The Explanation of the Twelve-Month Caturthī Vrata

Verse 1

सनातन उवाचग । श्रृणु विप्र प्रवक्ष्यामि चतुर्थ्यास्ते व्रतान्यहम् । यानि कृत्वा नरा नार्योऽभीष्टान्कामानवाप्नुयुः ॥ १ ॥

Wika ni Sanātana: “Makinig ka, O brāhmaṇa; ipaliliwanag ko sa iyo ang mga panata (vrata) na isinasagawa sa Caturthī, ang ikaapat na araw ng buwan. Sa pagsasagawa nito, ang mga lalaki at babae ay makakamtan ang ninanais nilang mga hangarin.”

Verse 2

चैत्रमासचतुर्थ्यां तु वासुदेवस्वरूपिणम् । गणपं सम्यगभ्यर्च्य दत्त्वा कांचनदक्षिणाम् ॥ २ ॥

Ngunit sa Caturthī ng buwan ng Caitra, matapos sambahin nang wasto si Gaṇeśa—na siyang anyo mismo ni Vāsudeva—at maghandog ng dakṣiṇā na ginto, saka ipagpatuloy ang ritwal.

Verse 3

विप्राय विष्णुलोकं तु गच्छेद्देवनमस्कृतः । वैशाखस्य चतुर्थ्यां तु प्रार्थ्यं संकर्षणाह्वयम् ॥ ३ ॥

Pinararangalan maging ng mga deva, siya’y mararapat na makarating sa daigdig ni Viṣṇu alang-alang sa isang brāhmaṇa. At sa Caturthī ng buwan ng Vaiśākha, manalangin sa Kanya sa pangalang Saṅkarṣaṇa.

Verse 4

गृहस्थद्विजमुख्येभ्यः शंखं दत्त्वा विधानवित् । प्राप्य संकर्षणं लोकं मोदते बहुकल्पकम् ॥ ४ ॥

Ang nakaaalam ng wastong pamamaraan, matapos magbigay ng isang śaṅkha (kabibe) sa mga pangunahing dvija na mga maybahay, ay makakamtan ang daigdig ni Saṅkarṣaṇa at magagalak doon sa loob ng maraming kalpa.

Verse 5

ज्येष्ठमासचतुर्थ्यां तु प्रार्च्य प्रद्युम्नरूपिणम् । फलं मूलं च युथेभ्यो दत्त्वा स्वर्गं लभेन्नरः ॥ ५ ॥

Sa Caturthī (ikaapat na araw ng buwan) ng buwang Jyeṣṭha, kapag taimtim na sinamba ang Panginoon sa anyong Pradyumna at nagkaloob ng mga prutas at ugat sa mga pangkat ng tao, ang tao’y makakamtan ang langit.

Verse 6

आषाढस्य चतुर्थ्यां तु संप्रपूज्यानिरुद्धकम् । यतिभ्योऽलाबुपात्राणि दत्त्वाभीष्टं लभेन्नरः ॥ ६ ॥

Sa Caturthī ng buwang Āṣāḍha, matapos sambahin nang wasto ang Panginoong Aniruddha, dapat maghandog ng mga sisidlang upo (alābu-pātra) sa mga nagtalikod sa daigdig; sa gayon makakamtan ang ninanais na biyaya.

Verse 7

चतुर्मूर्तिव्रतान्येवं कृत्वा द्वादशवत्सरम् । उद्यापनं विधानेन कर्तव्यं फलमिच्छता ॥ ७ ॥

Kaya nito, matapos isagawa ang mga panatang ukol sa apat na anyo ng Panginoon sa loob ng labindalawang taon, ang nagnanais ng bunga ay dapat magsagawa ng pangwakas na ritwal (udyāpana) ayon sa itinakdang paraan.

Verse 8

अन्यज्ज्येष्ठचतुर्थ्यां तु सतीव्रतमनुत्तमम् । कृत्वा गणपतेर्मातुर्लोके मोदेत तत्समम् ॥ ८ ॥

Bukod pa rito, sa Caturthī ng buwang Jyeṣṭha, ang magsagawa ng walang kapantay na panatang tinatawag na Satī-vrata ay magagalak sa daigdig ng Ina ni Gaṇapati, tinatamasa ang ligayang gaya ng sa Kanya.

Verse 9

तथाऽषाढचतुर्थ्यां तु व्रतमन्यच्छुभावहम् । रथंतराह्वकल्पस्य ह्यादिभूतं दिनं यतः ॥ ९ ॥

Gayundin, sa Caturthī ng buwang Āṣāḍha ay may isa pang panatang nagdudulot ng pagpapala, sapagkat ang araw na iyon ay itinuturing na unang araw ng Kalpa na tinatawag na “Rathaṃtara.”

Verse 10

श्रद्धापूतेन मनसा गणेशं विधिना नरः । पूजयित्वा लभेच्चापि फलं देवादिदुर्गमम् ॥ १० ॥

Ang sinumang sumasamba kay Gaṇeśa ayon sa wastong ritwal, na may isip na dalisay dahil sa pananampalataya, tunay na nakakamit ang gantimpalang mahirap makuha kahit ng mga diyos at iba pa.

Verse 11

श्रावणस्य चतुर्थ्यां तु जाति चंद्रोदये मुने ॥ ११ ॥

Ngunit sa caturthī, ang ikaapat na araw ng buwan ng Śrāvaṇa, O pantas, isagawa ang pagtalima na tinatawag na “Jāti-Candrodaya.”

