The Greatness of the Gaṅgā (Gaṅgāmāhātmya)

Verse 1

सूत उवाच । भगवद्भक्तिमाहात्म्यं श्रुत्वा प्रीतस्तु नारदः । पुनः पप्रच्छ सनकं ज्ञानविज्ञानपारगम् ॥ १ ॥

Sinabi ni Sūta: Nang marinig ang kadakilaan ng bhakti sa Mapalad na Panginoon, si Nārada ay napuspos ng galak at muling nagtanong kay Sanaka, na nakaabot na sa kabilang pampang ng kaalaman at ganap na karunungan.

Verse 2

नारद उवाच । क्षेत्राणामुत्तमं क्षेत्रं तीर्थानां च तथोत्तमम् । परया दयया तथवं ब्रूहिं शास्त्रार्थपारग ॥ २ ॥

Sinabi ni Nārada: O dalubhasa sa tunay na diwa ng mga śāstra, sa iyong sukdulang habag ay ipahayag mo sa akin—sa mga kṣetra, alin ang pinakadakilang kṣetra; at sa mga tīrtha, alin din ang pinakamarangal?

Verse 3

सनक उवाच । शुणु ब्रह्मन्तरं गुह्यं सर्वसंपत्करं परम् । दुःस्वन्पनाशनं पुण्यं धर्म्यं पापहरं शुभम् ॥ ३ ॥

Sinabi ni Sanaka: Makinig sa lihim na katuruang panloob tungkol sa Brahman—pinakamataas at nagbibigay ng lahat ng kasaganaan; winawasak nito ang masasamang panaginip, nagdudulot ng punya at dharma, nag-aalis ng kasalanan, at nagiging mapalad.

Verse 4

श्रोतव्यं मुनिभिर्नित्यं दुष्टग्रहनिवारणम् । सर्वरोगप्रशमनमायुर्वर्ध्दनकारणम् ॥ ४ ॥

Ito’y dapat pakinggan palagi ng mga muni: iniiwas nito ang masasamang impluwensiya ng mga graha, pinapawi ang lahat ng karamdaman, at nagiging sanhi ng pagdami ng haba ng buhay.

Verse 5

क्षेत्राणामुत्तमं क्षेत्रं तीर्थानां च तथोत्तमम् । गङ्गायमुनयोर्योगं वदन्ति परमर्षयः ॥ ५ ॥

Sa lahat ng banal na pook, ito ang pinakadakilang kṣetra; at sa lahat ng tīrtha ng paglalakbay-diyos, ito rin ang pinakamataas—gaya ng ipinahayag ng mga dakilang ṛṣi—ang banal na pagtatagpo ng Gaṅgā at Yamunā.

Verse 6

सितासितोदकं तीर्थं ब्रह्माद्याः सर्वदेवताः । मुनयो मनवश्चैव सेवन्ते पुण्यकाङ्क्षिणः ॥ ६ ॥

Sa tīrtha na tinatawag na Sitāsitodaka, si Brahmā at ang iba pang mga deva—oo, ang lahat ng mga diyos—kasama ang mga muni at mga Manu ay dumadalo at naglilingkod, na nagnanais ng banal na kapakinabangan.

Verse 7

गङ्गा पुण्यनदी ज्ञेया यतो विष्णुपदोद्भवा । रविजा यमुना ब्रह्मंस्तयोर्योगः शुभावहः ॥ ७ ॥

Dapat na makilala ang Gaṅgā bilang lubhang banal na ilog, sapagkat siya’y nagmula sa mga paa ni Viṣṇu. At ang Yamunā ay isinilang mula sa Araw, O Brahmin; ang pagsasanib ng dalawa ay tagapagdala ng kabutihang mapalad.

Verse 8

स्मृतार्तिनाशिनी गङ्गा नदीनां प्रवरा मुने । सर्वपापक्षयकरी सर्वोपद्रवनाशिनी ॥ ८ ॥

O muni, ang Gaṅgā—pinakamaharlika sa mga ilog—ay pumapawi ng pagdurusa kapag inaalala; nililipol niya ang lahat ng kasalanan at inaalis ang bawat kapahamakan.

