Adhyaya 13
The Integrated Dharma-Discipline: Celibacy, Austerity, Charity, Observances, Forgiveness, Purity, Non-violence, Peace, Non-stealing, Self-restraint, and Guru-service
Nagsisimula ang Kabanata 13 sa paghingi ni Somaśarmā ng masusing paliwanag sa brahmacarya. Itinatangi ng aral ang wastong pagpipigil para sa maybahay—paglapit sa sariling asawa sa nararapat na panahon at pag-iingat sa dangal ng angkan—mula sa brahmacarya ng mga tumalikod sa mundo, na nakaugat sa paglayo sa pagnanasa, pagninilay, at kaalaman. Pagkaraan nito, inilalahad ang isang siksik na katesismo ng dharma: ang tapas bilang paglaya sa kasakiman at paglabag sa kalinisang-seksuwal; ang satya bilang di-natitinag na pagkaunawa; ang dāna, lalo na ang pagbibigay ng pagkain, bilang dakilang kabutihang nagtataguyod ng buhay; ang niyama bilang pagsamba at panatang disiplina; ang kṣamā bilang di-paghihiganti; ang śauca bilang panloob at panlabas na kalinisan; ang ahiṁsā bilang maingat na di-panlalamang; ang śānti bilang matatag na kapayapaan; ang asteya bilang di-pagnanakaw sa isip, salita, at gawa; ang dama bilang pagpipigil ng mga pandama; at ang śuśrūṣā bilang paglilingkod sa guru. Nagtatapos ito sa pangakong langit at di-muling pagsilang para sa matatag na nagsasagawa, at bumabalik sa pag-uusap ng mag-asawa.
Shlokas
Verse 1
सोमशर्मोवाच । लक्षणं ब्रह्मचर्यस्य तन्मे विस्तरतो वद । कीदृशं ब्रह्मचर्यं च यदि जानासि भामिनि
Wika ni Somaśarmā: “Ipahayag mo sa akin nang masinsinan ang mga tanda ng brahmacarya. At anong uri ng brahmacarya ito—kung nalalaman mo, O marikit na ginang?”
Verse 2
नित्यं सत्ये रतिर्यस्य पुण्यात्मा तुष्टितां व्रजेत् । ऋतौ प्राप्ते व्रजेन्नारीं स्वीयां दोषविवर्जितः
Ang banal ang loob na ang ligaya’y laging nasa katotohanan ay nakakamit ang ganap na kasiyahan. Kapag dumating ang wastong panahon, walang kapintasan, dapat niyang lapitan ang sarili niyang asawa.
Verse 3
स्वकुलस्य सदाचारं कदानैव विमुंचति । एतदेव समाख्यातं गृहस्थस्य द्विजोत्तम
Huwag niyang talikuran kailanman ang mabuting asal ng sariling angkan. Ito nga ang ipinahayag, O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, bilang pangunahing tuntunin ng isang maybahay.
Verse 4
ब्रह्मचर्यं मया प्रोक्तं गृहिणामुत्तमं किल । यतीनां तु प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु
Ipinahayag ko na ang dakilang brahmacarya para sa mga maybahay. Ngayon ay ipaliliwanag ko ang (tuntunin) para sa mga yati, ang mga tumalikod sa mundo; pakinggan mo habang sinasabi ko ito.
Verse 5
दमसत्यसमायुक्तः पापाद्भीतस्तु सर्वदा । भार्यासंगं वर्जयित्वा ध्यानज्ञानप्रतिष्ठितः
Taglay ang pagpipigil-sa-sarili at katapatan, laging nanginginig sa takot sa kasalanan, iniiwasan niya ang pagkakabit sa asawa; nananatili siyang matatag sa pagninilay at sa kaalamang espirituwal.