Verse 12

गणेशाय प्रदद्याच्च ह्यर्घ्यं विधिविदांवरः । लम्बोदरं चतुर्बाहुं त्रिनेत्रं रक्तवर्णकम् ॥ १२ ॥

Pagkatapos, ang pinakadakila sa mga nakaaalam ng ritwal ay maghandog ng arghya (handog na tubig ng paggalang) kay Gaṇeśa—si Lambodara, ang may malaking tiyan, apat na bisig, tatlong mata, at mapulang anyo.

Verse 13

नानारत्नविभूषाढ्यं प्रसन्नास्यं विचिंतयेत् । आवाहनादिभिः सर्वैरुपचारैः समर्चयेत् ॥ १३ ॥

Dapat pagnilayan ang Diyos na pinalalamutian ng sari-saring hiyas at may payapang, mapagpala na mukha; at saka Siya sambahin nang ganap sa lahat ng upacāra, mula sa āvāhana (pag-anyaya) at iba pa.

Verse 14

नैवेद्यं मोदकं दद्याद्गणेशप्रीतिदायकम् । एवं व्रतं विधायाथ भुक्त्वा मोदकमेव च ॥ १४ ॥

Maghandog ng modaka bilang naivedya (handog na pagkain), sapagkat ito’y nagbibigay-lugod kay Gaṇeśa. Pagkatapos maisagawa nang wasto ang vrata, saka kumain ng modaka lamang.

Verse 15

सुखं स्वप्यान्निशायां तु भूमावेव कृतार्चनः । व्रतस्यास्य प्रभावेण कामान्मनसि चिंतितान् ॥ १५ ॥

Matapos magsagawa ng pagsamba, dapat siyang matulog nang payapa sa gabi sa hubad na lupa; sa bisa ng panatang ito, ang mga ninanasang pinagmuni-munihan sa isip ay magkakatotoo.

Verse 16

लब्ध्वा लेके परं चापि गणेशपदमाप्नुयात् । नानेन सदृशं चान्यद्व्रतमस्ति जगत्त्रये ॥ १६ ॥

Pagkatamo ng pinakamataas na daigdig sa kabilang-buhay, naaabot din ang kalagayan (tahanan) ni Gaṇeśa. Sa tatlong daigdig, walang ibang panata na maihahambing dito.

Verse 17

तस्मात्कार्यं प्रयत्नेन सर्वान्कामानभीप्सता । अथास्मिन्नेव दिवसे दूर्वागणपति व्रतम् ॥ १७ ॥

Kaya nga, ang nagnanais makamtan ang lahat ng minimithi ay dapat magsagawa nito nang masikap. At sa araw na ito mismo, dapat tuparin ang panatang Dūrvā-Gaṇapati.

Verse 18

केचिदिच्छंति देवर्षे तद्विधानं वदामि ते । हैमं निर्माय गणपं ताम्रपात्रोपरि स्थितम् ॥ १८ ॥

May ilan ang nagnanais nito, O banal na rishi; sasabihin ko sa iyo ang wastong paraan. Gumawa ng gintong anyo ni Gaṇapa (Gaṇeśa) at ilagay ito sa ibabaw ng sisidlang tanso.

Verse 19

वेष्टितं रक्तवस्त्रेण सर्वतोभद्रमंडले । पूजयेद्रक्तकुसुमैः पत्रिकाभिश्च पंचभिः ॥ १९ ॥

Sa mapalad na sarvatobhadra na mandala, balutin ito ng pulang tela, at magsagawa ng pagsamba gamit ang mga pulang bulaklak at limang handog na dahon.

Verse 20

बिल्वपत्रमपामार्गं शमी दूर्वा हरिप्रिया । आभिरन्यश्च कुसुमैरभ्यर्च्य फलमोदकैः ॥ २० ॥

Sa mga dahon ng bilva, apāmārga, śamī, at damong dūrvā—mga bagay na minamahal ni Hari—at sa iba pang mga bulaklak, nararapat sambahin ang Panginoon nang wasto, na may handog na mga prutas at matatamis na pagkain.

Verse 21

आचार्याय विधिज्ञाय सत्कृत्य विनिवेदयेत् । उपहारं प्रकल्प्याथ दद्यादर्घं समुद्यते । ततः संप्रारथ्य विघ्नेशमूर्तिं सोपस्करां मुने ॥ २१ ॥

Paglapit nang may paggalang sa ācārya na bihasa sa mga tuntunin ng ritwal, nararapat na pormal na ihandog sa kanya ang alay. Pagkaraan, maghanda ng angkop na kaloob at tumindig upang maghandog ng arghya (handog-pagpupugay). Pagkatapos nito, O pantas, manalangin nang wasto kay Vighneśa sa Kanyang anyong nahahayag, kasama ang mga kailangang gamit sa ritwal.

Verse 22

आचार्याय विधिज्ञाय सत्कृत्य विनिवेदयेत् । कृत्वैवं पंच वर्षाणि समुपास्य यथाविधि ॥ २२ ॥

Pagkatapos parangalan ang ācārya na bihasa sa wastong ritwal, nararapat na pormal na ipagkatiwala ang sarili sa kanya. Sa gayon, sa loob ng limang taon, dapat siyang paglingkuran at samahan ang guro ayon sa itinakdang paraan.

Verse 23

भुक्त्वेह भोगानखिलान् लोकं गणपतेर्व्रजेत् । अथ भाद्रचतुर्थ्यां तु बहुलाधेनुसंज्ञकम् ॥ २३ ॥

Matapos tamasahin dito ang lahat ng kaligayahan nang ganap, ang tao ay tutungo sa daigdig ni Gaṇapati. Pagkaraan, sa Caturthī (ikaapat na araw ng buwan) sa buwan ng Bhādrapada, inilalarawan ang pagtalima na tinatawag na “Bahulādhenu.”