Verse 9

यानि क्षेत्राणि पुण्यानि समुद्रान्ते महीतले । तेषां पुण्यतमं ज्ञेयं प्रयागाख्यं महामुने ॥ ९ ॥

O dakilang muni, sa lahat ng banal na pook sa lupa na napapaligiran ng dagat, alamin na ang pinakapunô ng kabanalan ay ang lugar na tinatawag na Prayāga.

Verse 10

इयाज वेधा यज्ञेन यत्र देवं रमापतिम् । तथैव मुनयः सर्वे चक्रश्च विविधान्मखान् ॥ १० ॥

Doon, ang Manlilikha (Vedhā) ay sumamba sa Panginoon, ang asawa ni Ramā (Lakṣmī), sa pamamagitan ng yajña; gayundin, ang lahat ng mga muni ay nagsagawa ng iba’t ibang uri ng banal na handog.

Verse 11

सर्वतीर्थाभिषेकाणि यानि पुण्यानि तानि वै । गङ्गाबिन्द्वभिषेकस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ ११ ॥

Tunay ang lahat ng kabanalang nakukuha sa pagligo (o pagpapahid) sa bawat banal na tīrtha; ngunit hindi man lamang ito umaabot sa ikalabing-anim na bahagi ng bisa ng pagpapahid ng isang patak ng Gaṅgā.

Verse 12

गङ्गा गङ्गेति यो ब्रूयाद्योजनानां शते स्थितः । सोऽपि मुच्येत पापेभ्यः किमु गङ्गाभिषेकवान् ॥ १२ ॥

Kahit ang taong nasa layong sandaang yojana, kung bibigkasin lamang ang “Gaṅgā, Gaṅgā,” ay napapalaya sa mga kasalanan; lalo pa kaya ang taong tunay na naligo o nabasbasan ng tubig ng Gaṅgā.

Verse 13

विष्णुपादोद्भवा देवी विश्वेश्वरशिरः स्थिता । संसेव्या मुनिभिर्देवः किं पुनः पामरैर्जनै ॥ १३ ॥

O Diyosa, siya na sumibol mula sa mga paa ni Viṣṇu at nananahan sa ulo ng Panginoon ng sansinukob ay iginagalang at pinaglilingkuran maging ng mga muni; lalo pa ngang nararapat siyang sambahin ng karaniwang tao.

Verse 14

यत्सैकतं ललाटे तु ध्रियते मनुजोत्तमैः । तत्रैव नेत्रं विज्ञेयं विध्यर्द्धाधः समुज्ज्वलत् ॥ १४ ॥

Ang tandang tilaka (mula sa banal na luwad/buhangin) na isinusuot ng pinakamainam na tao sa noo—doon mismo dapat maunawaang naroon ang banal na mata, nagniningning, na nakalagay nang mga kalahating sukat sa itaas ng guhit ng kilay.

Verse 15

यन्मज्जनं महापुण्यं दुर्लभं त्रिदिवौकसाम् । सारूप्यदायकं विष्णोः किमस्मात्कथ्यते परम ॥ १५ ॥

Ang paglubog at pagligo sa banal na pook na iyon ay sukdulang dakilang kabutihan, bihira kahit sa mga naninirahan sa langit; at nagkakaloob ng sārūpya—pagkawangis sa Panginoong Viṣṇu. Ano pa ang mas mataas kaysa rito ang masasabi?

Verse 16

यत्र स्नाताः पापिनोऽपि सर्वपापविवर्जिताः । महद्विमानमारूढाः प्रयान्ति परमं पदम् ॥ १६ ॥

Doon, kahit ang makasalanan, pagkaligo, ay lubusang napapawi sa lahat ng kasalanan; saka sasakay sa dakilang vimāna at tutungo sa kataas-taasang tahanan.

Verse 17

यत्र स्नाता महात्मानः पितृमातृकुलानि वै । सहस्राणि समुद्धृत्य विष्णुलोके व्रजन्ति वै ॥ १७ ॥

Saanman maligo ang mga dakilang kaluluwa na may bhakti, kanilang inaangat at inililigtas ang libo-libong angkan sa panig ng ama at ina, at tunay na nagtutungo sa daigdig ni Viṣṇu.