Verse 6
यतीनां ब्रह्मचर्यं च समाख्यातं तवाग्रतः । तप एव प्रवक्ष्यामि तन्मेनिगदतः शृणु
Naipaliwanag ko na sa harap mo ang banal na disiplina ng brahmacarya ng mga asceta. Ngayon ay ipahahayag ko ang tungkol sa tapas, ang pag-aayuno at pagtiis; pakinggan mo ang aking paglalarawan.
Verse 7
आचारेण प्रवर्तेत कामक्रोधविवर्जितः । प्राणिनामुपकाराय संस्थितौद्यमावृतः
Mamuhay ang tao ayon sa wastong asal at disiplina, malaya sa pagnanasa at poot; manatiling matatag sa pagsisikap, nakatuon sa kapakinabangan ng lahat ng nilalang.
Verse 8
तप एवं समाख्यातं सत्यमेवं वदाम्यहम् । परद्रव्येष्वलोलुप्त्वं परस्त्रीषु तथैव च
Ganito ang kahulugan ng tapas—ito ang katotohanang ipinahahayag ko: ang hindi pag-iimbot sa yaman ng iba, at gayundin ang pagpipigil sa asawa ng iba.
Verse 9
दृष्ट्वा मतिर्न यस्य स्यात्स सत्यः परिकीर्तितः । दानमेव प्रवक्ष्यामि येन जीवंति मानवाः
Yaong ang pag-unawa ay hindi nanginginig matapos makita ang katotohanan, siya’y pinupuri bilang tapat. Ngayon ay ipaliliwanag ko ang dāna, ang kawanggawa, na siyang ikinabubuhay ng mga tao.
Verse 10
आत्मसौख्यं प्रतीच्छेद्यः स इहैव परत्र वा । अन्नस्यापि महादानं सुखस्यैव ध्रुवस्य वा
Dapat tanggapin at hanapin ng tao ang sariling tunay na kapakanan—sa buhay na ito man o sa kabilang-buhay. Maging ang dakilang kaloob ng pagkain ay isang kaloob na nagbubunga ng kaligayahan, tunay na matatag at pangmatagalan.
Verse 11
ग्रासमात्रं तथा देयं क्षुधार्ताय न संशयः । दत्ते सति महत्पुण्यममृतं सोश्नुते सदा
Kahit isang subo man ay dapat ibigay sa nagdurusa sa gutom—walang alinlangan. Kapag nagkaloob, sumisilang ang dakilang puṇya, at siya’y laging nakikibahagi sa gantimpalang walang-kamatayan.
Verse 12
दिनेदिने प्रदातव्यं यथाविभवसंभवम् । तृणं शय्यां च वचनं गृहच्छायां सुशीतलाम्
Araw-araw ay magbigay ayon sa kaya at sa biyayang taglay—maging damo man, isang higaan, mabubuting salita, at ang malamig na lilim ng sariling tahanan.
Verse 13
भूमिमापस्तथा चान्नं प्रियवाक्यमनुत्तमम् । आसनं वचनालापं कौटिल्येन विवर्जितम्
Maghandog sa panauhin ng matutuluyan, tubig at pagkain; magsalita ng lubhang kaaya-ayang mga salita; magbigay ng upuan at makipag-usap na walang daya o panlilinlang.
Verse 14
आत्मनो जीवनार्थाय नित्यमेव करोति यः । देवान्पितॄन्समभ्यर्च्य एवं दानं ददाति यः
Yaong laging kumikilos para sa sariling ikabubuhay, at matapos sambahin nang wasto ang mga deva at ang mga ninuno, ay gayon nga nagbibigay ng kawanggawa.
Verse 15
इहैव मोदते सो वै परत्र हि तथैव च । अवंध्यं दिवसं यो वै दानाध्ययनकर्मभिः
Siya’y nagagalak dito mismo sa buhay na ito, at gayundin sa kabilang-buhay—ang sinumang hindi hinahayaang masayang ang araw sa pamamagitan ng pag-aalay, pag-aaral, at mga gawaing dharma.