Verse 24

पूजनी योऽत्र यत्नेन स्रग्गंधयवसादिभिः । ततः प्रदक्षिणीकृत्य शक्तश्चेद्दानमाचरेत् ॥ २४ ॥

Dito, nararapat sumamba nang masikap gamit ang mga kuwintas ng bulaklak, pabango, sebada (yava), at mga kahalintulad na handog. Pagkatapos, matapos ang pradakṣiṇā (pag-ikot na may paggalang), kung may kakayahan, magsagawa rin ng pagkakawanggawa.

Verse 25

अशक्तः पुरेतां तु नमस्कृत्य विसर्जयेत् । पंचाब्दं वादशाब्दं वा षोडशाब्दमथापि वा ॥ २५ ॥

Ngunit kung hindi kayang ganap na tuparin ang pagtalima, kung gayon—pagkaraang yumukod nang may paggalang—dapat itong tapusin at iwaksi ayon sa nararapat, maging matapos ang limang taon, o sampung taon, o kahit labing-anim na taon.

Verse 26

व्रतं कृत्वा समुद्याप्य धेनुं दद्यात्पयस्विनीम् । प्रभावेण व्रतस्यास्य भुक्त्वा भोगान्मनोरमान् ॥ २६ ॥

Pagkatapos isagawa ang panata at tapusin ito ayon sa tuntunin, dapat maghandog ng isang inahing baka na nagbibigay-gatas. Sa bisa ng panatang ito, natatamasa ang mga kaligayahang kaaya-aya at tumutupad sa ninanais ng puso.

Verse 27

सत्कृतो देवतावृंदैर्गोलोकं समवाप्नुयात् । अथ शुक्ल चतुर्थ्यां तु सिद्धवैनायकव्रतम् ॥ २७ ॥

Pinararangalan ng mga pangkat ng mga diyos, makakamit niya ang Goloka. Ngayon, sa ikaapat na araw (Caturthī) ng maliwanag na kalahati ng buwan, itinuturo ang panatang tinatawag na Siddha-Vināyaka Vrata.

Verse 28

आवाहनादिभिः सर्वैरुपचारैः समर्चनम् । एकाग्रमानसो भूत्वा ध्यायेत्सिद्धिविनायकम् ॥ २८ ॥

Sa lahat ng paglilingkod na ritwal na nagsisimula sa āvāhana (pag-anyaya) at sa iba pang karaniwang handog, sambahin siya nang ayon sa kaayusan. Pagkaraan, sa isip na iisa ang tuon, magnilay sa Siddhi‑Vināyaka, ang tagapagkaloob ng tagumpay.

Verse 29

एकदंतं शूर्पकर्णं गजवक्त्रं चतुर्भुजम् । पाशांकुशधरं देवं तप्तकांचनसन्निभम् ॥ २९ ॥

Nagninilay ako sa banal na Panginoon (Gaṇeśa): may iisang pangil, malalaking tainga, mukhang elepante, apat ang bisig, may hawak na lubid na panghuli at panggabay na pang-udyok, at nagniningning na tila pinainit na ginto.

Verse 30

एकविंशति पत्राणि चैकविंशतिनामभिः । समर्पयेद्भक्तियुक्तस्तानि नामानि वै श्रृणु ॥ ३० ॥

Sa debosyon, maghandog ng dalawampu’t isang dahon, bawat isa’y may kalakip na isa sa dalawampu’t isang banal na pangalan. Ngayon, pakinggan ang mga pangalang iyon.

Verse 31

सुमुखाय शमीपत्रं गणाधीशाय भृंगजम् । उमापुत्राय बैल्वं तु दूर्वां गजमुखाय च ॥ ३१ ॥

Ihandog ang dahon ng śamī kay Sumukha; ihandog ang bhṛṅgarāja sa Panginoon ng mga Gaṇa; ihandog ang dahon ng bilva sa anak ni Umā; at ihandog ang damong dūrvā sa May Mukhang Elepante.

Verse 32

लंबोदराय बदरीं धत्तूरं हरसूनवे । शूर्पकर्णाय तुलसीं वक्रतुंडाय शिंबिजम् ॥ ३२ ॥

Ihandog ang bungang badarī (jujube) kay Lambodara; ihandog ang dhattūra sa anak ni Hara; ihandog ang tulasī kay Śūrpakarṇa; at ihandog ang śiṃbijam kay Vakratunḍa.

Verse 33

गुहाग्रजायापामार्गमेकदंताय बार्हतम् । हेरम्बाय तु सिंदूरं चतिर्होत्रे च पत्रजम् ॥ ३३ ॥

Para kay Guhāgraja, ihandog ang apāmārga; para kay Ekadanta, ihandog ang handog na bārhata; para kay Heramba, ihandog ang sindūra (pulang na pulbos); at para kay Caturhotra, ihandog ang handog na nagmumula sa dahon.

Verse 34

सर्वेश्वरायागस्त्यस्य पत्रं प्रीतिविवर्द्धनम् । दूर्वायुग्मं ततो गृह्य गंधपुष्पाक्षतैर्युतम् ॥ ३४ ॥

Para kay Sarveśvara, Panginoon ng lahat, sinasabing ang dahon ng Agastya ay nagpapalago ng kagalakan. Pagkaraan, kumuha ng isang pares ng damong dūrvā, kasama ang pabango, mga bulaklak, at akṣata (bigas na buo), at ihandog sa pagsamba.

Verse 35

पूजां निवेदयेद्भक्तियुक्तो मोदकपंचकम् । आचमय्य नमस्कृत्य संप्रार्थ्य च विसर्ज्जयेत् ॥ ३५ ॥

Taglay ang bhakti, dapat ihandog sa pagsamba ang limang modaka. Pagkaraan, magsagawa ng ācāmana, yumukod at magbigay-galang, manalangin, at saka magwakas nang marangal sa ritwal sa pamamagitan ng pormal na pagpapahintulot (visarjana).