Verse 18

स स्नातः सर्वतीर्थेषु यो गङ्गां स्मरति द्विज । पुण्यक्षेत्रेषु सर्वेषु स्थितवान्नात्र संशयः ॥ १८ ॥

O ikaw na dalawang-ulit na isinilang, sinumang umaalaala sa Ilog Gaṅgā ay para na ring naligo sa lahat ng tīrtha; tunay siyang nakatindig sa bawat banal na pook ng paglalakbay—walang pag-aalinlangan dito.

Verse 19

यत्र स्नातं नरं दृष्ट्वा पापोऽपि स्वर्गभूमिभाक् । मदङ्गस्पर्शेमात्रेण देवानामाधिपो भवेत् ॥ १९ ॥

Sa banal na pook na iyon, kahit ang makasalanan, sa pagtanaw lamang sa taong naligo roon, ay nagiging karapat-dapat sa langit; at sa paghipo lamang sa aking katawan, ang isa ay maaaring maging panginoon ng mga deva.

Verse 20

तुलसीमूलसंभूता द्विजपादोद्भवा तथा । गङ्गोद्भवा तु मृल्लोकान्नयत्यच्युतरूपताम् ॥ २० ॥

Ang banal na lupa na nagmula sa ugat ng Tulasī, gayundin ang lupang nagmula sa mga paa ng isang brāhmaṇa, at lalo na ang lupang isinilang mula sa Gaṅgā—ang sagradong putik na ito ang umaakay sa mga tao sa daigdig tungo sa kalagayang maging tulad ni Acyuta (Panginoong Viṣṇu).

Verse 21

गङ्गा च तुलसी चैव हरिभक्तिरचञ्चला । अत्यन्तदुर्ल्लभा नॄणां भक्तिर्द्धर्मप्रवक्तरि ॥ २१ ॥

Ang Gaṅgā, ang Tulasī, at ang di-natitinag na debosyon kay Hari—ang mga ito’y lubhang bihira para sa tao; at ang debosyon sa Gurong nagpapahayag ng Dharma ay napakahirap ding makamtan.

Verse 22

सद्धर्मवक्तुः पदसंभवां मृदं गङ्गोद्भवां चैव तथा तुलस्याः । मूलोद्भवां भक्तियुतो मनुष्यो धृत्वा शिरस्येति पदं च विष्णोः ॥ २२ ॥

Ang taong may bhakti ay dapat magpatong sa ulo ng banal na lupa mula sa mga bakas ng paa ng tagapagturo ng tunay na Dharma, ang lupang nagmula sa Gaṅgā, at ang lupang mula sa ugat ng Tulasī; sa gayon ay mararating niya ang kalagayan (tahanan) ni Viṣṇu.

Verse 23

कदा यास्याम्यहं गङ्गां कदा पश्यामि तामहम् । वाञ्च्छत्यपि च यो ह्येवं सोऽपि विष्णुपदं व्रजेत् ॥ २३ ॥

“Kailan kaya ako makararating sa Gaṅgā? Kailan ko siya masisilayan?” Kahit ang taong naghahangad lamang nang ganito ay makararating din sa Viṣṇupada, ang tahanan ni Viṣṇu.

Verse 24

गङ्गाया महिमा ब्रह्मन्वक्तुं वर्षशतैरपि । न शक्यते विष्णुनापि किमन्यैर्बहुभाषितैः ॥ २४ ॥

O Brahman, ang kadakilaan ng Gaṅgā ay hindi kayang maipahayag nang lubos kahit sa loob ng daan-daang taon—kahit ni Viṣṇu mismo; paano pa kaya ng iba, gaano man karami ang kanilang pagsasalita?

Verse 25

अहो माया जगत्सर्वं मोहयत्येतदद्भुतम् । यतो वै नरकं यान्ति गङ्गानाम्नि स्थितेऽपि हि ॥ २५ ॥

Ay! Kay kamangha-mangha—dinadaya ng Māyā ang buong daigdig; kaya may mga tao pa ring napupunta sa impiyerno kahit naninirahan sa pook na may pangalang “Gaṅgā”.

Verse 26

संसारदुःख विच्छेदि गङ्गानाम प्रकीर्तितम् । तथा तुलस्या भक्तिश्च हरिकीर्तिप्रवक्तरि ॥ २६ ॥

Ipinapahayag na ang pangalang “Gaṅgā” ang pumuputol sa pagdurusa ng samsara; gayundin, ang bhakti kay Tulasī at sa nagpapahayag ng kaluwalhatian ni Hari (Viṣṇu) ay lubhang nakapagpapadalisay.

