Mahabharata Adhyaya 229
Vana ParvaAdhyaya 22919 Verses

Adhyaya 229

द्वैतवन-सरः प्रवेशविघ्नः (Dvaītavana Lake: Obstructed Entry)

Upa-parva: Dvaītavana (Gandharva-Encounter) Episode

Vaiśaṃpāyana describes Duryodhana’s movement through forest settlements and the establishment of an encampment in a well-watered, verdant region. The Kaurava party organizes separate quarters for key figures (including Karṇa and Śakuni), surveys and marks large cattle herds and calves, and engages in recreation with townsfolk, soldiers, herdsmen, and ornamented maidens; gifts and provisions are distributed in festive mode. The group then ranges outward in hunting and capture activities and proceeds toward the auspicious Dvaītavana lake, portrayed as richly adorned by flowering woods and wildlife. In parallel, Yudhiṣṭhira is noted as performing a forest-based rājarṣi sacrifice by a ‘divine’ woodland procedure, with Draupadī present, establishing a contrasting ritual-ethical register. Duryodhana orders rapid preparation of play-residences near the lake; when the vanguard attempts entry, Gandharvas—already occupying the area with their king, attendants, and apsarases for recreation—block access. Messengers report back; Duryodhana responds by dispatching aggressive troops to expel them. The Gandharvas answer with derision and a harsh rebuke, rejecting subordination and ordering the envoys to depart, after which the Kaurava vanguard retreats in alarm, setting the stage for ensuing confrontation.

Chapter Arc: Markandeya begins a dread-laced catalogue of Skanda’s ghastly attendants—beings of astonishing forms whose very mention chills the listener. → The narration turns to the Kumaragrahas: cruel, powerful entities said to seize newborns and even harm those in the womb; their origins and temperaments are unfolded, and their connection to Skanda’s sphere of protection-and-terror is made explicit. → Skanda is approached by the newly arisen maidens/ मातृगण, who ask, “What shall we do?” and then plead for a boon: to be revered as foremost Mothers of the world by his grace—Skanda grants and ordains their distinct modes of worship and identity. → Markandeya clarifies Skanda’s multi-faced nature—especially the sixth, goat-faced aspect—and names the pre-eminence of one head (Bhadrashakha) linked with the creation of divine Shakti; the account is anchored to ritual time (notably Shukla Panchami and the fierce events associated with Shashthi), explaining why these forms are remembered and propitiated.

Shlokas

Verse 1

कह. “+ (9) #25:.# #2५.7 अष्टाविशर्त्याधिकद्विशततमो< ध्याय: स्कन्दके पार्षदोंका वर्णन मार्कण्डेय उवाच स्कन्दपारिषदान्‌ घोराज्शूणुष्वाद्भुतदर्शनान्‌ | वज्प्रहारात्‌ स्कन्दस्य जज्ञुस्तत्र कुमारका:

Wika ni Mārkaṇḍeya: “O Hari, ngayon ay pakinggan mo ang salaysay tungkol sa mga kakila-kilabot na kasama ni Skanda—mga nilalang na kahanga-hanga ang anyo. Nang tumama ang vajra (kidlat na sandata), maraming kabataang espiritu (Kumāra-grāha) ang isinilang doon mula sa mismong katawan ni Skanda.”

Verse 2

ये हरन्ति शिशूज्जातान्‌ गर्भस्थांश्वैव दारुणा: । वज्प्रहारात्‌ कन्याश्व जज्ञिरेडस्य महाबला:

Ang mga Kumāra-grāha na iyon ay likas na malupit: dinudukot nila ang mga bagong silang, pati ang mga sanggol na nasa sinapupunan. At dahil sa paghampas ng vajra ni Indra, mula sa katawan ni Skanda roon ay lumitaw din ang maraming dalagang napakalalakas.

Verse 3

कुमारास्ते विशाखं च पितृत्वे समकल्पयन्‌ | स भूत्वा भगवान्‌ संख्ये रक्ष॑श्छागमुखस्तदा

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: Itinalaga rin ng mga kabataang iyon si Viśākha bilang ama nila. Pagkaraan, ang kagalang-galang na nilalang na iyon, sa gitna ng labanan, ay nag-anyong rākṣasa na may mukhang kambing at kumilos ayon sa tungkuling ipinagkaloob sa kanya.

Verse 4

वृतः कन्यागणै: सर्वैरात्मीयै: सह पुत्रकै: । मात्‌णां प्रेक्षमाणानां भद्रशाखश्च॒ कौसल:

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: Napaliligiran ng lahat ng mga dalaga sa sarili niyang sambahayan, kasama ang kanilang mga anak, at minamasdan ng mga ina, ang prinsipe ng Kosala—si Bhadraśākha—ay nakatayo sa gitna nila.