Verse 36

विनायकस्य प्रतिमां हैमीं सोपस्करां मुने । निवेदयेच्च गुरवे द्विजेभ्यो दक्षिणां ददेत् ॥ ३६ ॥

O pantas, ihandog sa guro ang isang gintong larawan ni Vināyaka, kalakip ang mga kailangang gamit sa pagsamba; at magbigay ng dakṣiṇā (handog na bayad) sa mga dvija, ang mga “dalawang ulit na isinilang.”

Verse 37

एवं कृतार्चनो भक्त्या पंच वर्षाणि नारद । उपास्य लभते कामानैहिकामुष्मिकान् शुभान् ॥ ३७ ॥

O Nārada, ang sinumang magsagawa ng ganitong pagsamba nang may bhakti at magpatuloy sa pagsasanay sa loob ng limang taon ay magkakamit ng mga kanais-nais at mapalad na bunga—sa buhay na ito at sa susunod.

Verse 38

अस्यां चतुर्थ्यां शशिनं न पश्येच्च कदाचन । पश्यन् मिथ्याभिशाप तु लभते नात्र संशयः । अथ तद्दोषनाशाय मन्त्रं पौराणिकं पठेत् ॥ ३८ ॥

Sa Caturthī na ito, huwag kailanman tumingin sa Buwan. Kapag tumingin, tiyak na daranas ng maling paratang—walang pag-aalinlangan. Kaya upang maalis ang dungis na iyon, bigkasin ang isang mantrang Purāṇika.

Verse 39

सिंहः प्रसेनममधीत्सिंहो जांबवता हतः । सकुमारक मा रोदीस्तव ह्येष स्यमंतकः ॥ ३९ ॥

Nilamon ng leon si Prasena, at ang leon na iyon ay napatay ni Jāmbavān. O bata, huwag kang umiyak—ang hiyas na Syamantaka na ito ay tunay na sa iyo.

Verse 40

इषशुक्लचतुर्थ्यां तु कपर्द्दीशं विनायकम् ॥ ४० ॥

Sa ikaapat na araw (Caturthī) ng maliwanag na kalahati ng buwan sa buwang Īṣa, sambahin si Vināyaka, ang Panginoong Kaparddīśa.

Verse 41

पौरुषेण तु सूक्तेन पूजयेदुपचारकैः । अकारणान्मुष्टिगतांस्तंडुलान्सकपर्द्दिकान् ॥ ४१ ॥

Gamit ang Pauruṣa Sūkta, magsagawa siya ng pagsamba ayon sa mga karaniwang upacāra, at maghandog—nang walang natatanging dahilan o masalimuot na kahilingan—ng mga dakot na bigas na may kasamang cowrie.

Verse 42

विप्राय बटवे दद्याद्गंधपुष्पार्चिताय च । तंडुला वैश्वदैवत्या हरदैवत्यमिश्रिताः ॥ ४२ ॥

Dapat magbigay ng bigas bilang handog sa isang brāhmaṇa o sa isang batang brahmacārin na mag-aaral, matapos siyang parangalan ng sandalwood na halimuyak at mga bulaklak. Ang bigas ay dapat italaga sa Viśvedevas at ihalo sa yaong inialay kay Hara (Śiva).

Verse 43

कपर्दिगणनाथोऽसौ प्रीयतां तैः समर्पितैः । चतुर्थ्यां कार्तिके कृष्णे करकाख्यं व्रतं स्मृतम् ॥ ४३ ॥

Nawa’y masiyahan ang Panginoon ng mga Gaṇa, si Kapardī (Śiva), sa mga handog na inialay. Ang panatang tinatawag na Karaka-vrata ay inaalala na isinasagawa sa Caturthī ng madilim na kalahati ng buwang Kārttika.

Verse 44

स्त्रीणामेवाधिकारोऽत्र तद्विधानमुदीर्यते । पूजयेच्च गणाधीशं स्नाता स्त्रीसमलंकृता ॥ ४४ ॥

Dito, ang karapatan (adhikāra) ay para lamang sa mga babae; kaya’t ipinahahayag ang itinakdang paraan. Pagkaligo, ang babaeng nakabihis at nakapalamuti ay dapat sumamba kay Gaṇādhiśa (Gaṇeśa), ang Panginoon ng mga Gaṇa.

Verse 45

तदग्रे पूर्णपक्वान्नं विन्यसेत्करकान्दश । समर्प्य देवदेवाय भक्त्या प्रयतमानसा ॥ ४५ ॥

Pagkaraan, sa harap nito ay ilagay ang sampung sisidlang punô ng ganap na lutong pagkain; at sa isip na disiplinado at dalisay, ialay ito nang may debosyon sa Diyos ng mga diyos.

Verse 46

देवो मे प्रीयतामेवमुच्चार्य्याथ समर्पयेत् । सुवासिनीभ्यो विप्रेभ्यो यथाकामं च सादरम् ॥ ४६ ॥

Bigkasin: “Nawa’y malugod sa akin ang Panginoon,” at saka ialay ang handog. Pagkaraan, nang may paggalang, magbigay ayon sa nais sa mga babaeng may asawa at sa mga brāhmaṇa.

Verse 47

ततश्चंद्रोदये रात्रौ दत्त्वार्घं विधिपूर्वकम् । भुञ्जीत मिष्टमन्नं च व्रतस्य परिपूर्तये ॥ ४७ ॥

Pagkaraan, sa gabi sa pagsikat ng buwan, matapos ihandog ang arghya ayon sa itinakdang paraan, kumain ng matamis na pagkain upang ganap na matupad ang panata.