Verse 27

सकृदप्युच्चरेद्यस्तु गङ्गेत्येवाक्षरद्वयम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति ॥ २७ ॥

Kahit minsan lamang bigkasin ang dalawang pantig na pangalang “Gaṅgā”, ang tao’y napapalaya sa lahat ng kasalanan at nakararating sa daigdig ni Viṣṇu.

Verse 28

योजनत्रितयं यस्तु गङ्गायामधिगच्छति । सर्वपापविनिर्मुक्तः सूर्यलोकं समेति हि ॥ २८ ॥

Sinumang maglakbay sa kahabaan ng Gaṅgā nang tatlong yojana ay napapalaya sa lahat ng kasalanan at tunay na nakaaabot sa daigdig ni Sūrya (Sūryaloka).

Verse 29

सेयं गङ्गा महापुण्या नदी भक्त्या निषेविता । मेषतौलिमृगार्केषु पावयत्यखिलं जगत् ॥ २९ ॥

Ito ang Gaṅgā—ang ilog na dakilang mapagpala—na dinadalaw at pinaglilingkuran nang may bhakti; kapag ang Araw ay nasa Meṣa (Aries), Taulī (Libra), at Mṛga (panahon/daan ng Mṛgaśīrṣa), nililinis niya ang buong sanlibutan.

Verse 30

गोदावरी भीमरथी कृष्णा रेवा सरस्वती । तुङ्गभद्रा च कावेरी कालिन्दी बाहुदा तथा ॥ ३० ॥

Ang mga banal na ilog—Godāvarī, Bhīmarathī, Kṛṣṇā, Revā (Narmadā), Sarasvatī, Tuṅgabhadrā, Kāverī, Kālindī (Yamunā), at gayundin ang Bāhudā—ay dapat alalahanin at igalang nang may debosyon.

Verse 31

वेत्रवती ताम्रपर्णी सरयूश्च द्विजोत्तम । एवमादिषु तीर्थेषु गङ्गा मुख्यतमा स्मृता ॥ ३१ ॥

O pinakamainam sa mga dwija! Naroon din ang Vetravatī, Tāmraparṇī, at Sarayū; sa mga tīrtha na ito at sa iba pa, ang Gaṅgā ang inaalala bilang pinakapanguna.

Verse 32

यथा सर्वगतो विष्णुर्जगव्द्याप्य प्रतिष्टितः । तथेयं व्यापिनी गङ्गा सर्वपापप्रणाशिनी ॥ ३२ ॥

Kung paanong si Viṣṇu, ang Laganap sa Lahat, ay nakatatag sa bawat dako at sumasaklaw sa buong sansinukob; gayon din ang Gaṅgā na ito—lumalaganap sa lahat at pumupuksa sa bawat kasalanan.

Verse 33

अहो गङ्गा जगद्धात्री स्नानपानादिभिर्जगत् । पुनाति पावनीत्येषा न कथं सेव्यते नृभिः ॥ ३३ ॥

Ah! Ang Gaṅgā, ang Ina na sumasandig sa daigdig—sa pagligo, pag-inom, at iba pa, nililinis niya ang sanlibutan. Yamang siya’y kilala bilang Tagapagpadalisay, bakit hindi siya pinaglilingkuran at dinadalaw ng mga tao?

Verse 34

तीर्थानामुत्तमं तीर्थं क्षेत्राणां क्षेत्रमुत्तमम् । वाराणसीति विख्यातं सर्वदेवनिषेवितम् ॥ ३४ ॥

Sa lahat ng tīrtha, ito ang pinakadakilang tīrtha; sa lahat ng kṣetra, ito ang pinakadakilang kṣetra. Kilala ito bilang Vārāṇasī, na pinaglilingkuran at iginagalang ng lahat ng mga deva.

Verse 35

ते एव श्रवणे धन्ये संविदाते बहुश्रुतम् । इह श्रुतिमतां पुंसां काशी याभ्यां श्रुताऽसकृत् ॥ ३५ ॥

Mapalad ang dalawang taingang nakikinig sa banal na aral; sapagkat nagkakaloob ito ng malawak na karunungan. Sa mundong ito, para sa mga taong may kaalamang śruti, ang Kāśī ang laging naririnig na pinupuri nang paulit-ulit.

