Markandeya Purana — Adhyaya 51, Shloka 90

Adhyaya 51 — Yaksha Injunctions: Graha-Children and Female Spirits Causing Domestic and Ritual Disruptions

Sanskrit

तमः प्रच्छादकश्चान्यस्तत्स्वरूपं शृणुष्व मे ।

प्रदीपदैलसंसर्गदूषिते लङ्घिते खले ॥

Transliteration

tamaḥ pracchādakaś cānyas tat-svarūpaṃ śṛṇuṣva me / pradīpa-daila-saṃsarga-dūṣite laṅghite khale

Translation

At ang isa pa ay si Tamaḥ-pracchādaka (“ang tagapagtabing ng dilim”); dinggin mo mula sa akin ang kanyang likas na gawi. Siya’y kumikilos kapag ang isang bagay ay nadungisan sa pagdikit sa lampara at langis, at kapag nagawa ang hamak na gawa ng pag-apak sa ibabaw/paglabag.

Word by Word

• तमः: darkness
• तमः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)

• प्रच्छादकः: a coverer
• प्रच्छादकः: विशेषण (Predicate/Qualifier)
• Type: Noun
• Root: प्र + छद् (धातु) + अक (कृत्)
• Form: कृदन्त-प्रातिपदिक (ण्वुल्/अक-प्रत्यय: agent noun), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अन्यः: another
• अन्यः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तत्: that
• तत्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; (समास-पूर्वपद/निर्देशक)

• स्वरूपम्: true nature, form
• स्वरूपम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वरूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• शृणुष्व: listen
• शृणुष्व: क्रिया (Verb/आख्यात)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; आत्मनेपद

• मे: my
• मे: सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive) / चतुर्थी (4th/Dative) एकवचन; अत्र षष्ठी (my)

• प्रदीपतैलसंसर्गदूषिते: in/when (it is) tainted by contact with lamp-oil
• प्रदीपतैलसंसर्गदूषिते: अधिकरण (Locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: प्रदीप + तैल + संसर्ग + दूषित (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष-समास (प्रदीपस्य तैलस्य संसर्गेण दूषिते), भूतकृदन्त (क्त), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; (सप्तमी-सम्बन्ध/अधिकरण)

• लङ्घिते: when transgressed/overstepped
• लङ्घिते: अधिकरण (Locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: लङ्घ् (धातु) + क्त (कृत्)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• खले: in/with a wicked person
• खले: अधिकरण (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: खल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

Speakers

• Not explicit in provided excerpt; didactic narrator

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhayanaka", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Śauca/impurity
• Household omens
• Tamas (ignorance)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Impurity and boundary-violations invite ‘darkening’—loss of clarity and right judgment. The text links mundane negligence (defilement) with moral consequence.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ācāra/niṣedha (conduct and prohibitions), outside pancalakṣaṇa.

What is the esoteric significance?

Lamp (light) plus oil (fuel) symbolize knowledge sustained by practice; when ‘contact’ becomes defilement, illumination itself is corrupted, yielding tamas (obscuration).