Verse 48

यद्वा क्षीरेण करकं पूर्णं तोयेन वा मुने । सपूगाक्षतरत्नाढ्यं द्विजाय प्रतिपादयेत् ॥ ४८ ॥

O kaya, O pantas, ihandog sa isang dalawang-ulit-na-ipinanganak (brāhmaṇa) ang isang banga na punô ng gatas—o punô ng tubig—kasama ang bunga ng nganga, akṣata (buong butil ng bigas), at pinalamutian ng mga hiyas.

Verse 49

एतत्कृत्वा व्रतं नारी षोडशद्वादशाब्दकम् । उपायनं विधायाथ व्रतमेतद्विसर्ज्जयेत् ॥ ४९ ॥

Kapag naisagawa ng isang babae ang panatang ito sa itinakdang panahon—labing-anim o labindalawang taon—dapat niyang gawin ang upāyana (pangwakas na handog), at pagkatapos ay pormal na tapusin at bitawan ang panatang ito.

Verse 50

यावज्जीवं तु वा नार्या कार्य्यं सौभाग्यवांछया । व्रतेनानेन सदृशं स्त्रीणां सौभाग्यदायकम् ॥ ५० ॥

Ang babaeng nagnanais ng mabuting kapalaran ay dapat tumupad sa panatang ito sa buong buhay; para sa kababaihan, walang panatang katulad nito sa pagbibigay ng mapalad na kasaganaan sa buhay-mag-asawa.

Verse 51

विद्यते भुवनेष्वन्यत्तस्मान्नित्यमिति स्थितिः । ऊर्ज्जशुक्लचतुर्थ्यां तु नागव्रतमुदाहृतम् ॥ ५१ ॥

Walang ibang bagay sa mga daigdig ang tunay na nananatili; kaya’t manatiling matatag sa walang-hanggang katotohanan. Dahil dito, itinakda ang panatang tinatawag na Nāga-vrata na gampanan sa Caturthī, ang ikaapat na araw ng maliwanag na kalahati ng buwan sa buwan ng Ūrja.

Verse 52

प्रातर्व्रतं तु संकल्प्य धेनुशृंजगलं शुचि । पीत्वा स्नात्वाथ मध्याह्ने शंखपालादिपन्नगान् ॥ ५२ ॥

Sa umaga, magpasiya sa panata at manatiling dalisay; inumin ang banal na tubig na tinatawag na “Dhenuśṛṅgagala”. Pagkaraang maligo, sa tanghali ay magsagawa ng ritwal na pagpapayapa at pagpupugay sa mga nilalang-ahas tulad ni Śaṅkhapāla at iba pa.

Verse 53

शेषं चाह्वामपूर्वैस्तु पूजयेदुपचारकैः । क्षीरेणाप्यायनं कुर्यादेतन्नागव्रतं स्मृतम् ॥ ५३ ॥

Una, tawagin muna si Śeṣa at sambahin siya sa mga karaniwang handog at paglilingkod; at magsagawa rin ng ritwal na pagpapalusog sa pamamagitan ng gatas. Ito ang inaalala bilang Nāga-vrata.

Verse 54

एवंकृते तु विप्रेंद्र नृभिर्नागव्रते शुभे । विषाणि नश्यंत्यचिरान्न दशंति च पन्नगाः ॥ ५४ ॥

O pinakamainam sa mga Brahmin, kapag ang mga tao’y tapat na nagsasagawa ng mapalad na Nāga-vrata, ang mga lason ay mabilis na nawawalan ng bisa, at ang mga ahas ay hindi nangangagat.

Verse 55

मार्गशुक्लचतुर्थ्यां तु वर्षं यावन्मुनीश्वरा । क्षपयेदेकभक्तेन नक्तेनाथ द्वितीयकम् ॥ ५५ ॥

O pinakadakilang mga pantas, simula sa ikaapat na araw ng buwan (Caturthī) sa maliwanag na kalahati ng Mārgaśīrṣa, dapat tuparin ang panatang ito sa loob ng isang buong taon—sa araw ay isang beses lamang kumain (ekabhakta), at ang ikalawang pagsasagawa ay nakta: pag-aayuno sa araw at pagkain sa gabi.

Verse 56

अयाचितोपवासाभ्यां तृतीयकचतुर्थके । एवं क्रमेण विधिवच्चत्वार्यब्दानि मानवः ॥ ५६ ॥

Sa ikatlo at ikaapat na taon, dapat sundin ng tao ang mga disiplina ng pamumuhay sa pagkaing hindi hinihingi (ayācita) at ng pag-aayuno (upavāsa). Sa gayong pagkakasunod at ayon sa wastong tuntunin, natatapos ng tao ang apat na taon (ng panata).

Verse 57

समाप्य च ततोऽस्यांते व्रतस्नातो महाव्रती । कारयेद्धेमघटितं भूगणेर्मूषकं रथम् ॥ ५७ ॥

Pagkaraan, sa pagtatapos ng panatang ito, ang dakilang tumutupad ng panata—matapos ang paliligo sa ritwal ng pagwawakas (vrata-snāna)—ay dapat magpagawa ng isang karwaheng hugis-daga na yari sa ginto, para kay Bhūgaṇa.

Verse 58

अशक्तो वर्णकैरेव शुभ्रं चाब्जं सुपत्रकम् । तस्योपरि घटं स्थाप्य ताम्रपात्रेण संयुतम् ॥ ५८ ॥

Kung hindi kaya (isagawa nang buo ang ritwal), gumawa na lamang ng puting lotus na may magagandang talulot gamit ang mga pangkulay; sa ibabaw nito ay ilagay ang banga ng tubig (ghaṭa) na may kasamang sisidlang tanso (tāmra-pātra).

