Markandeya Purana — Adhyaya 50, Shloka 24

Adhyaya 50 — Mind-Born Progeny, Svayambhuva Manu’s Lineage, and Brahmā’s Ordinance to Duḥsaha (Alakṣmī’s Retinue)

Sanskrit

पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुश्च ऋषयस्तथा ।

वसिष्ठोऽत्रिस्तथा वह्निः पितरश्च यथाक्रमम् ॥

Transliteration

pulastyaḥ pulahaś caiva kratuś ca ṛṣayas tathā | vasiṣṭho 'tris tathā vahniḥ pitaraś ca yathākramam ||

Translation

(Gayundin) sina Pulastya, Pulaha, at Kratu—yaong mga rishi; at sina Vasiṣṭha, Atri, pati si Vahni (Agni), at ang mga Pitṛ—bawat isa ayon sa wastong pagkakasunod (bilang mga asawa).

Word by Word

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.)

• पुलहः: Pulaha
• पुलहः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.)

• च: and
• च: सम्बन्ध/अन्वय (Connector/अन्वय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• एव: indeed
• एव: सम्बन्ध/अन्वय (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphatic particle)

• क्रतुः: Kratu
• क्रतुः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.)

• च: and
• च: सम्बन्ध/अन्वय (Connector/अन्वय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• ऋषयः: the sages
• ऋषयः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), बहुवचन (pl.)

• तथा: also
• तथा: सम्बन्ध/अन्वय (Connector/अन्वय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अनुक्रमसूचक (also/likewise)

• वसिष्ठः: Vasiṣṭha
• वसिष्ठः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वसिष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.)

• अत्रिः: Atri
• अत्रिः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अत्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.)

• तथा: also
• तथा: सम्बन्ध/अन्वय (Connector/अन्वय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अनुक्रमसूचक (also/likewise)

• वह्निः: Vahni (Fire)
• वह्निः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.)

• पितरः: the Pitṛs (ancestors)
• पितरः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), बहुवचन (pl.)

• च: and
• च: सम्बन्ध/अन्वय (Connector/अन्वय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• यथाक्रमम्: in due order; sequentially
• यथाक्रमम्: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा-क्रमम् (अव्ययीभाव-समास; यथा + क्रम)
• Form: अव्यय; अव्ययीभाव-समास (adverbial compound)

Speakers

• Not explicitly indicated in the provided excerpt (genealogical narration within the Purāṇic frame).

Primary Deities

• Pulastya
• Pulaha
• Kratu
• Vasiṣṭha
• Atri
• Agni (Vahni)
• Pitṛs

Key Themes

• Genealogy
• Cosmology
• Pitṛ-related tradition

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Purāṇic genealogy binds spiritual authority (ṛṣis), sacrificial power (Agni), and ancestral continuity (Pitṛs) into one dharmic ecosystem—suggesting that knowledge, ritual, and lineage duties are mutually sustaining.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Sarga/Pratisarga genealogical structuring; also touches Vaṃśa (dynastic/lineage) style cataloging common in Purāṇas.

What is the esoteric significance?

Agni and Pitṛs as husbands symbolize that inner fire (transformation) and ancestral imprint (saṃskāra) ‘receive’ and shape the virtues into lived reality.