Jīva–Ātman Inquiry; Kṣetrajña Doctrine; Karma-based Varṇa; Four Āśramas and Sannyāsa Discipline
तत्खलु द्विविधं सुखमुच्यचते शरीरं मानसं च । इह खल्वमुष्मिंश्च लोके वस्तुप्रवृत्तयः सुखार्थमभिधीयन्ते नहीतः परत्रापर्वगफलाद्विशिष्टतरमस्ति । स एव काम्यो गुणविशेषो धर्मार्थगुणारंभगस्तद्धेतुरस्योत्पत्तिः सुखप्रयोजनार्थमारंभाः । भरद्वाज उवाच । वदैतद्भवताभिहितं सुखानां परमा स्थितिरिति ॥ ८९ ॥
tatkhalu dvividhaṃ sukhamucyacate śarīraṃ mānasaṃ ca | iha khalvamuṣmiṃśca loke vastupravṛttayaḥ sukhārthamabhidhīyante nahītaḥ paratrāparvagaphalādviśiṣṭataramasti | sa eva kāmyo guṇaviśeṣo dharmārthaguṇāraṃbhagastaddheturasyotpattiḥ sukhaprayojanārthamāraṃbhāḥ | bharadvāja uvāca | vadaitadbhavatābhihitaṃ sukhānāṃ paramā sthitiriti || 89 ||
Ang ligaya ay sinasabing may dalawang uri: pangkatawan at pangkaisipan. Sa mundong ito at sa susunod, ang lahat ng gawain ay inilalarawan na ginagawa para sa ligaya; sapagkat walang hihigit sa bunga ng mokṣa—ang paglaya. Iyon ang kanais-nais na kahusayan ng mga katangian, ang pasimula ng mga birtud ng dharma at artha; mula roon sumisibol ang sanhi nito, at ang lahat ng pagsisikap ay sinisimulan na may ligaya bilang layon. Wika ni Bharadvāja: “Ipaliwanag, ayon sa iyong sinabi, kung ano ang kataas-taasang kalagayan ng ligaya.”
Bharadvaja (questioning; prior exposition is by the main teacher in the dialogue context)
Vrata: none
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: jijnasa (none)
It frames all human striving as oriented toward happiness, then elevates the discussion by declaring that no result surpasses apavarga (liberation), preparing the listener to seek the highest, non-worldly form of sukha.
While bhakti is not named here, the verse establishes moksha (apavarga) as the unsurpassed goal; in Narada Purana’s broader Moksha-dharma setting, devotion to Bhagavan is presented as a principal means to that highest happiness beyond bodily and mental pleasures.
No specific Vedanga technique is taught in this verse; it is primarily a moksha-dharma philosophical classification (bodily vs. mental happiness) and a goal-setting principle that guides dharmic practice and life-planning.