Verse 59

पूरयेत्तंडलैः शुभ्रैस्तस्योपरि गणेश्वरम् । न्यसेद्वस्त्रयुगाच्छन्नं गंधाद्यैः पूजयेच्च तम् ॥ ५९ ॥

Punuin ito ng dalisay na puting bigas; sa ibabaw nito ay ilagay si Panginoong Gaṇeśa, na natatakpan ng dalawang pirasong tela; at sambahin Siya sa pamamagitan ng pabango, insenso, at iba pang handog.

Verse 60

नैवेद्यं मोदकं कल्प्यं गणेशः प्रीयतामिति । जागरैर्शीतवाद्याद्यैः पुराणाख्यानकैश्चरेत् ॥ ६० ॥

Maghanda ng naivedya (handog na pagkain), lalo na ng matatamis na modaka, at manalangin: “Nawa’y malugod si Gaṇeśa.” Dapat ding magpuyat sa pagbabantay sa gabi, na may malamig at banayad na tugtugin at pagbigkas ng mga salaysay ng Purāṇa bilang debosyon.

Verse 61

प्रभाते विमले स्नात्वा होमं कृत्वा विधानतः । तिलव्रीहियवश्वेतसुर्षपाज्यैः सखंडकैः ॥ ६१ ॥

Sa dalisay na bukang-liwayway, matapos maligo at luminis, isagawa ang homa ayon sa itinakdang tuntunin. Gamitin ang linga, bigas, sebada, puting mustasa, at ghee, kasama ang mga handog na hinati sa maliliit na piraso.

Verse 62

गणो गणाधिपश्चैव कूष्मांडस्त्रिपुरांतकः । लंबोदरैकदंतौ च रुक्मदंष्ट्रश्च विघ्नपः ॥ ६२ ॥

“(Siya ay) Gaṇa, Gaṇādhipa—Panginoon ng mga Gaṇa; Kūṣmāṇḍa; Tripurāntaka—tagapagwasak ng Tripura; Lambodara—ang may malaking tiyan; Ekadanta—ang may iisang pangil; Rukmadaṃṣṭra—ang may gintong pangil; at Vighnapa—ang nag-aalis ng mga hadlang.”

Verse 63

ब्रह्मा यमोऽथ वरुणः सोमसूर्यहुताशनाः । गन्धमादी परमेष्ठीत्येवं षोडशनामभिः ॥ ६३ ॥

“(Siya’y tinatawag bilang) Brahmā, Yama, at Varuṇa; bilang Soma, Sūrya, at Hutāśana (Agni); bilang Gandhamādī at Parameṣṭhī—sa gayon, Siya’y pinupuri sa labing-anim na pangalan.”

Verse 64

प्रणवाद्यैर्ङेंनमोंऽतैः प्रत्येकं दहने हुनेत् । वक्रतुंडेति ङेंतेन बर्मांतेनाष्टयुक्छतम् ॥ ६४ ॥

Ihandog ang bawat alay sa apoy gamit ang mga mantra na nagsisimula sa “Oṃ” at nagtatapos sa “namaḥ.” Pagkaraan, sa mantrang nagsisimula sa “vakratuṇḍa-” at nagwawakas sa pormulang panangga (barman), magsagawa ng isang daan at walo (108) na paghahandog.

Verse 65

ततो व्याहृतिभिः शक्त्या हुत्वा पूर्णाहुतिं चरेत् । दिक्पालान्पूजयित्वा च ब्राह्मणान्भोजयेत्ततः ॥ ६५ ॥

Pagkaraan, ayon sa sariling kakayahan, matapos maghandog ng mga alay sa pamamagitan ng mga banal na bigkas na vyāhṛti, isagawa ang pūrṇāhuti, ang ganap na pangwakas na handog. Pagkatapos sambahin ang mga Dikpāla, mga tagapagbantay ng mga dako, saka pakainin ang mga brāhmaṇa.

Verse 66

चतुत्विंशतिसंख्याकान् मोदकैः पायसैस्तथा । सवत्सां गां ततो दद्यादाचार्याय सदक्षिणाम् ॥ ६६ ॥

Maghandog ng dalawampu’t apat na modaka at gayundin ng pāyasa (matamis na lugaw sa gatas). Pagkaraan, ibigay sa ācārya, ang guro, ang isang baka na may guya, kasama ang nararapat na dakṣiṇā.

Verse 67

अन्योभ्योऽपि यथाशक्ति भूयसीं च ततो ददेत् । प्रणम्य दक्षिणीकृत्य प्रविसृज्य द्विजोत्तमाम् ॥ ६७ ॥

Pagkatapos, ayon sa kakayahan, magbigay rin ng mga kaloob sa iba—at lalo pang maging mapagbigay. At matapos yumukod, matapos maihandog nang wasto ang dakṣiṇā, ihatid nang may paggalang ang dakilang brāhmaṇa.

Verse 68

बन्धुभिः सह भुंजीत स्वयं च प्रीतमानसः । एतद्व्रतं नरः कृत्वा भुक्त्वा भोगानिहोत्तमान् ॥ ६८ ॥

Kumain siya kasama ng kanyang mga kamag-anak, at siya man ay kumain nang may pusong masaya. Ang taong nagsagawa ng panatang ito (vrata) ay nagtatamasa ng pinakamainam na ligaya dito sa daigdig.

Verse 69

सायुज्यं लभते विष्णोर्गणेशस्य प्रसादतः । केचिद्वरव्रतं नाम प्राहुरेतस्य नारद ॥ ६९ ॥

Sa biyaya ni Gaṇeśa, nakakamtan ng tao ang sāyujya—ang malapit na pakikiisa—kay Viṣṇu. O Nārada, may ilan na nagsasabing ang pagtalimaing ito ay tinatawag na Vara-vrata.

