Shloka 26

Adhyaya 58 — The Kurma-Form of Narayana: Mapping Bharata through Nakshatras, Regions, and Planetary Afflictions

Sanskrit

सूर्याद्रौ कुमुदाद्रौ च ते वसन्ति तथा जनाः ।

औखावनाः सपिशिकास्तथा ये कर्मनायकाः ॥

Transliteration

sūryādrau kumudādrau ca te vasanti tathā janāḥ | aukhāvanāḥ sapiśikās tathā ye karmanāyakāḥ ||

Translation

Ang mga taong iyon ay naninirahan sa Sūryādri at sa Kumudādri; gayundin, binabanggit ang mga Aukhāvana, ang mga Sapiśika, at yaong tinatawag na Karmanāyaka.

Word by Word

• सूर्याद्रौ: on/at Sūryādri (Sun-mountain)
• सूर्याद्रौ: Adhikarana (अधिकरण/स्थान)
• Type: Noun
• Root: सूर्य-अद्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुषः (नाम-समास): ‘सूर्य-नामक-अद्रौ’

• कुमुदाद्रौ: on/at Kumudādri
• कुमुदाद्रौ: Adhikarana (अधिकरण/स्थान)
• Type: Noun
• Root: कुमुद-अद्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; नाम-समास

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• ते: they/those
• ते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; सर्वनाम

• वसन्ति: dwell/live
• वसन्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: समुच्चय/प्रकारार्थक-अव्यय

• जनाः: people
• जनाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन

• औखावनाः: the Aukhāvanas
• औखावनाः: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: औखावन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; जनपद/जाति-नाम

• सपिशिकाः: the Sapiśikas
• सपिशिकाः: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: सपिशिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; जनपद/जाति-नाम

• तथा: also/likewise
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• ये: who
• ये: Karta (कर्ता/सम्बन्धक)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम

• कर्मनायकाः: leaders/overseers of work (karmanāyakas)
• कर्मनायकाः: Karta (कर्ता/उद्देश्य-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: कर्म-नायक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘कर्मणः नायकाः’ (leaders of work/ritual)

Speakers

• Purāṇic narrator (catalogue style); specific interlocutors not indicated in the supplied excerpt

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Cosmography
• Mountain settlements
• Regional catalogues

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The verse continues the mapping impulse: human communities are situated within a sacred topography, suggesting that place and practice co-condition one another.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Auxiliary cosmography (bhū-varṇana) commonly interwoven into Purāṇic narration; it does not advance a creation or dynastic thread in these lines.

What is the esoteric significance?

Solar and lotus-like mountain names (Sūrya-, Kumuda-) can be read as symbolic poles of illumination and purity within the world-mandala.