Gṛhastha-praveśa: Vivāha-bheda, Ācāra-śauca, Śrāddha-kāla, and Vaiṣṇava-lakṣaṇa

Verse 1

सनक उवाच । वेदग्रहणपर्यंतं शुश्रूषानियतो गुरोः । अनुज्ञातस्ततस्तेन कुर्यादग्निपरिग्रहम् ॥ १ ॥

Sinabi ni Sanaka: Hanggang sa matapos ang pag-aaral ng Veda, manatiling may disiplina sa paglilingkod sa guro. Pagkaraan, kapag pinahintulutan ng guro, tanggapin at itatag ang mga banal na apoy (agni).

Verse 2

वेदाश्च धर्मशास्त्राणि वेदाङ्गान्यपि च द्विजः । अधीत्य गुरवे दत्त्वा दक्षिणां संविशेद्वृहम् ॥ २ ॥

Matapos pag-aralan ang mga Veda, ang mga Dharmaśāstra, at pati ang mga Vedāṅga, ang “dalawang ulit na isinilang” ay dapat maghandog sa guro ng itinakdang dakṣiṇā, at saka pumasok sa buhay-maybahay (gṛhastha).

Verse 3

रुपलावण्यसंपन्नां सगुणां सुकुलोद्भवाम् । द्विजः समुद्वहेत्कन्यां सुशीलां धर्म चारिणीम् ॥ ३ ॥

Ang “dalawang ulit na isinilang” ay dapat mag-asawa ng dalagang may ganda at biyaya, may mabubuting katangian, mula sa marangal na angkan, maayos ang asal, at namumuhay ayon sa dharma.

Verse 4

मातृतः पंचमीं धीमान्पितृतः सप्तमीं तथा । द्विजः समुद्वहेत्कन्यथा गुरुतल्पराः ॥ ४ ॥

Ang isang matalinong lalaking ipinanganak na muli (twice-born) ay dapat magpakasal sa isang dalaga na lampas sa ikalimang antas ng pagkakamag-anak sa panig ng ina at lampas sa ikapito sa panig ng ama; kung hindi, siya ay magiging kasing-dumi ng isang lumabag sa higaan ng kanyang guro.

Verse 5

रोगिणीं चैव वृत्ताक्षीं सरोगकुलसंभवाम् । अतिकेशाममकेशां च वाचालां नोद्वहेद्वुधः ॥ ५ ॥

Ang isang matalinong lalaki ay hindi dapat magpakasal sa isang babaeng may sakit, may bilog (nakausli) na mga mata, ipinanganak sa isang pamilyang may sakit, may labis na buhok o walang buhok, o sobrang madaldal.

Verse 6

कोपानां वामनां चैव दीर्घदेहां विरुपिणीम् । न्यानाधिकाङ्गीमुन्मत्तां पिशुनां नोद्वहेद् बुधः ॥ ६ ॥

Ang isang matalinong tao ay hindi dapat kumuha (bilang asawa) ng isang taong magagalitin, pandak o sobrang tangkad, may masamang anyo, may kulang o labis na mga bahagi ng katawan, may diperensya sa isip, o mahilig manirang-puri.

Verse 7

स्थूलगुल्फां दीर्घजंघां तथैव पुरुषाकृतिम् । श्मश्रुव्यंजनसंयुक्तां कुब्जां चैवाद्वहेन्न च ॥ ७ ॥

Hindi dapat magpakasal sa isang babaeng may makakapal na bukung-bukong, mahahabang binti, pangangatawang panlalaki, may bigote o katulad na mga marka, o isang kuba.

Verse 8

वृथाहास्यमुखीं चैव सदान्यगृह वासिनीम् । विवादशीलां भ्रमितां निष्ठुरां नोद्वहेद्रुधः ॥ ८ ॥

Ang isang matalinong lalaki ay hindi dapat magpakasal sa isang babaeng mababaw at laging nakangiti nang walang dahilan, na laging nananatili sa bahay ng ibang tao, na palaaway, pabago-bago ang isip, at magaspang magsalita at kumilos.

Verse 9

बह्वशिनीं स्थीलदंतां स्थूलोष्ठीं घुर्घुरस्वनाम् । अतिकृष्णां रक्तवर्णां धूर्तां नैवोद्वहे द्वुधः ॥ ९ ॥

Ang isang lalaking may unawa ay hindi dapat magpakasal sa isang babaeng labis kung kumain, may magagaspang na ngipin at makakapal na labi, may garalgal na boses, napakaitim o namumula ang balat, at mapanlinlang.

