Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 19

Kalpa-Lakṣaṇa and Gṛhya-Kalpa: Classifications, Purifications, Implements, and Spatial Rite-Design

Devanagari script

आपो देवगणाः सर्वे तथा पितृगणा द्विज । तेनाद्भिरुक्षणं प्रोक्तं मुनिभिर्विधिकोविदैः ॥ १९ ॥

Transliteration

āpo devagaṇāḥ sarve tathā pitṛgaṇā dvija | tenādbhirukṣaṇaṃ proktaṃ munibhirvidhikovidaiḥ || 19 ||

Translation

O dvija, ang mga Tubig (Āpaḥ) mismo ay ang lahat ng pangkat ng mga deva, at gayundin ang lahat ng pangkat ng mga pitṛ (ninuno). Kaya itinakda ng mga muning bihasa sa ritwal na ang pagwiwisik ng tubig ay isang gawang paglilinis.

Word by Word

• आपः: waters
• आपः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; नित्यबहुवचन (waters)

• देव: gods
• देव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: प्रातिपदिक-रूप (समासाङ्ग)

• गणाः: groups of gods
• गणाः: Predicate-nominative (विधेय)
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष-समासः: देवगणाः = देवानां गणाः

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta-anvaya (कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘देवगणाः’ विशेषणम्

• तथा: likewise
• तथा: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: उपमान/समुच्चयार्थक अव्यय (likewise/also)

• पितृ: ancestors
• पितृ: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: प्रातिपदिक-रूप (समासाङ्ग)

• गणाः: groups of ancestors
• गणाः: Predicate-nominative (विधेय)
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष-समासः: पितृगणाः = पितॄणां गणाः

• द्विज: O twice-born
• द्विज: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• तेन: therefore/by that reason
• तेन: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम; ‘तस्मात् कारणात्/तेन हेतुना’

• अद्भिः: with waters
• अद्भिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; करण

• उक्षणम्: sprinkling
• उक्षणम्: Karta (वाक्य-प्रधान)
• Type: Noun
• Root: उक्ष् (धातु) + ल्युट्/अन (कृदन्त-नाम)
• Form: कृदन्त-नाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘sprinkling’

• प्रोक्तम्: has been declared
• प्रोक्तम्: Kriya (वाक्य-प्रधान)
• Type: Noun
• Root: प्र-वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि: ‘has been said’

• मुनिभिः: by sages
• मुनिभिः: Karta (कर्तृ—कर्मणि)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; कर्तृ (agent in passive)

• विधि: ritual rule
• विधि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: प्रातिपदिक-रूप (समासाङ्ग)

• कोविदैः: by those skilled (in ritual)
• कोविदैः: Karta (कर्तृ—कर्मणि)
• Type: Adjective
• Root: कोविद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुष-समासः: विधिकोविदैः = विधौ कोविदैः (skilled in ritual rules)

Speaker

Sanatkumara (in dialogue addressing Narada; teaching ritual-dharma within Moksha Dharma)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Āpaḥ (Sacred Waters)
• Deva-gaṇa (gods)
• Pitṛ-gaṇa (ancestors)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It identifies sacred water (Āpaḥ) as embodying both divine forces and ancestral presences, making water-sprinkling (prokṣaṇa) not merely physical cleaning but a sanctifying act that aligns one with devas and pitṛs.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By grounding purification in sacred water, it supports bhakti practice indirectly: clean, consecrated preparation of body and space is treated as a respectful offering-condition for worship, japa, and pūjā—devotion expressed through disciplined ritual reverence.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It highlights Kalpa (ritual procedure): the vidhi-based rationale for prokṣaṇa/aspersion with water as an authorized purification method taught by ritual experts.