम् । एवं दूताः समाख्याताः पुण्यस्थानानि ते विभो

“Kabilang dito ang sariling ama at mga pangkat ng sariling kamag-anak—pawang may matuwid na diwa at dakilang pag-iisip. Ganyan inilarawan ang mga sugo; at gayundin, O Panginoon, ang iyong mga banal na pook ng kabutihang-loob.”

Verse 33

प्रत्यक्षान्पश्यते दूतान्हास्यस्नेहसमाविलान् । न च स्वप्नेन मोहेन क्लेदयुक्तेन नैव सः

Nakikita niya nang hayagan ang mga sugo—mukhang nalalambungan ng mapanuyang halakhak at malupit na kunwaring lambing; hindi iyon panaginip, ni guni-guni, ni nakalulunod na pagkalito—hindi nga para sa kanya.

Verse 34

धर्मराजो महाप्राज्ञो भवंतं तु समाह्वयेत् । एह्येहि त्वं महाभाग यत्र धर्मः स तिष्ठति

Si Dharmarāja, ang lubhang marunong, ay tatawag sa iyo: “Halika, halika, O pinagpala—tungo sa kinaroroonan ng Dharma.”

Verse 35

तस्य मोहो न च भ्रांतिर्न ग्लानिः स्मृतिविभ्रमः । जायते नात्र संदेहः प्रसन्नात्मा स तिष्ठति

Sa kanya’y hindi sumisibol ang pagkalito ni pagkahibang, ni panghihina ng loob, ni pagkaligaw ng alaala. Walang pag-aalinlangan dito: nananatili siyang matatag, payapa ang loob.

Verse 36

ज्ञानविज्ञानसंपन्नः स्मरन्देवं जनार्दनम् । तैः सार्द्धं तु प्रयात्येवं संतुष्टो हृष्टमानसः

Taglay ang kaalamang espirituwal at ganap na karunungan, inalaala niya ang Panginoong Janārdana; at kasama nila’y naglakbay siya—nasiyahan at puspos ng galak ang puso.

Verse 37

एकत्वं जायते तत्र त्यजतः स्वंकलेवरम् । दशमद्वारमाश्रित्य आत्मा तस्य स गच्छति

Doon, sa pagtalikod sa sariling katawan, sumisilang ang pagkakaisa; at sa pagkanlong sa ‘ikasampung pintuan’, ang sarili niya’y lumalabas sa landas na iyon.

Verse 38

शिबिका तस्य आयाति हंसयानं मनोहरम् । विमानमेव चायाति हयो वा गज उत्तमः

Para sa kanya’y dumarating ang isang sibika—kaaya-aya, na wari’y sasakyang-hamsa. Tunay, dumarating ang isang makalangit na vimāna; o kaya’y isang marangal na kabayo, o isang maringal na elepante.

Verse 39

छत्रेण ध्रियमाणेन चामरैर्व्यजनैस्तथा । वीज्यमानः स पुण्यात्मा पुण्यैरेवं समंततः

May payong na nakahawak sa ibabaw niya, at pinapaypayan din ng mga cāmara at mga pamaypay; ang banal na kaluluwang iyon ay inaalalayan sa lahat ng panig ng mga mabubuti.

Verse 40

गीयमानस्तु धर्मात्मा स्तूयमानस्तु पंडितैः । बंदिभिश्चारणैर्दिव्यैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

Ang dharmātmā ay inaawit at pinupuri—pinupugay ng mga pantas, ng mga makalangit na bardi at cāraṇa, at ng mga brāhmaṇa na ganap sa Veda.

Verse 41

साधुभिः स्तूयमानस्तु सर्वसौख्यसमन्वितः । यथादानप्रभावेण फलमाप्नोति तत्र सः

Pinupuri ng mga banal, at puspos ng lahat ng ligaya, doon niya tinatamo ang bunga ayon sa lakas ng kanyang pagkakawanggawa.

Verse 42

आरामवाटिकामध्ये स प्रयाति सुखेन वै । अप्सरोभिः समाकीर्णो दिव्याभिर्मंगलैर्युतः

Masaya siyang lumalakad sa gitna ng mga hardin at kakahuyan; napaliligiran ng mga apsarā, at pinagkalooban ng banal na mapalad na ningning.

Verse 43

देवैः संस्तूयमानस्तु धर्मराजं प्रपश्यति । देवाश्च धर्मसंयुक्ता जग्मुः संमुखमेव तम्

Habang pinupuri ng mga diyos, nasilayan niya si Dharmarāja; at ang mga diyos na kaisa ng katuwiran ay tuwirang lumapit upang salubungin siya nang harapan.

Verse 44

एह्येहि वै महाभाग भुंक्ष्व भोगान्मनोनुगान् । एवं स पश्यते धर्मं सौम्यरूपं महामतिम्

“Halika, halika, O lubhang mapalad; tamasahin mo ang mga kaligayahang ayon sa nais ng puso.” Sa gayon, namamasdan niya si Dharma—maamo ang anyo at dakila ang karunungan.

Verse 45

स्वस्य पुण्यप्रभावेण भुंक्ते च स्वर्गमेव सः । भोगक्षयात्सधर्मात्मा पुनर्जन्म प्रयाति वै

Sa bisa ng sarili niyang puṇya, tinatamasa niya ang langit; ngunit kapag naubos ang mga kaligayahang iyon, ang matuwid na kaluluwang yaon ay muling tutungo sa kapanganakan.

Verse 46

निजधर्मप्रसादात्स कुलं पुण्यं प्रयाति वै । ब्राह्मणस्य सुपुण्यस्य क्षत्रियस्य तथैव च

Sa biyaya ng sariling matuwid na dharma, ang angkan ay tunay na umaabot sa kabanalan; gayon sa lubhang mapagpala na Brāhmaṇa, at gayundin sa Kṣatriya.

Verse 47

धनाढ्यस्य सुपुण्यस्य वैश्यस्यैव महामते । धर्मेण मोदते तत्र पुनः पुण्यं करोति सः

O marunong, ang mayamang at lubhang mapagpala na Vaiśya ay nagagalak doon sa pamamagitan ng dharma; at muli, siya’y gumagawa pa ng karagdagang kabutihan.