Shloka 97
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
अग्निहोत्रं वने वास: शरीरपरिशोषणम् | सर्वाण्येतानि मिथ्या स्युर्यदि भावो न निर्मल:,त्रिदण्ड धारण करना, मौन रहना, सिरपर जटाका बोझ ढोना, मूँड़ मुँड़ाना, शरीरमें वल्कल और मृगचर्म लपेटे रहना, व्रतका आचरण करना, नहाना, अग्निहोत्र करना, वनमें रहना और शरीरको सुखा देना--ये सभी यदि भाव शुद्ध न हो तो व्यर्थ हैं
agnihotraṁ vane vāsaḥ śarīra-pariśoṣaṇam | sarvāṇy etāni mithyā syur yadi bhāvo na nirmalaḥ ||
Wika ni Yudhiṣṭhira: “Ang pag-aalay ng pang-araw-araw na handog sa apoy (agnihotra), ang paninirahan sa gubat, at maging ang pagpapahirap sa katawan—wala sa mga ito ang may tunay na halaga kung hindi dalisay ang kalooban. Kapag hindi nalinis ang puso, ang mga panlabas na pag-aayuno at pagtitiis ay nagiging hungkag na pagpapakitang-tao, hindi dharma.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
External religious acts—rituals, forest-dwelling, and bodily austerities—do not become dharma by appearance alone. Their value depends on a nirmala bhāva: a pure inner intention free from hypocrisy, pride, or ulterior motive.
In the Vana Parva’s reflective discourse setting, Yudhiṣṭhira articulates a moral evaluation of ascetic practices, emphasizing that inner purity is the criterion by which such practices are judged meaningful or futile.