Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 12

Tithi-Nirṇaya for Vratas: Ekādaśī Rules, Saṅkrānti Punya-kāla, Eclipse Observances, and Prāyaścitta

Devanagari script

सैव ग्राह्या मुनिश्रेष्ट नक्षत्रविहितव्रते । यद्यर्द्धरात्रघगयोर्व्यात्पं नक्षत्रं तु दिनद्वये ॥ १२ ॥

Transliteration

saiva grāhyā muniśreṣṭa nakṣatravihitavrate | yadyarddharātraghagayorvyātpaṃ nakṣatraṃ tu dinadvaye || 12 ||

Translation

O pinakadakila sa mga muni, sa panatang itinakda ayon sa isang nakṣatra, ang nakṣatrang iyon lamang ang dapat tanggapin upang itakda ang pagtalima—kahit lumampas ito sa hatinggabi at umabot sa dalawang araw.

Word by Word

• सा: she/that (tithi/nakṣatra implied)
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अव्यय

• ग्राह्या: to be accepted/should be taken
• ग्राह्या: Vidheyavisheshana (विधेयविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ग्रह् (धातु) + यत् (कृत् प्रत्यय) → ग्राह्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण; कर्मणि-भावे यत्-प्रत्ययान्त (gerundive: ‘to be taken’)

• मुनिश्रेष्ठ: O best of sages
• मुनिश्रेष्ठ: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मुनिषु श्रेष्ठः)

• नक्षत्रविहितव्रते: O (you) whose vow is prescribed by the nakṣatra
• नक्षत्रविहितव्रते: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नक्षत्र + विहित + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (नक्षत्रेण विहितं व्रतं यस्य)

• यदि: if
• यदि: Hetu/Condition (हेतु/शर्त)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: सम्बन्धबोधक-अव्यय; शर्तसूचक (conditional particle)

• अर्द्धरात्र: of the two midnights
• अर्द्धरात्र: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अर्द्ध + रात्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), द्विवचन; कर्मधारय (अर्द्धा रात्रिः)

• गयोः: of the two passages/occurrences
• गयोः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: ग (प्रातिपदिक; ‘going/passage’/गति)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), द्विवचन

• व्यात्पम्: spanning/covering
• व्यात्पम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: व्याप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √आप्/आप् with वि- उपसर्ग)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (past participle) ‘pervading/covering’

• नक्षत्रम्: the lunar mansion (nakṣatra)
• नक्षत्रम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नक्षत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• तु: but/indeed
• तु: Discourse marker (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/विशेषार्थ

• दिनद्वये: in the two days
• दिनद्वये: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिन + द्वि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; द्विगु-समास (द्वौ दिनौ)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It emphasizes dharma through precision in vrata observance: when a vow is tied to a nakṣatra, fidelity to the prescribed celestial marker preserves the intended merit (phala) of the rite.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By teaching careful observance of vow-timings, it supports disciplined devotional practice: correct ritual timing becomes a form of attentive service (sevā) offered with steadiness of mind.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa: it gives a rule for deciding the operative nakṣatra when it overlaps two civil days due to crossing midnight, guiding calendar-based ritual decisions.