Shloka 82

Adhyaya 34 — Madālāsā’s Instruction on Sadācāra (Householder Conduct, Purity, and Daily Rites)

Sanskrit

विधर्मिणो 'ह्नि पूर्वाख्ये सन्ध्याकाले च षण्डकाः ।

क्षुरकर्मणि वान्ते च स्त्रीसम्भोगे च पुत्रक ॥

Transliteration

vidharmiṇo 'hni pūrvākhye sandhyākāle ca ṣaṇḍakāḥ / kṣurakarmaṇi vānte ca strīsambhoge ca putraka

Translation

Ang mga batang tinatawag na ‘vidharmī’ (lumilihis sa wastong dharma) ay sinasabing nagmumula sa pakikipagtalik sa araw (gaya ng naituro na) at sa dapithapon; at ang ‘ṣaṇḍaka’ (supling na mahina o tila eunuko) ay mula sa pakikipagtalik na kaugnay ng pag-aahit/pagpapagupit, matapos magsuka, at sa iba pang di-wastong kalagayan—mahal na anak.

Word by Word

• विधर्मिणः: the unrighteous (persons)
• विधर्मिणः: Karta (कर्ता/प्रथमा)
• Type: Noun
• Root: विधर्मिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचनम्; ‘those acting contrary to dharma/irreligious’

• अह्नि: in the day
• अह्नि: Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
• Type: Noun
• Root: अहन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (अहन्-शब्दः), सप्तमी (Locative), एकवचनम्

• पूर्वाख्ये: in the earlier (part of the day)
• पूर्वाख्ये: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व + आख्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमासः (पूर्व इति आख्यः = called ‘previous/earlier’); नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग, सप्तमी, एकवचनम्; अह्नि इत्यस्य विशेषणम्

• सन्ध्याकाले: at twilight time
• सन्ध्याकाले: Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
• Type: Noun
• Root: सन्ध्या + काल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमासः (सन्ध्यायाः कालः = twilight time); पुल्लिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचनम्

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• षण्डकाः: eunuchs/impotent men
• षण्डकाः: Karta (कर्ता/प्रथमा)
• Type: Noun
• Root: षण्डक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘eunuchs/impotent men’

• क्षुरकर्मणि: in shaving (act)
• क्षुरकर्मणि: Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
• Type: Noun
• Root: क्षुर + कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमासः (क्षुरस्य कर्म = shaving act); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचनम्

• वान्ते: in (a state of) vomiting / when vomited
• वान्ते: Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
• Type: Noun
• Root: √वम् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः—क्त-प्रत्ययः (past participle) ‘vomited’; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचनम्; (अवस्थावाचक)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• स्त्रीसम्भोगे: in sexual intercourse with a woman
• स्त्रीसम्भोगे: Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
• Type: Noun
• Root: स्त्री + सम्भोग (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमासः (स्त्रियाः सम्भोगः = intercourse with a woman); पुल्लिङ्ग, सप्तमी, एकवचनम्

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• पुत्रक: O dear son
• पुत्रक: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पुत्रक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन, एकवचनम्

Speakers

• Didactic narrator within Markandeya Purana (instructional passage; not Devi Māhātmya frame)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "dharma", "secondaryRasa": "bibhatsa", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Ritual purity norms
• Sandhyā (twilight) discipline
• Traditional reproductive beliefs

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Twilight (sandhyā) is reserved for prayer and restraint; the text warns that violating sacred temporal boundaries and bodily-impurity boundaries leads to undesirable outcomes, reinforcing discipline and reverence.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Not pañcalakṣaṇa; it is normative ācāra material.

What is the esoteric significance?

Sandhyā symbolizes threshold-states; engaging sense-pleasure at thresholds is portrayed as destabilizing, whereas aligning thresholds with worship stabilizes mind and lineage.