Verse 10

सदा रोदनशीलां च पांडुराभां च कुत्सिताम् । तासश्वासादिसंयुक्तां निद्राशीलां च नोद्वहेत् ॥ १० ॥

Hindi dapat magpakasal ang isang tao sa babaeng laging umiiyak, namumutla, may masamang pag-uugali, may sakit na ubo o hirap sa paghinga, at laging inaantok.

Verse 11

अनर्थभाषिणीं चैव लोकद्वेष परायणाम् । परापवादनिरतां तस्कारां नोद्वहेद्वुधः ॥ ११ ॥

Ang isang matalinong tao ay hindi dapat makisama sa isang babaeng nagsasalita ng nakakapinsala at walang saysay, na galit sa mga tao, na abala sa paninirang-puri sa iba, at katulad ng isang magnanakaw.

Verse 12

दीर्घनासां च कितवां तनूरुहविभूषिगताम् । गर्वितां बकवृत्तिं च सर्वथा नोद्वहेद्वुधः ॥ १२ ॥

Ang isang matalinong tao ay hindi kailanman dapat tumanggap ng isang manlilinlang na may mahabang ilong, na abala sa pag-aayos ng buhok sa katawan, isang mayabang, o isa na ang ugali ay tulad ng isang tagak.

Verse 13

बालभावादविज्ञातस्वभावामुद्वहेद्यदि । प्रगल्भां वाऽगुणां ज्ञात्वा सर्वथा तां परित्यजेत् ॥ १३ ॥

Kung dahil sa kabataan ay napakasalan ng isa ang isang babaeng hindi pa naiintindihan ang ugali, at sa huli ay natuklasang siya ay walang hiya o may masamang katangian, dapat siyang ganap na itakwil.

Verse 14

भर्त्तृपुत्रेषु या नारी सर्वदा निष्ठुरा भवेत् । परानुकूलिनी या च सर्वथा तां परित्यजेत् ॥ १४ ॥

Ang babaeng laging malupit sa mga anak na lalaki ng asawa, at ang babaeng lubos na kumakampi sa iba sa labas ng pamilya, ay nararapat talikdan sa lahat ng paraan.

Verse 15

विवाहाश्चाष्टधा ज्ञेया ब्राह्माद्या मुनिसत्तम । पूर्वः पूर्वो वरो ज्ञेयः पूर्वाभावे परः परः ॥ १५ ॥

O pinakamainam sa mga pantas, ang pag-aasawa ay dapat maunawaang may walong anyo, na nagsisimula sa Brāhma. Ang nauna ay ituring na higit na mataas; kapag di magawa ang nauna, piliin ang kasunod ayon sa wastong pagkakasunod.

Verse 16

ब्राह्नो दैवस्तथैवार्षः प्राजापत्यस्तथासुरः । गांधर्वो राक्षसश्चैव पैशाचश्चाष्टमो मतः ॥ १६ ॥

Ang mga anyo ng pag-aasawa ay: Brāhma, Daiva, Ārṣa, Prājāpatya, at Āsura; gayundin ang Gāndharva, Rākṣasa, at Paiśāca—ang mga ito ang kinikilalang walong uri.

Verse 17

ब्राह्मेण च विवाहेन वैवाह्यो वै द्विजोत्तमः । दैवेनाप्यथवा विप्र केचिदार्षं प्रचक्षते ॥ १७ ॥

Sa pag-aasawang Brāhma, O pinakamainam sa mga dwija, ang lalaking ikakasal ay may wastong karapatang magpakasal; at gayundin sa anyong Daiva, O brāhmaṇa. Subalit may ilan na nagsasabing ito’y anyong Ārṣa.

Verse 18

प्राजापत्यादयो विप्र विवाहाः पंचज गर्हिताः । अभावेषु तु पूर्वेषां कुर्यादेव परान्बुधः ॥ १८ ॥

O brāhmaṇa, ang limang anyo ng pag-aasawa na nagsisimula sa Prājāpatya ay pinupuna. Gayunman, kapag hindi magawa ang mga naunang anyo, ang marunong ay dapat tumanggap ng mga kasunod na pagpipilian.

Verse 19

यज्ञोपवीतद्वितयं सोत्तरीयं च धारयेत् । सुवर्णकुंडले चैव धौतवस्त्रद्वयं तथा ॥ १९ ॥

Dapat niyang isuot ang dalawang banal na sinulid (yajñopavīta) at ang pang-itaas na kasuotan; magsuot din ng gintong hikaw, at ng dalawang kasuotang bagong laba at malinis.

