Shloka 21

Puruṣottama-kṣetra Māhātmya: Śveta-Mādhava & Matsya-Mādhava; Mārkaṇḍeya-tīrtha Mārjana and Bath Liturgy

Devanagari script

भक्त्या तु तन्मना भूत्वा पुराणं पुण्यमुक्तिदम् । मार्कंडेयह्रदे स्नानं सर्वकालं प्रशस्यते ॥ २१ ॥

Transliteration

bhaktyā tu tanmanā bhūtvā purāṇaṃ puṇyamuktidam | mārkaṃḍeyahrade snānaṃ sarvakālaṃ praśasyate || 21 ||

Translation

Ngunit sa pamamagitan ng bhakti, na ang isip ay lubos na nakatuon sa Kanya, ang banal na Purāṇa na ito—nagkakaloob ng kabutihan at kalayaan—ay nagsasaad na ang pagligo sa Lawa ni Mārkaṇḍeya ay pinupuri sa lahat ng panahon.

Word by Word

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• तु: indeed/and
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle), विरोध/अन्वयार्थक

• तत्-मना: one whose mind is fixed on that
• तत्-मना: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तद्+मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास: तस्मिन् मनः यस्य सः; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (कर्तृ)

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), ‘having become’

• पुराणम्: Purāṇa (sacred text)
• पुराणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पुण्य-मुक्ति-दम्: granting merit and liberation
• पुण्य-मुक्ति-दम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य+मुक्ति+द (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (उपपद/षष्ठीभाव: पुण्यं च मुक्तिं च ददाति इति); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (पुराणम्)

• मार्कण्डेयह्रदे: in the Mārkaṇḍeya lake
• मार्कण्डेयह्रदे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मार्कण्डेय-ह्रद (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष; पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• स्नानम्: bathing
• स्नानम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सर्वकालम्: at all times
• सर्वकालम्: Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वकाल (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास: सर्वेषु कालेषु; अव्ययवत् क्रियाविशेषण (accusative of time used adverbially)

• प्रशस्यते: is praised
• प्रशस्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+शंस् (धातु)
• Form: लट् (present), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोग (is praised/commended)

Speaker

Narada (teaching in Uttara-Bhaga tirtha-mahatmya context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Markandeya

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It presents a tirtha-practice (bathing at Mārkaṇḍeya-hrada) as a timelessly recommended act, framed within devotion and single-pointed remembrance, yielding both merit (puṇya) and liberation-oriented benefit (mukti).

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is defined here as becoming tanmanā—mentally absorbed in the Divine—so that outward acts like tirtha-snāna become spiritually potent and aligned with mokṣa.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Ritual practice (karma-kāṇḍa application) is implied via snāna-vidhi at a tirtha; while no specific Vedāṅga is named, the verse reflects dharma-śāstric orientation to tīrtha-kriyā and its prescribed fruits.