Shloka 96
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
त्रिदण्डधारणं मौनं जटाभारो5थ मुण्डनम् । वल्कलाजिनसंचवेष्ट ब्रतचर्याभिषेचनम्,त्रिदण्ड धारण करना, मौन रहना, सिरपर जटाका बोझ ढोना, मूँड़ मुँड़ाना, शरीरमें वल्कल और मृगचर्म लपेटे रहना, व्रतका आचरण करना, नहाना, अग्निहोत्र करना, वनमें रहना और शरीरको सुखा देना--ये सभी यदि भाव शुद्ध न हो तो व्यर्थ हैं
tridaṇḍa-dhāraṇaṃ maunaṃ jaṭā-bhāro ’tha muṇḍanam | valkalājina-saṃcaveṣṭaṃ vrata-caryābhiṣecanam ||
Wika ni Yudhiṣṭhira: “Ang pagdadala ng tridaṇḍa (tatluhang tungkod), ang pananahimik, ang pagbubuhat ng bigat ng mga buhol-buhol na buhok—o kaya’y pag-ahit ng ulo; ang pagbabalot ng katawan sa kasuotang balat ng punò at balat ng usa; ang pagtupad sa mga panata at paliligo ayon sa ritwal—ang mga disiplina sa labas na ito, kapag hindi dalisay ang kalooban, ay nauuwi sa wala. Ang tunay na halaga’y wala sa mga tanda ng pagtalikod, kundi sa kalinisan ng layon at asal.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
External signs of renunciation—staff, silence, matted hair or shaving, bark and deer-skin, vows and ritual bathing—have no value if one’s inner attitude is impure. Dharma is measured by sincerity and purified intention, not by costume or display.
In the Vana Parva context, Yudhiṣṭhira reflects on religious discipline and the danger of mere outward observance. He emphasizes that ascetic practices must be grounded in inner moral purification to be meaningful.