Verse 20

अनुलेपनलित्पांगः कृत्तकेशनखः शुचिः । धारयेद्वैणवं दंडं सोदकं च कमंडलुम् ॥ २० ॥

Na may mga sangkap na pinahiran at iningatan, ang buhok at mga kuko ay ginupit, at nananatiling dalisay; dapat niyang dalhin ang tungkod ng Vaiṣṇava at ang kamaṇḍalu na may lamang tubig.

Verse 21

उष्णीषममलं छत्रं पादुके चाप्युपानहौ । धारयेत्पुष्पमाल्ये च सुगंधं प्रियदर्शनः ॥ २१ ॥

Ang debotong kaaya-ayang pagmasdan ay magsuot ng malinis na putong at magdala ng payong; gumamit din ng sandalyas at sapatos, at magsuot ng kuwintas na bulaklak na may kaaya-ayang halimuyak.

Verse 22

नित्यं स्वाध्यायशीलः स्याद्यथाचारं समाचरेत् । परान्नं नैव भुञ्जीत परवादं च वर्जयेत् ॥ २२ ॥

Dapat siyang laging masigasig sa svādhyāya (sariling pag-aaral at pagbigkas) at kumilos ayon sa wastong kaugalian. Huwag kumain ng pagkaing ibinigay ng iba, at iwasan ang paninirang-puri sa kapwa.

Verse 23

पादेन नाक्रमेत्पादमुच्छिष्टं नैव लंघयेत् । न संहताभ्यां हस्ताभ्यां कंडूयेदात्मनः शिरः ॥ २३ ॥

Huwag tapakan ng sariling paa ang paa ng iba, at huwag lumampas o tumawid sa anumang ucchiṣṭa (tira o marumi). Huwag ding kamutin ang sariling ulo gamit ang dalawang kamay na magkadikit.

Verse 24

पूज्यं देवालयं चैव नापसव्यं व्रजेद्दिजः । देवार्चाचमनस्नानव्रतश्राद्धक्रियादिषु ॥ २४ ॥

Ang dvija (dalawang ulit na isinilang) ay hindi dapat umikot sa isang kagalang-galang na tao o sa templo sa di-mabuting kaliwang-ikot (apāsavya). Nalalapat ito sa pagsamba sa mga diyos, ācamanā (paglilinis sa pag-inom ng tubig), pagligo, pagtalima sa vrata, mga ritong śrāddha, at iba pang gawaing pang-ritwal.

Verse 25

न भवेन्मुक्तकेशश्च नैकवस्त्रधरस्तथा । नारोहेदुष्ट्रयानं च शुष्कवादं च वर्जयेत् ॥ २५ ॥

Hindi dapat manatiling nakalugay ang buhok, ni magsuot lamang ng iisang kasuotan. Huwag sumakay sa kamelyo, at iwasan ang tuyot at walang saysay na pananalita.

Verse 26

अन्य स्त्रियं न गच्छेच्च पैशुन्यं परिवर्जयेत् । नापसव्यं व्रजेद्विप्र गोश्चत्थानलपर्वतान् ॥ २६ ॥

Huwag lumapit sa asawa ng iba, at iwasan ang paninirang-puri. O brāhmaṇa, huwag dumaan o umikot sa mga baka, sa punong aśvattha, sa apoy, o sa mga bundok sa di-mabuting kaliwang-ikot (apāsavya).

Verse 27

चतुष्पथं चैत्यवृक्षं र्देवखातं नृपं तथा । असूयां मत्सरत्वं च दिवास्वापं च वर्जयेत् ॥ २७ ॥

Iwasan ang di-wastong asal sa sangandaan, sa punong-dambana (caitya-vṛkṣa), sa tangke o imbakan ng banal na tubig ng templo (deva-khāta), at gayundin sa harap ng hari. Gayon din, iwasan ang paghahanap ng mali, inggit, at pagtulog sa araw.

Verse 28

न वदेत्परपापानि स्वपुण्यं न प्रकाशयेत् । स्वकं नाम स्वनक्षत्रं मानं चैवातिगोपयेत् ॥ २८ ॥

Huwag banggitin ang mga kasalanan ng iba, at huwag ipangalandakan ang sariling kabutihan. Itago nang maingat ang sariling pangalan, ang bituin ng kapanganakan (nakṣatra), at ang dangal o katayuan.