Verse 70

विधानमेतदेवापि फलं चापीह तत्समम् । पौषमासचतुर्थ्यां तु विघ्नेशं प्रार्थ्य भक्तितः ॥ ७० ॥

Ito nga ang itinakdang pamamaraan, at ang bungang gantimpala rito ay gayon ding katumbas. Ngunit sa araw ng Caturthī sa buwan ng Pauṣa, dapat taimtim na manalangin nang may bhakti kay Vighneśa (Gaṇeśa), ang nag-aalis ng mga hadlang.

Verse 71

विप्रैकं भोजयेच्चैवं मोदकैर्दक्षिणां ददेत् । एवं कृते मुने भूयाद्व्रती संपत्तिभाजनम् ॥ ७१ ॥

Kaya dapat pakainin ang isang brāhmaṇa at magbigay ng dakṣiṇā na anyong modaka (matamis na handog). Kapag nagawa ito, O pantas, ang tumutupad ng panata ay magiging karapat-dapat na sisidlan ng kasaganaan.

Verse 72

माघकृष्णचतुर्थ्यां तु संकष्टव्रतमुच्यते । तत्रोपवासं संकल्प्य व्रती नियमपूर्वकम् ॥ ७२ ॥

Sa ikaapat na araw (Caturthī) ng madilim na kalahati ng buwan sa buwan ng Māgha, itinatakda ang panatang tinatawag na Saṅkaṣṭa-vrata. Sa araw na iyon, ang tumutupad ay dapat magpasiya sa pag-aayuno at sundin ang panata nang may wastong disiplina at pagpipigil.

Verse 73

चंद्रोदयमभिव्याप्य तिष्ठेत्प्रयतमानसः । ततश्चंद्रोदये प्राप्ते मृन्मयं गणनायकम् ॥ ७३ ॥

Taglay ang isip na disiplinado, manatiling mapagmatyag hanggang sa pagsikat ng buwan. Pagkatapos, kapag sumikat na ang buwan, sambahin ang Gaṇanāyaka (Gaṇeśa) na yari sa luwad.

Verse 74

विधाय विन्यसेत्पीठे सायुधं च सवाहनम् । उपचारैः षोडशभिः समभ्यर्च्य विधानतः ॥ ७४ ॥

Pagkatapos ihanda ang kaayusan, iluklok (ang diyos) sa pīṭha, kasama ang mga banal na sandata at ang sasakyan. Pagkaraan, ayon sa tuntunin, sambahin nang wasto sa pamamagitan ng labing-anim na paglilingkod-ritwal (ṣoḍaśopacāra).

Verse 75

मोदकं चापि नैवेद्यं सगुडं तिलकुट्टकम् । ततोऽर्घ्यं ताम्रजे पात्रे रक्तचंदनमिश्रितम् ॥ ७५ ॥

Dapat ding ialay bilang naivedya ang matatamis na modaka at ang matatamis na linga na hinaluan ng jaggery; pagkatapos ay ialay ang arghya sa sisidlang tanso na may halong pulang sandalwood.

Verse 76

सकुशं च सदूर्वं च पुष्पाक्षतसमन्वितम् । सशमीपत्रदधि च कृत्वा चंद्राय दापयेत् ॥ ७६ ॥

Pagkahanda ng alay na may damong kuśa at damong dūrvā, kasama ang mga bulaklak at akṣata (buong butil ng bigas), at may mga dahon ng śamī at dadhi (maasim na gatas), ipaalay ito sa diyos ng Buwan.

Verse 77

गगनार्णवमाणिक्य चंद्र दाक्षायणीपते । गृहाणार्घ्यं मया दत्तं गणेशप्रतिरूपक ॥ ७७ ॥

O Buwan—hiyas ng karagatan ng kalangitan, O panginoon ni Dākṣāyaṇī—tanggapin mo ang arghya na aking inihandog, O ikaw na may wangis ni Gaṇeśa.

Verse 78

एवं दत्त्वा गणेशाय दिव्यार्घ्यं पापनाशनम् । शक्त्या संभोज्य विप्राग्र्यान्स्वयं भुंजीत चाज्ञया ॥ ७८ ॥

Sa gayon, matapos ialay kay Gaṇeśa ang banal na arghya na pumupuksa ng kasalanan, ayon sa kakayahan ay pakainin ang mga pangunahing brāhmaṇa; at saka, kapag may nararapat na pahintulot, saka kumain ang sarili.

Verse 79

एवं कृत्वा व्रतं विप्र संकष्टाख्यं शूभावहम् । समृद्धो धनधान्यैः स्यान्न च संकष्टमाप्नुयात् ॥ ७९ ॥

O brāhmaṇa, sa paggawa nang ganito ng mapalad na panatang tinatawag na “Saṅkaṣṭa,” magiging sagana sa yaman at ani ng butil, at hindi mapapahamak sa dalamhati at kagipitan.

Verse 80

माघशुक्लचतुर्थ्यां तु गौरीव्रतमनुत्तमम् । तस्यां तु गौरी संपूज्या संयुक्ता योगिनीगणैः ॥ ८० ॥

Sa ikaapat na araw ng buwan (Caturthī) ng maliwanag na kalahati sa buwan ng Māgha ay naroon ang walang kapantay na panatang tinatawag na Gaurī-vrata. Sa araw na iyon, dapat sambahin nang wasto si Inang-Diyosang Gaurī, na kasama ang mga pangkat ng Yoginī.

