Shloka 1

Adhyaya 13Raivata and Chakshusha

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पिताः पुत्रसंवादे महारौरवादिनरकाख्यानं नाम द्वादशोऽध्यायः ।

त्रयोदशोऽध्यायः ।

पुत्र उवाच ।

अहं वैश्यकुले जातो जनमन्यास्मात्तु सप्तमे ।

समतीते गवां रोधं निपाने कृतवान् पुरा ॥

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe pitāḥ putrasaṃvāde mahārauravādinarakākhyānaṃ nāma dvādaśo 'dhyāyaḥ trayodaśo 'dhyāyaḥ putra uvāca ahaṃ vaiśyakule jāto janmany asmāt tu saptame / samatīte gavāṃ rodhaṃ nipāne kṛtavān purā

(Colophon:) Thus in the Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa, in the dialogue of father and son, ends the twelfth chapter called ‘Account of hells beginning with Mahāraurava.’ Now begins the thirteenth chapter. The son said: ‘I was born in a Vaiśya family; and in my seventh birth from this one, long ago, I obstructed cattle at a watering place.’

इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formइति-शब्दः (quotative particle/उक्त्यर्थक-अव्यय)
श्रीमार्कण्डेयपुराणेin the Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa
श्रीमार्कण्डेयपुराणे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री-मर्कण्डेय-पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (मार्कण्डेयस्य पुराणम्) + श्री-उपपद
पिताःthe father
पिताः:
कर्ता (Kartā/कर्ता)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; वैदिक/पुराण-प्रयोगे दीर्घ-आ (पिता)
पुत्रसंवादेin the dialogue with the son
पुत्रसंवादे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुत्र-संवाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (पुत्रस्य संवादः)
महारौरवादिनरकाख्यानम्the account of the hells beginning with Mahāraurava
महारौरवादिनरकाख्यानम्:
कर्म/विषय (Karma/Viṣaya)
TypeNoun
Rootमहा-रौरव-आदि-नरक-आख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (…नरकाणाम् आख्यानम्)
नामnamed
नाम:
सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनाम-शब्दः (indeclinable indicating designation/नामार्थक)
द्वादशःtwelfth
द्वादशः:
विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वादश (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्यावाचक-विशेषण
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता (Kartā/कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्रयोदशःthirteenth
त्रयोदशः:
विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रयोदश (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्यावाचक-विशेषण
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता (Kartā/कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुत्रःthe son
पुत्रः:
कर्ता (Kartā/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect/परोक्शभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अहम्I
अहम्:
कर्ता (Kartā/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
वैश्यकुलेin a Vaiśya family
वैश्यकुले:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवैश्य-कुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वैश्यस्य कुलम्)
जातःborn
जातः:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) क्त-प्रत्यय (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (PPP/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि-प्रयोग (born)
जनमनिin (a) birth
जनमनि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
अस्मात्from this (one)
अस्मात्:
अपादान (Apādāna/अपादान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी (Ablative/पञ्चमी), एकवचन; सर्वनाम
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (particle)
सप्तमेin the seventh
सप्तमे:
विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्तम (संख्या-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (जनमनि इति नपुंसक-सापेक्ष), सप्तमी, एकवचन; क्रमवाचक
समतीतेwhen (time) had passed
समतीते:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeVerb
Rootसम्-अति-इ (धातु) क्त-प्रत्यय (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (PPP/क्त), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
गवाम्of cows
गवाम्:
सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/षष्ठी), बहुवचन
रोधम्blocking/obstruction
रोधम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootरोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/द्वितीया), एकवचन
निपानेat the watering-place
निपाने:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनिपान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
कृतवान्did/committed
कृतवान्:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) क्तवत्-प्रत्यय (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past active participle/क्तवत्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुराformerly
पुरा:
कालाधिकरण (Kāla-adhikaraṇa/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
Putra speaks (after chapter colophon)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Karma across birthsHarming/obstructing cattleConfession/testimony narrativeEthics of non-injury (ahiṃsā)

FAQs

Even seemingly ‘small’ acts of harm—like obstructing animals from water—carry karmic weight across lifetimes; the narrative encourages compassion and care for dependents (including animals).

Not a lakṣaṇa section; it is ethical narrative illustrating karma and rebirth, serving the Purāṇic purpose of dharma instruction.

Cattle at a watering place symbolize vital life-support (prāṇa, sustenance). To block water is to block life-flow; the story allegorizes how obstructing others’ welfare obstructs one’s own spiritual progress.