Verse 5

पूर्वोक्त कुमार-ग्रहोंने विशाख (स्कन्द)-को अपना पिता माना। भगवान्‌ स्कन्द बकरेके समान मुख धारण करके समस्त कन्यागणों और अपने पुत्रोंसे घिरकर मातृकाओंके देखते- देखते युद्धमें अपने पक्षकी रक्षा करते हैं। वे ही “भद्रशाख” तथा “कौसल' नामसे प्रसिद्ध हुए हैं ।।

Pagkaraan, ipinahayag ng mga tao sa daigdig si Skanda bilang “ama ng mga Kumāra.” Sa iba’t ibang lupain, iginalang at sinamba rin nila ang makapangyarihang mga banal na puwersa—sina Rudra, Agni, Umā, at Svāhā—na kinikilalang may bahagi sa pinagmulan, pag-iingat, at pag-aayos ng mga mababangis na puwersang dumudukot ng mga bata.

Verse 6

यास्तास्त्वजनयत्‌ कन्यास्तपो नाम हुताशन:

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: “Ang mismong mga dalagang iyon ay iniluwal ng Diyos ng Apoy, na nakikilala sa pangalang ‘Tapa.’”

Verse 7

कुमार्य ऊचु. भवेम सर्वलोकस्य मातरो वयमुत्तमा:

Sinabi ng mga dalaga: “Nawa’y maging mararangal kaming mga ina ng lahat ng daigdig.”

Verse 8

सो<ब्रवीद्‌ बाढमित्येवं भविष्यध्वं पृथग्विधा:

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: “Kaya sumagot siya, ‘Mabuti.’ ‘Bawat isa sa inyo ay magiging bukod-tangi sa anyo at tungkulin, at kikilalanin nang hiwa-hiwalay bilang mga kagalang-galang na Ina na dapat sambahin. Magkakaroon kayo ng dalawang malalaking uri—mapalad (Śivā) at di-mapalad (Aśivā).’ Pagkaraan nito, tinanggap ng mga Ina si Skanda bilang kanilang anak at umalis mula roon.”

Verse 9

शिवाश्रैवाशिवाश्वैव पुन: पुनरुदारधी: । ततः संकल्प्य पुत्रत्वे स्कन्दं मातृगणो5गमत्‌

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: Sa bukás-palad na pag-unawa, paulit-ulit na ipinahayag ni Skanda, “Kikilalanin kayong mga Ina, bawat isa ayon sa sariling karapatan—dalawang uri: mapalad (Śivā) at di-mapalad (Aśivā).” Nang mapagpasyahan nilang tanggapin si Skanda bilang anak, ang pangkat ng mga Ina-diyosa ay umalis mula roon.

Verse 10

काकी च हलिमा चैव मालिनी बृंहता तथा । आर्या पलाला वैमित्रा सप्तैता: शिशुमातर:,काकी, हलिमा, मालिनी, बृंहता, आर्या, पलाला और वैमित्रा--ये सातों शिशुकी माताएँ हैं

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: “Sina Kākī, Halimā, Mālinī, at gayundin si Bṛṃhatā; pati sina Āryā, Palālā, at Vaimitrā—ang pitong ito ang mga ina (mapag-arugang tagapangalaga) ng bata.”

Verse 11

एतासां वीर्यसम्पन्न: शिशर्नामातिदारुण: । स्कन्दप्रसादज: पुत्रो लोहिताक्षो भयंकर:

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: “Mula sa mga babaeng ito, sa biyaya ni Skanda, isinilang ang isang anak na lalaki na nagngangalang Śiśu—hitik sa lakas at kagitingan, lubhang mabagsik at nakatatakot, at ang mga mata’y mapula na parang dugo.”

Verse 12

एष वीराष्टक: प्रोक्त: स्कन्दमातृगणोद्धव: । छागवकक्‍्त्रेण सहितो नवक: परिकीर्त्यते

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: “Ang pangkat na ito ay tinatawag na ‘Vīrāṣṭaka’—ang walong bayaning umusbong kaugnay ni Skanda at ng pangkat ng mga Ina-diyosa. Kapag isinama si Skanda, na inilarawang may mukhang tila kambing, ang kabuuan ay tinatawag na ‘Vīra-navaka’, ang siyam na pangkat ng mga bayani.”

Verse 13

षष्ठं छागमयं वक्त्रं स्कन्दस्यैवेति विद्धि तत्‌ । षट्शिरो< भ्यन्तरं राजन्‌ नित्यं मातृगणार्चितम्‌

Wika ni Mārkaṇḍeya: “Alamin mo ito: si Skanda ay may ikaanim na mukha na anyong-kambing. O hari, nananahan ito sa loob ng bilog sa pagitan ng kaniyang anim na ulo, at ang pangkat ng mga Inang-Diyosa (Mātṛkā) ay walang humpay na sumasamba rito.”