Verse 81

नरैः स्त्रीभिर्विशेषेण कुंदपुष्पैः सकुंकुमैः । रक्तसूत्रे रक्तपुष्पैस्तथैवालक्तकेन च ॥ ८१ ॥

Ang mga lalaki—at lalo na ang mga babae—ay dapat magsagawa ng ritwal gamit ang mga bulaklak na kunda na hinaluan ng kumkuma (saffron), may pulang sinulid at pulang bulaklak, at gayundin ng pulang tina na alta.

Verse 82

धूपैर्दीपंश्च बलिभिः सगुडैनार्द्रकेण च । पयसा पायसेनापि लवणेन च पालकैः ॥ ८२ ॥

Sa pamamagitan ng insenso at mga ilawan, ng mga handog (bali), ng jaggery at sariwang luya, ng gatas at ng matamis na kaning-gatas (pāyasa), ng asin at mga madahong gulay (tulad ng spinach)—sa mga ito isinasagawa ang pagsamba.

Verse 83

पूज्याश्चाविधवा नार्यस्तथा विप्राः सुशोभनाः । सौभाग्यवृद्धये देयो भोक्तव्यं बंधुभिः सह ॥ ८३ ॥

Dapat parangalan ang mga babaeng hindi balo, at gayundin ang mga karapat-dapat at mararangal na brāhmaṇa. Upang lumago ang mabuting kapalaran, magbigay ng kaloob, at kainin ang pagkaing nabasbasan kasama ng mga kamag-anak.

Verse 84

इदं गौरीव्रतं विप्र सौभाग्यारोग्यवर्द्धनम् । प्रतिवर्षं प्रकर्त्तव्यं नारीभिश्च नरैस्तथा ॥ ८४ ॥

O brāhmaṇa, ang panatang Gaurī na ito ay nagpapalago ng mabuting kapalaran at kalusugan. Dapat itong isagawa taun-taon—ng mga babae, at gayundin ng mga lalaki.

Verse 85

ढुंढिव्रतं परैः प्रोक्तं कैश्चित्कुंडव्रतं स्मृतम् । ललिताव्रतमित्यन्यैः शांतिव्रतमथापरैः ॥ ८५ ॥

May ilan ang naglalarawan nito bilang Ḍhuṃḍhi-vrata; may ilan namang umaalala rito bilang Kuṇḍa-vrata. Ang iba’y tumatawag dito na Lalitā-vrata, at ang iba pa’y Śānti-vrata.

Verse 86

स्नानं दानं जपो होमः सर्वमस्यां कृतं मुने । भवेत्सह स्रगुणितं प्रसादाद्दंतिनः सदा ॥ ८६ ॥

O pantas, ang pagligo, pagkakaloob ng dāna, pagbigkas ng japa, at paghahandog sa apoy (homa)—lahat ng ginagawa sa okasyong ito ay nagiging sanlibong ulit ang bunga, palagi, sa biyaya ni Dantī (Panginoong Gaṇeśa).

Verse 87

चतुर्थ्यां फाल्गुने मासि ढुंढिराजव्रतं शुभम् । तिलषिष्टैर्द्विजान् भोज्य स्वयं चाश्नीत मानवः ॥ ८७ ॥

Sa Caturthī, sa buwan ng Phālguna, dapat tuparin ang mapalad na panata kay Ḍhuṃḍhirāja. Sa mga pagkaing gawa sa linga, pakainin ang mga dvija (brāhmaṇa), at ang nagsasagawa ay dapat ding kumain.

Verse 88

गणेशाराधनपरो दानहोमप्रपूजनैः । तिलैरेव कृतैः सिद्धिं प्राप्नुयात्तत्प्रसादतः ॥ ८८ ॥

Ang taong nakatuon sa pagsamba kay Gaṇeśa—na gumagawa ng dāna, homa, at taimtim na pūjā gamit ang linga lamang—ay makakamtan ang siddhi (kaganapan) sa pamamagitan ng Kanyang biyaya.

Verse 89

सौवर्णं गजवक्त्रं च कृत्वा संपूज्य यत्नतः । द्विजाग्र्याय प्रदातव्यं सर्वसंपत्समृद्धये ॥ ८९ ॥

Pagkaraang gumawa ng gintong anyo ng May Mukhang Elepante (Panginoong Gaṇeśa) at sambahin ito nang may pag-iingat, dapat itong ihandog sa isang dakilang brāhmaṇa, upang ganap na umunlad ang lahat ng kasaganaan at yaman.

Verse 90

यस्मिन्कस्मिन्भवेन्मासि चतुर्थी रविवारयुक् । सांगारका वा विप्रेंद्र सा विशेषफलप्रदा ॥ ९० ॥

O pinakamainam na brāhmaṇa, alinmang buwan man ito maganap, ang Caturthī na tumapat sa Linggo—o ang Sāṅgārakā (Caturthī na kasabay ng Martes)—ay nagkakaloob ng natatanging bunga ng biyaya.

Verse 91

सर्वासु च चतुर्थीषु शुक्लास्वप्यसितासु च । विघ्नेश एव देवेशः संपूज्यो भक्तितत्परैः ॥ ९१ ॥

Sa bawat Caturthī—maging sa maliwanag na kalahati o sa madilim na kalahati—si Vighneśa lamang, ang Panginoon ng mga diyos, ang dapat sambahin ng mga nakatuon sa bhakti nang buong debosyon.

Verse 92

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वाद्शमास चतुर्थीव्रतनिरूपणं नाम त्रयोदशाधिकसततमोऽध्यायः ॥ ११३ ॥

Sa gayon nagtatapos, sa kagalang-galang na Bṛhannāradīya Purāṇa—sa Pūrvabhāga, sa Dakilang Salaysay (Bṛhad-upākhyāna), sa Ikaapat na Pada—ang ika-113 kabanata na pinamagatang “Pagpapaliwanag ng Labindalawang-Buwang Caturthī Vrata.”