Verse 36

ये यं स्मरन्ति संस्थानमविमुक्तं द्विजोत्तमम् । निर्धूतसर्वपापास्ते शिवलोकं व्रजन्ति वै ॥ ३६ ॥

O pinakamainam sa mga dvija, ang sinumang umaalaala sa banal na tahanang tinatawag na Avimukta ay nalilinis sa lahat ng kasalanan, at tunay na tutungo sa daigdig ni Śiva.

Verse 37

योजनानां शतस्थोऽपि अविमुक्तं स्मरेद्यदि । बहुपातकपूर्णोऽपि पदं गच्छत्यनामयम् ॥ ३७ ॥

Kahit nasa layong sandaang yojana, kung maalaala ang Avimukta, kung gayon—kahit pun puno ng maraming kasalanan—maaabot niya ang kalagayang walang dalamhati at walang karamdaman (ang pinakamataas na tahanan).

Verse 38

प्राणप्रयाणसमये योऽविमुक्तं स्मरेद्द्विज । सोऽपि पापविनिर्मुक्तः शैवं पदमवाप्नुयात् ॥ ३८ ॥

O dvija, sa sandali ng pagpanaw ng hininga, ang sinumang umaalaala sa Avimukta—siya man ay napapalaya sa kasalanan at nakakamit ang pinakamataas na kalagayan ni Śiva.

Verse 39

काशीस्मरणजं पुण्यं भुक्त्वा स्वर्गे तदन्ततः । पृथिव्यामेकराड् भूत्वा काशीं प्राप्य च मुक्तिभाक् ॥ ३९ ॥

Matapos tamasahin sa langit ang kabutihang bunga ng pag-alaala sa Kāśī, at pagkapos ng kabutihang iyon, isisilang siya sa lupa bilang nag-iisang hari; at saka, sa muling pagdating sa Kāśī, siya’y magiging kabahagi ng kalayaan (mukti).

Verse 40

बहुनात्र किमुक्तेन वाराणस्या गुणान्प्रति । नामापि गृह्णातां काश्याश्चतुर्वर्गो न दूरतः ॥ ४० ॥

Ano pa ang silbi ng mahabang pagsasalita tungkol sa mga kabutihan ng Vārāṇasī? Kahit yaong bumibigkas lamang ng banal na pangalang Kāśī, ang apat na layunin ng buhay ay hindi na malayo.

Verse 41

गङ्गायमुनयोर्योगोऽधिकः काश्या अपि द्विज । यस्य दर्शनमात्रेण नरा यान्ति परां गतिम् ॥ ४१ ॥

O ikaw na dalawang-ulit na isinilang, ang banal na pagtatagpo ng Gaṅgā at Yamunā ay higit pang dakila kaysa Kāśī; sa pagtanaw lamang dito, ang tao’y umaabot sa pinakamataas na kalagayan.

Verse 42

मकरस्थे रवौ गङ्गा यत्र कुत्रावगाहिता । पुनाति स्नानपानाद्यैर्नयन्तीन्द्रपुरं जगत् ॥ ४२ ॥

Kapag pumasok ang Araw sa Makara (Capricorn), ang Gaṅgā—saan man maligo ang tao sa kanya—ay nagpapadalisay sa daigdig sa pamamagitan ng pagligo, pag-inom ng kanyang tubig, at iba pang banal na gawi, at inaakay ang mga nilalang tungo sa langit ni Indra.

Verse 43

यो गङ्गां भजते नित्यं शंकरो लोकशंकरः । लिङ्गरूपीं कथं तस्या महिमा परिकीर्त्यते ॥ ४३ ॥

Maging si Śaṅkara—ang tagapagpala ng mga daigdig—ay araw-araw na sumasamba sa Gaṅgā. Yamang siya’y naroroon sa anyo mismo ng Liṅga, paano mailalarawan nang lubos ang kanyang kadakilaan?