Verse 16
प्रकुर्यान्मानुषो भूत्वा स देवो नात्र संशयः । नियमं च प्रवक्ष्यामि धर्मसाधनमुत्तमम्
Sinumang magsagawa nito matapos maging tao ay nagiging maka-Diyos—walang alinlangan. Ngayon ay ipahahayag ko ang niyama, ang pinakadakilang paraan upang maisakatuparan ang dharma.
Verse 17
देवानां ब्राह्मणानां च पूजास्वभिरतो हि यः । नित्यं नियमसंयुक्तो दानव्रतेषु सुव्रत
Yaong masigasig sa pagsamba sa mga diyos at sa mga brāhmaṇa, na laging may disiplina sa mga pagtalima, at matatag sa mga panatang pag-aalay at pagkakawanggawa—siya’y may dakilang panata.
Verse 18
उपकारेषु पुण्येषु नियमोऽयं प्रकीर्तितः । क्षमारूपं प्रवक्ष्यामि श्रूयतां द्विजसत्तम
Ang tuntuning ito hinggil sa mga mapagpalang gawa ng pagtulong ay ipinahayag. Ngayon ay ipaliliwanag ko ang anyo ng pagpapatawad—makinig, O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang.
Verse 19
पराक्रोशं हि संश्रुत्य ताडिते सति केनचित् । क्रोधं न चैव गच्छेत्तु ताडितो न हि ताडयेत्
Kahit marinig ang mabagsik na pag-alipusta, at kahit masaktan o masuntok ng sinuman, huwag pumasok sa galit; sapagkat ang nasaktan ay hindi dapat gumanti ng pananakit.
Verse 20
सहिष्णुः स्यात्स धर्मात्मा नहि रागं प्रयाति च । समश्नाति परं सौख्यमिह चामुत्र वापि च
Ang may matuwid na kaluluwa ay dapat maging matiisin; hindi siya nahuhulog sa pagnanasa o pagkakapit. Tinatamasa niya ang pinakamataas na kaligayahan—dito sa mundong ito at gayundin sa kabilang buhay.
Verse 21
एवं क्षमा समाख्याता शौचमेवं वदाम्यहम् । सबाह्याभ्यंतरे यो वै शुद्धो रागविवर्जितः
Ganito naipaliwanag ang pagpapatawad; ngayo’y sasabihin ko ang kadalisayan. Tunay na dalisay yaong malinis sa labas at sa loob, at malaya sa pagkapit at pagnanasa.
Verse 22
स्नानाचमनकैरेव व्यवहारेण वर्तते । शौचमेवं समाख्यातमहिंसां तु वदाम्यहम्
Sa pagligo, sa ācamana (paghigop ng tubig na panglinis), at sa wastong asal sa araw-araw na pakikitungo, nananatili ang kadalisayan. Ganito naipaliwanag ang kadalisayan; ngayo’y sasabihin ko ang ahiṁsā, ang di-panliligalig.
Verse 23
तृणमपि विना कार्यञ्छेत्तव्यं न विजानता । अहिंसानिरतो भूयाद्यथात्मनि तथापरे
Hindi nalalaman na hindi dapat pumutol kahit isang talim ng damo kung walang kinakailangang layon, ang tao’y dapat magpakalubos sa ahiṁsā—sa kapwa gaya ng sa sarili.
Verse 24
शांतिमेव प्रक्ष्यामि शांत्या सुखं समश्नुते । शांतिरेव प्रकर्तव्या क्लेशान्नैव परित्यजेत्
Kapayapaan lamang ang aking ipahahayag; sa kapayapaan natatamasa ang tunay na ligaya. Kapayapaan lamang ang dapat linangin—huwag itong talikuran kahit sa gitna ng pagdurusa.
Verse 25
भूतवैरं विसृज्यैव मन एवं प्रकारयेत् । एवं शांतिः समाख्याता अस्तेयं तु वदाम्यहम्
Iwan ang lahat ng poot sa mga nilalang, at sanayin ang isip sa ganitong paraan. Ganito naipaliwanag ang kapayapaan; ngayo’y sasabihin ko ang asteya, ang di-pagnanakaw.