Verse 14

षण्णां तु प्रवरं तस्य शीर्षाणामिह शब्द्यते । शक्ति येनासृजद्‌ दिव्यां भद्रशाख इति सम ह

Wika ni Mārkaṇḍeya: “Sa kaniyang anim na ulo, may isa na binabanggit dito bilang pinakadakila. Sapagkat siya ang nagluwal (o gumamit) ng isang banal na kapangyarihan, siya’y nakilala sa pangalang ‘Bhadraśākha.’”

Verse 15

इत्येतद्‌ विविधाकाररं वृत्तं शुक्लस्य पठचमीम्‌ | तत्र युद्ध महाघोरें वृत्तं षष्ठ्यां जनाधिप

Wika ni Mārkaṇḍeya: “Kaya nga, sa ikalimang araw ng maliwanag na kalahati ng buwan (śukla-pakṣa), naganap ang pagpapakitang ito na sari-sari at maraming anyo. Pagkaraan, O hari, O panginoon ng mga tao, sa ikaanim na araw, doon ay sumiklab ang isang labanan na lubhang kakila-kilabot.”

Verse 53

यजन्ति पुत्रकामाश्च पुत्रिणश्व सदा जना: । इसीलिये भूतलके मनुष्य स्कन्दको कुमार-ग्रहोंका पिता कहते हैं। भिन्न-भिन्न स्थानोंमें पुत्रवान्‌ तथा पुत्रकी इच्छा रखनेवाले मनुष्य अग्निस्वरूप रुद्र और स्वाहास्वरूपा महाबलवती उमाकी सदा आराधना करते हैं

Wika ni Mārkaṇḍeya: “Ang mga tao—maging yaong naghahangad ng anak at yaong pinagpala na ng anak—ay patuloy na nagsasagawa ng pagsamba at paghahandog. Kaya sa daigdig ng mga tao, si Skanda ay tinatawag na ama ng mga Kumāra-graha; at sa maraming pook, ang mga tao, naghahanap man ng supling o mayroon na, ay laging gumagalang kay Rudra sa anyo ng apoy at sa makapangyarihang Umā sa anyo ni Svāhā, sapagkat sa kanilang banal na pag-iisa nakikita ang pinagmumulan ng pag-aanak at pag-iingat.”

Verse 66

कि करोमीति ता: स्कन्दं सम्प्राप्ता:समभाषयन्‌ | तप नामक अग्निने जिन कन्याओंको जन्म दिया, वे सब स्कन्दके पास आयीं और पूछने लगीं--“हम कया करें?”

Wika ni Mārkaṇḍeya: “Pagdating sa harap ni Skanda, ang mga dalagang iyon—na isinilang sa kapangyarihan ng tapas at sa banal na apoy—ay nagsalita sa kaniya at nagtanong: ‘Ano ang dapat naming gawin?’”

Verse 73

प्रसादात्‌ तव पूज्याश्व प्रियमेतत्‌ कुरुष्व न: । कुमारियाँ बोलीं--हम सब लोग सम्पूर्ण जगतकी श्रेष्ठ माताएँ हों और आपकी कृपासे हम सदा पूजनीय मानी जायाँ, यही हमारा प्रिय मनोरथ है, आप इसे पूर्ण कीजिये

Wika ni Mārkaṇḍeya: “O kagalang-galang, sa iyong mapagpalang biyaya, tuparin mo ang aming mahal na hangarin: nawa’y maging mga ina kaming pinakadakila sa buong daigdig, at sa iyong pagpapala, nawa’y lagi kaming ituring na karapat-dapat parangalan.”

Verse 228

इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि मार्कण्डेयसमास्यापर्वणि आड्िरसे कुमारोत्पत्तौ अष्टाविंशत्यधिकद्धिशततमो<ध्याय:

Sa gayon, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Vana Parva, sa bahaging nagbubuod ng salaysay ni Mārkaṇḍeya, sa yugto tungkol sa pagsilang ng Kumāra (Skanda), dito nagtatapos ang ika-228 na kabanata.

Frequently Asked Questions

The tension lies between asserted royal entitlement to space and resources versus recognition of a guarded domain with its own authority; the episode problematizes coercive orders when legitimacy and jurisdiction are uncertain.

It models how unexamined pride and impulsive enforcement can convert leisure into conflict; measured assessment of context, stakeholders, and proportionality is portrayed as strategically and ethically superior.

No explicit phalaśruti is stated in the provided passage; the chapter functions as narrative causation—establishing conditions and moral contrasts that contextualize subsequent events rather than concluding with a reward formula.

Read Mahabharata in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App