Shloka 9

Adhyaya 38 — Dattatreya on Non-Identification (Mamata) and the Path to Liberation

Sanskrit

धनधान्यमहापत्रो नैककालप्रवर्धितः ।

पुण्यापुण्याग्रपुष्पश्च सुखदुःखमहाफलः ॥

Transliteration

dhanadhānyamahāpatro naikakālapravardhitaḥ |

puṇyāpuṇyāgrapuṣpaśca sukhaduḥkhamahāphalaḥ ||

Translation

Ang malalaking dahon nito ay kayamanan at butil, na lumago sa maraming panahon. Ang mga bulaklak sa dulo ng sanga ay kabutihan at kasalanan, at ang malalaking bunga nito ay ligaya at sakit.

Word by Word

• धन: wealth
• धन: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद

• धान्य: grain
• धान्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धान्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद

• महापत्रः: having great leaves
• महापत्रः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + पत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (महान् पत्रः यस्य)

• न: not
• न: Pratishedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• एक: one
• एक: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद; संख्यावाचक

• काल: time
• काल: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, समासपूर्वपद

• प्रवर्धितः: grown, increased
• प्रवर्धितः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-वृध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• पुण्य: merit, virtue
• पुण्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद

• अपुण्य: demerit, sin
• अपुण्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अपुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद

• अग्र: tip, forefront
• अग्र: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद

• पुष्पः: flower
• पुष्पः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुष्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• सुख: happiness
• सुख: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद

• दुःख: suffering
• दुःख: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद

• महाफलः: bearing great fruits
• महाफलः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + फल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (महत् फलम् यस्य)

Speakers

• Dattātreya to Jaḍa

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Karma (puṇya/apuṇya)
• Worldly prosperity as part of bondage-cycle
• Sukha-duḥkha as karmic fruit

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Even ‘good outcomes’ (wealth, merit) remain within the same tree of appropriation if rooted in ego; they mature into alternating pleasure and pain.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Ethical-philosophical instruction (dharma-jñāna) rather than the Purāṇa’s cosmological characteristics.

What is the esoteric significance?

Merit and demerit are shown as blossoms on the same structure of doership/ownership; transcendence requires stepping beyond the entire karmic arbor, not optimizing its fruits.