Verse 44

हरिरूपधरं लिङ्गं लिङ्गरूपधरो हरिः । ईषदप्यन्तरं नास्ति भेदकृच्चानयोः कुधीः ॥ ४४ ॥

Ang Liṅga ay nagtataglay ng anyo ni Hari, at si Hari’y nagtataglay ng anyo ng Liṅga. Wala ni katiting na pagkakaiba; ang lumilikha ng paghihiwalay sa dalawa ay may ligaw na pag-unawa.

Verse 45

अनादिनिधने देवे हरिशंकरसंज्ञिते । अज्ञानसागरे मग्ना भेदं कुर्वन्ति पापिनः ॥ ४५ ॥

Sa Diyos na walang pasimula at walang wakas—na tinatawag na Hari at Śaṅkara—ang mga makasalanan, na lumulubog sa dagat ng kamangmangan, ay gumagawa ng pagkakahati (nakakakita ng pagkakaiba kahit wala).

Verse 46

यो देवो जगतामीशः कारणानां च कारणम् । युगान्ते निगदन्त्येतद्रुद्ररूपधरो हरिः ॥ ४६ ॥

Ang Diyos na iyon ang Panginoon ng mga daigdig at sanhi ng lahat ng sanhi—sa wakas ng isang yuga, ipinahahayag nilang Siya ay si Hari na nag-aanyong Rudra.

Verse 47

रुद्रो वै विष्णुरुपेण पालयत्यखिलंजगत् । ब्रह्मरुपेण सृजति प्रान्तेः ह्येतत्त्रयं हरः ॥ ४७ ॥

Tunay nga, si Rudra, sa anyo ni Viṣṇu, ang nag-iingat sa buong sansinukob; at sa anyo ni Brahmā, ang lumilikha. Kaya sa wakas at sa ikot ng kosmos, ang tatlong ito ay nauukol kay Hara (Śiva) lamang.

Verse 48

हरिशंकरयोर्मध्ये ब्रह्मणश्चापि यो नरः । भेदं करोति सोऽभ्येति नरकं भृशदारुणम् ॥ ४८ ॥

Ang sinumang naghihiwalay at nagtatangi kina Hari at Śaṅkara, at pati sa kanila laban kay Brahmā, ay mapupunta sa isang napakasindak na impiyerno.

Verse 49

हरं हरिं विधातारं यः पश्यत्येकरूपिणम् । स याति परमानन्दं शास्त्राणामेष निश्चयः ॥ ४९ ॥

Sinumang makakita kay Hara (Śiva), Hari (Viṣṇu), at Vidhātṛ (Brahmā) bilang iisang anyo at iisang diwa—siya’y makakamit ang sukdulang kaligayahan; ito ang tiyak na pasya ng mga kasulatan.

Verse 50

योऽसावनादिः सर्वज्ञो जगतामादिकृद्विभुः । नित्यं संनिहितस्तत्र लिङ्गरूपी जनार्दनः ॥ ५० ॥

Si Janārdana—walang pasimula, ganap na nakaaalam, pinagmulan at lumikha ng mga daigdig, at nasa lahat ng dako—ay nananahan doon magpakailanman, na naroroon sa anyong liṅga.

Verse 51

काशीविश्वेश्वरं लिङ्गं ज्योतिर्लिङ्गं तदुच्यते । तं दृष्ट्वा परमं ज्योतिराप्नोति मनुजोत्तमः ॥ ५१ ॥

Ang Liṅga ni Viśveśvara sa Kāśī ay tinatawag na Jyotirliṅga. Sa pagtanaw dito, ang pinakamainam sa mga tao ay nakakamit ang Kataas-taasang Liwanag.

Verse 52

काशीप्रदक्षिणा येन कृता त्रैलोक्यपावनी । सप्तद्वीपासाब्धिशैला भूः परिक्रमितामुना ॥ ५२ ॥

Sa kanya naisagawa ang pradakṣiṇā sa Kāśī na nagpapadalisay sa tatlong daigdig; tunay nga, dahil sa pantas na iyon, wari’y ang buong daigdig—kasama ang pitong kontinente, mga karagatan, at mga bundok—ay napalibutan na rin.

Verse 53

धातुमृद्दारपाषाणलेख्याद्या मूर्तयोऽमलाः । शिवस्य वाच्युतस्यापि तासु संनिहितो हरिः ॥ ५३ ॥

Ang mga anyong sinasamba na yari sa metal, luwad, kahoy, bato, o kahit iginuhit at iba pa ay dalisay. Maging larawan man ni Śiva o ni Acyuta (Viṣṇu), si Hari ay naroroon sa loob ng mga iyon.