Verse 29

न दुर्जनैः सह वसे न्नाशास्त्रं श्रृणुयात्तथा । आसवद्यूतगीतेषु द्विजस्तु न रर्तिं चरेत् ॥ २९ ॥

Ang dalawang-ulit na isinilang ay hindi dapat manirahan kasama ng masasama, ni makinig sa maling aral; gayundin, huwag magpakalulong sa alak, sugal, at mga awiting mahalay.

Verse 30

आर्द्रास्थि च तथोच्छिष्टं शूद्रं च पतितं तथा । सर्पं च भषणं स्पृष्ट्वा सचैलं स्नानमाचरेत् ॥ ३० ॥

Pagkatapos humipo ng basang buto, tirang pagkain, isang Śūdra, taong nalugmok (itinatakwil), ahas, o alahas, dapat magsagawa ng paliligo ng paglilinis habang suot pa ang kasuotan upang maibalik ang kadalisayan ng ritwal.

Verse 31

चितिं च चितिकाष्टं च यूपं चांडालमेव च । स्पृष्ट्वा देवलकं चैव सवासा जलमाविशेत् ॥ ३१ ॥

Kapag nahipo ang punerarya na siga, kahoy para sa siga, haliging handog (yūpa), isang Caṇḍāla, o maging tagapaglingkod ng templo (devalaka), dapat agad lumusong sa tubig habang suot pa ang damit upang luminis.

Verse 32

दीपखट्वातनुच्छायाकेशवस्रकटोदकम् । अजामार्जंनिमार्जाररेणुर्द्दैवं शुभं हरेत् ॥ ३२ ॥

Ang lampara, higaan, manipis na anino, buhok, kasuotan, tubig mula sa banga, kambing, pusa, panlinis (walis/brush), alikabok na inangat ng pusa, at maging banal na palatandaang mapalad—lahat ng ito’y dapat tanggapin bilang mabuting pangitain.

Verse 33

शूर्प्पवातं प्रेतधूमं तथा शूद्रान्नभोजनम् । वृषलीपतिसङ्गं च दूरतः परिवर्जयेत् ॥ ३३ ॥

Dapat iwasan mula sa malayo ang hangin mula sa pamaypay na pang-giik, ang usok ng mga ritong panglibing, ang pagkain ng pagkaing pag-aari ng isang Śūdra, at ang pakikisama sa asawa ng vṛṣalī (babaeng may hamak na asal).

Verse 34

असच्छास्त्र्रार्थमननं खादनं नखकेशयोः । तथैव नग्नशयनं सर्वदा परिवर्जयेत् ॥ ३४ ॥

Dapat laging iwasan ang pagninilay sa kahulugan ng mga huwad na kasulatan, ang pagnguya ng kuko at buhok, at gayundin ang pagtulog nang hubad.

Verse 35

शिरोभ्यंगावशिष्टेन तैलेनांगं न लेपयेत् । तांबूलमशुचिं नाद्यात्तथा सुप्तं न बोधयेत् ॥ ३५ ॥

Huwag pahiran ang katawan ng langis na natira matapos pahiran ang ulo. Huwag ngumanga kapag marumi o di-malinis; at huwag ding gisingin ang taong natutulog.

Verse 36

नाशुद्धोऽग्निं परिचरेत्पूजयेद्गुरुदेवताः । न वामहस्तेनैकेन पिबेद्वक्रेण वा जलम् ॥ ३६ ॥

Kapag marumi o di-malinis, huwag mag-alaga ng banal na apoy ni sumamba sa Guru at sa mga diyos. Huwag uminom ng tubig gamit lamang ang kaliwang kamay, ni uminom nang nakalihis ang bibig sa di-wastong paraan.

Verse 37

न चाक्रमेद्गुरोश्छायां तदाज्ञां च मुनीश्वर । न निंदेद्योगिनो विप्रान्व्रतिनोऽपि यतींस्तथा ॥ ३७ ॥

O panginoon ng mga pantas, huwag tapakan o lampasan ang anino ng Guru, ni suwayin ang kanyang utos. Huwag ding libakin ang mga yogin, mga Brahmanang pantas, ang mga tumutupad ng panata, at ang mga yati o mga nagtalikod sa daigdig.