Verse 26
परस्वं नैव हर्तव्यं परजाया तथैव च । मनोभिर्वचनैः कायैर्मन एवं प्रकारयेत्
Huwag kailanman agawin ang pag-aari ng iba, ni lapastanganin ang asawa ng iba; sanayin ang isip upang sa isip, salita, at gawa, ganito ang maging asal.
Verse 27
दममेव प्रवक्ष्यामि तवाग्रे द्विजसत्तम । दमनादिंद्रियाणां वै मनसोपि विकारिणः
O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, ipaliliwanag ko sa iyo ang pagpipigil-sa-sarili. Sa pagpigil sa mga pandama, maging ang isip na madaling magbago ay napapasailalim.
Verse 28
औद्धत्यं नाशयेत्तेषां स चैतन्यो वशी तदा । शुश्रूषां तु प्रवक्ष्यामि धर्मशास्त्रेषु यादृशी
Dapat niyang pawiin ang kanilang kayabangan; kung gayon, ang may kamalayan at may pagpipigil-sa-sarili ay nagiging panginoon ng sarili. Ngayon ay ipaliliwanag ko ang mapagmatyag na paglilingkod (śuśrūṣā) ayon sa Dharmaśāstra.
Verse 29
पूर्वाचार्यैर्यथा प्रोक्ता तामेवं प्रवदाम्यहम् । वाचा देहेन मनसा गुरुकार्यं प्रसाधयेत्
Gaya ng itinuro ng mga naunang guro, gayon ko rin ito ipinahahayag: isakatuparan ang gawain ng guru sa pamamagitan ng salita, ng katawan, at ng isip.
Verse 30
जायतेऽनुग्रहो यत्र शुश्रूषा सा निगद्यते । सांगो धर्मः समाख्यातस्तवाग्रे द्विजसत्तम
Ang paglilingkod na pinagmumulan ng biyaya ay tinatawag na śuśrūṣā—ang mapagmatyag at debotong paglingap. Kaya, O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, naipaliwanag ko sa iyo ang dharma kasama ang mga nararapat nitong kaakibat.
Verse 31
अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि श्रोतुमिच्छसि यत्पते । ईदृशे चापि धर्मे तु वर्तते यो नरः सदा
At higit pa ang aking sasabihin—kung ibig mong pakinggan, O panginoon—tungkol sa taong laging nananatiling matatag sa ganitong dharma.
Verse 32
संसारे तस्य संभूतिः पुनरेव न जायते । स्वर्गं गच्छति धर्मेण सत्यंसत्यं वदाम्यहम्
Sa pag-ikot ng sanlibutan, ang gayong tao’y hindi na muling isisilang. Sa katuwiran siya’y tutungo sa langit—katotohanan ito, katotohanang aking ipinahahayag.
Verse 33
एवं ज्ञात्वा महाप्राज्ञ धर्ममेव व्रजस्व हि । सर्वं हि प्राप्यते कांत यदसाध्यं महीतले
Yamang nalalaman ito, O dakilang pantas, sa Dharma ka lamang tunay na lumapit. O minamahal, lahat ay maaaring makamtan—ano pa ba sa lupa ang di maaabot?
Verse 34
धर्मप्रसादतस्तस्मात्कुरु वाक्यं ममैव हि । भार्यायास्तुवचः श्रुत्वा सोमशर्मा सुबुद्धिमान्
Kaya nga, sa biyaya ng Dharma, gawin mo ang aking sinabi. Nang marinig ang salita ng kanyang asawa, si Somaśarmā—matalino at mapanuri—ay tumanggap nito.
Verse 35
पुनः प्रोवाच तां भार्यां सुमनां धर्मवादिनीम्
Muli niyang kinausap ang kanyang asawang si Sumanā, na tagapagsalita ng dharma.