Verse 54

तुलसीकाननं यत्र यत्र पह्मवनं द्विजा । पुराणपठनं यत्र यत्र संनिहितो हरिः ॥ ५४ ॥

O mga dvija, saanman may gubat ng Tulasī, saanman may halamanan ng lotus, at saanman binibigkas ang mga Purāṇa—doon, doon tunay na naroroon si Hari.

Verse 55

पुराणसंहितावक्ता हरिरित्यभिधीयते । तद्भक्तिं कुर्वतां नॄणां गङ्गास्नानं दिने दिने ॥ ५५ ॥

Ang nagpapaliwanag ng kalipunan ng mga Purāṇa ay tinatawag na si Hari Mismo; para sa mga taong naglilinang ng bhakti sa Kanya, ito’y wari’y paliligo sa Ilog Gaṅgā araw-araw.

Verse 56

पुराणश्रवणे भक्तिर्गङ्गास्नानसमा द्विज । तद्वक्तरि च या भक्तिः सा प्रयागोपमा स्मृता ॥ ५६ ॥

O ikaw na dalawang-ulit na isinilang, ang bhakti na ipinapakita sa pakikinig sa mga Purāṇa ay itinuturing na kapantay ng pagligo sa Gaṅgā; at ang bhakti sa tagapagsalaysay ng Purāṇa ay inaalala na tulad ng kabanalan ng Prayāga.

Verse 57

पुराणधर्मकथनैर्यः समुद्धरते जगत् । संसारसागरे मग्नं स हरिः परिकीर्तितः ॥ ५७ ॥

Siya na sa pamamagitan ng mga salaysay ng Purāṇa at Dharma ay umaahon sa sanlibutang lumubog sa dagat ng saṁsāra—Siya ang ipinahahayag na si Hari (Viṣṇu).

Verse 58

नास्ति गङ्गासमं तीर्थं नास्ति मातृसमो गुरुः । नास्ति विष्णुसमं दैवं नास्ति तत्त्वं गुरोः परम् ॥ ५८ ॥

Walang tīrtha na kapantay ng Gaṅgā; walang guro na kapantay ng ina; walang diyos na kapantay ni Viṣṇu; at walang katotohanang higit sa tattva na ipinagkakaloob ng Guru.

Verse 59

वर्णानां ब्राह्मणः श्रेष्टस्तारकाणां यथा शशी । यथा पयोधिः सिन्धूनां तथा गङ्गा परा स्मृता ॥ ५९ ॥

Sa mga varṇa, ang Brāhmaṇa ang itinuturing na pinakadakila, gaya ng Buwan na nangunguna sa mga bituin. At gaya ng karagatan na pinakadakila sa mga ilog, gayon din ang Gaṅgā ay inaalala bilang kataas-taasan.

Verse 60

नास्ति शान्तिसमो बन्धुर्नास्ति सत्यात्परं तपः । नास्ति मोक्षात्परो लाभो नास्ति गङ्गासमा नदी ॥ ६० ॥

Walang kaibigang kapantay ng kapayapaan; walang pag-aayuno at pagtitika na hihigit sa katotohanan. Walang pakinabang na mas dakila kaysa moksha; at walang ilog na maihahambing sa Ilog Gaṅgā.

Verse 61

गङ्गायाः परमं नाम पापारण्यदवानलः । भवव्याधिहरा गङ्गा तस्मात्सेव्या प्रयत्नतः ॥ ६१ ॥

Ang kataas-taasang pangalan ng Gaṅgā ay “ang apoy sa gubat na sumusunog sa kagubatan ng kasalanan.” Inaalis ng Gaṅgā ang sakit ng pag-iral sa samsara; kaya siya’y dapat igalang at paglingkuran nang buong pagsisikap.

Verse 62

गायत्री जाह्नवी चोभे सर्वपापहरे स्मृते । एतयोर्भक्तिहीनो यस्तं विद्यात्पतितं द्विज ॥ ६२ ॥

Ang Gāyatrī at ang Jāhnavī (ang Gaṅgā) ay kapwa inaalala bilang tagapag-alis ng lahat ng kasalanan. Ang dvija (dalawang ulit na isinilang) na walang bhakti sa dalawang ito ay dapat kilalaning nahulog.

