Shloka 24

Puruṣottama-kṣetra Māhātmya: Śveta-Mādhava & Matsya-Mādhava; Mārkaṇḍeya-tīrtha Mārjana and Bath Liturgy

Devanagari script

तदा गच्छेद्विशेषण तीर्थराजं परं शुभम् । कायवाङ्मानसैः शुद्धसद्भावोऽनन्यमानसः ॥ २४ ॥

Transliteration

tadā gacchedviśeṣaṇa tīrtharājaṃ paraṃ śubham | kāyavāṅmānasaiḥ śuddhasadbhāvo'nanyamānasaḥ || 24 ||

Translation

Kung gayon, O kagalang-galang, magtungo siya sa lubhang mapalad na Hari ng mga Tīrtha, taglay ang dalisay na layon—malinis sa katawan, pananalita, at isip—at may pusong hindi tumitingin sa iba pa.

Word by Word

• तदा: then
• तदा: Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (then)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-एकवचन used adverbially; क्रियाविशेषण

• तीर्थ-राजम्: the king of tīrthas (chief pilgrimage place)
• तीर्थ-राजम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ+राज (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारयार्थ: तीर्थाणां राजा); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• परम्: supreme
• परम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (तीर्थराजम्)

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (तीर्थराजम्)

• काय-वाक्-मानसैः: by body, speech, and mind
• काय-वाक्-मानसैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: काय+वाच्+मानस (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (इतरेतर: कायश्च वाक् च मानसश्च); नपुंसकलिङ्ग (समाहार-द्वन्द्व), तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• शुद्ध-सद्भावः: one with pure disposition
• शुद्ध-सद्भावः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शुद्ध+सद्भाव (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास: शुद्धः सद्भावः; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अनन्य-मानसः: with undistracted/one-pointed mind
• अनन्य-मानसः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनन्य+मानस (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास: अनन्यं मानसः यस्य/अनन्यं मनः; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (शुद्धसद्भावः/गन्ता implied)

Speaker

Suta (narrating Narada Purana discourse in Uttara-Bhaga tirtha context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches that a pilgrimage bears fruit when approached with inner purity (body, speech, mind) and sincere bhāva, not merely by physical travel.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By stressing ananya-manas (single-pointed mind), the verse frames tīrtha-yātrā as an act of focused devotion rather than distraction-filled tourism.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The practical discipline is śauca and restraint of vāk (speech), aligning with dharma-śāstra conduct and the broader Vedic emphasis on purity in ritual and sacred observance.