Verse 38

परस्परस्य मर्माणि न कदापि वदेद्द्विजः । दर्शे च पौर्णमास्यां च यागं कुर्याद्यथाविधि ॥ ३८ ॥

Ang dvija (dalawang ulit na isinilang) ay hindi kailanman dapat magsalita ng kahinaan o lihim na pagkukulang ng kapwa. At sa mga araw ng Darśa (bagong buwan) at Paurṇamāsī (kabilugan ng buwan), isagawa ang handog na yajña ayon sa wastong tuntunin.

Verse 39

उपसनं च होतव्यं सायं प्रातर्द्विजातिभिः । उपासनपरित्यागी सुरापीत्युच्यते बुधैः ॥ ३९ ॥

Ang mga dvija (dalawang-beses na isinilang) ay nararapat na magsagawa ng sandhyā-upāsanā tuwing umaga at tuwing dapithapon. Ang tumatalikod sa araw-araw na pagsamba ay, ayon sa mga pantas, itinuturing na gaya ng umiinom ng alak.

Verse 40

अयने विषुवे चैव युगादिषु चतुर्ष्वपि । दर्शे च प्रेतपक्षे च श्राद्धं कुर्याद्गृही द्विजः ॥ ४० ॥

Sa mga ayana (solstice), sa viṣuva (equinox), sa apat na pasimula ng yugādi, sa darśa (araw ng bagong buwan), at sa pretapakṣa (kalahating-buwan para sa mga yumao), ang dvija na may sambahayan ay dapat magsagawa ng Śrāddha.

Verse 41

मन्वादिषु मृदाहे च अष्टकासु च नारद । नावधान्ये समायाते गृही श्राद्धं समाचरेत् ॥ ४१ ॥

O Nārada, sa mga araw ng Manvādi, sa araw ng pagdiriwang na mṛdāha, sa mga araw ng Aṣṭakā, at kapag dumating ang panahon ng Navā-dhānya (bagong ani ng butil), ang maybahay ay dapat magsagawa ng Śrāddha nang wasto.

Verse 42

श्रोत्रिये गृहमायाते ग्रहणे चंद्रसूर्योः । पुण्यक्षेत्रेषु तीर्थेषु गृही श्राद्धं समाचरेत् ॥ ४२ ॥

Kapag dumating sa tahanan ang isang śrotriya (Brahmanang bihasa sa Veda), sa panahon ng eklipse ng buwan o araw, at habang nasa mga banal na lupain at mga tīrtha (pook-paglalakbay-diyos), ang maybahay ay dapat magsagawa ng Śrāddha nang wasto.

Verse 43

यज्ञो दानं तपो होमः स्वाध्यायः पितृतर्पणम् । वृथा भवति तत्सर्वमूर्द्धपुंड्रं विना कृतम् ॥ ४३ ॥

Ang yajña, dāna, tapa, homa, svādhyāya, at pitṛ-tarpaṇa—kapag isinagawa nang walang ūrdhva-puṇḍra (patayong tanda sa noo ng Vaiṣṇava)—ang lahat ng iyon ay nagiging walang bunga.

Verse 44

उर्द्धपुंड्रं च तुलसीं श्राद्धे नेच्छंति केचन । वृथाचारः परित्याज्यस्तस्माच्छ्रेयोऽर्थिभिर्द्विजैः ॥ ४४ ॥

May ilan na hindi sumasang-ayon sa pagsusuot ng ūrdhva-puṇḍra (tandang-noo ng Vaiṣṇava) at sa paggamit ng tulasī sa mga ritong śrāddha. Kaya, ang mga brāhmaṇa na naghahangad ng pinakamataas na kabutihan ay dapat talikuran ang mga kaugaliang walang saysay at walang batayan.

Verse 45

इत्येवमादयो धर्माः स्मृतिमार्गप्रचोदिताः । कार्याद्विजातिभिः सम्यक्सर्वकर्मफलप्रदाः ॥ ४५ ॥

Kaya, ang mga tungkuling ito at ang mga kahalintulad—na itinatagubilin ng landas ng Smṛti—ay dapat isagawa nang wasto ng mga dwija; ipinagkakaloob nito ang bunga ng lahat ng matuwid na gawa.

Verse 46

सदा चारपरा ये तु तेषां विष्णुः प्रसीदति । विष्णौ प्रसन्नतां याते किमसाध्यं द्विजोत्तम ॥ ४६ ॥

Ngunit yaong laging nakatuon sa sadācāra (tamang asal at gawi), sa kanila nagiging mapagpala ang Panginoong Viṣṇu. Kapag nalugod si Viṣṇu, O pinakamainam sa mga dwija, ano pa ang hindi maisasakatuparan?