Verse 63

गायत्री छन्दसां माता माता लोकस्य जाह्नवी । उभे ते सर्वपापानां नाशकारणतां गते ॥ ६३ ॥

Si Gāyatrī ang ina ng lahat ng sukat ng Veda; si Jāhnavī (ang Gaṅgā) ang ina ng daigdig. Kapwa sila ang naging sanhi ng pagkapuksa ng lahat ng kasalanan.

Verse 64

यस्य प्रसन्ना गायत्री तस्य गङ्गा प्रसीदति । विष्णुशक्तियुते ते द्वे समकामप्रसिद्धेदे ॥ ६४ ॥

Ang sinumang kinalulugdan ng Gāyatrī ay kinalulugdan din ng Gaṅgā. Ang dalawang ito—na may śakti ni Viṣṇu—ay magkapantay sa pagbibigay ng katuparan ng ninanais na layon.

Verse 65

धर्मार्थकामरूपाणां फलरुपे निरञ्जने । सर्वलोकानुग्रहार्थं प्रवर्तेते महोत्तमे ॥ ६५ ॥

O Walang-dungis na Kataas-taasan—bagama’t ang mga bunga’y lumilitaw bilang dharma, artha, at kāma, sa huli’y umuusbong ang mga ito para sa biyaya at ikabubuti ng lahat ng daigdig, O Pinakamaharlika.

Verse 66

अतीव दुर्ल्लभा नॄणां गायत्री जाह्नवी तथा । तथैव तुलसीभक्तिर्हरिभक्तिश्च सात्त्विकी ॥ ६६ ॥

Para sa mga tao, lubhang bihira: ang debosyon sa Gāyatrī at ang paggalang sa Jāhnavī (Gaṅgā). Gayundin, bihira ang debosyon sa Tulasī at ang dalisay (sāttvika) na bhakti kay Hari.

Verse 67

अहो गङ्गा महाभागा स्मृता पापप्रणाशिनी । हरिलोकप्रदा दृष्टा पीता सारूप्यदायिनी । यत्र स्नाता नरा यान्ति विष्णोः पदमनुत्तमम् ॥ ६७ ॥

Ah! Mapalad ang dakilang Gaṅgā: sa pag-alaala pa lamang, winawasak niya ang kasalanan; sa pagtanaw, ipinagkakaloob niya ang daigdig ni Hari; sa pag-inom, ibinibigay niya ang sārūpya—pagkakahawig sa Panginoon. Ang sinumang maligo sa kanya ay tutungo sa walang kapantay na tahanan ni Viṣṇu.

Verse 68

नारायणो जगद्धाता वासुदेवः सनातनः । गङ्गास्नानपराणां तु वाञ्छितार्थफलप्रदः ॥ ६८ ॥

Si Nārāyaṇa—Tagapagtaguyod ng sanlibutan, si Vāsudeva na Walang-hanggan—tunay na nagkakaloob ng bunga ng minimithing layon sa mga taimtim na nakatuon sa pagligo sa Gaṅgā.

Verse 69

गङ्गाजलकणेनापि यः सिक्तो मनुजोत्तमः । सर्वपापविनिर्मुक्तः प्रयाति परमं पदम् ॥ ६९ ॥

Kahit ang pinakamainam sa mga tao na mabasbasan lamang ng isang patak ng tubig ng Gaṅgā ay napapalaya sa lahat ng kasalanan at nakaaabot sa kataas-taasang kalagayan.

Verse 70

यद्बिन्दुसेवनादेव सगरान्वयसम्भवः । विसृज्य राक्षसं भावं संप्राप्तः परमं पदम् ॥ ७० ॥

Sa pag-inom lamang ng banal na patak na iyon, ang isinilang sa angkan ni Sagara ay iniwaksi ang asal-demonyo at nakamtan ang kataas-taasang kalagayan.

Verse 71

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गामाहात्म्यं नाम षष्टोऽध्यायः ॥ ६ ॥

Sa gayon nagtatapos ang Ikaanim na Kabanata, na tinatawag na “Kadakilaan ng Gaṅgā,” sa Unang Pada ng Pūrva-bhāga ng Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa.