Shloka 49
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
नरा: स्त्रियस्तथैवान्ये पृथिव्यां जीवसंज्ञिता: । यमराजकी आज्ञाका पालन करनेवाले यमदूत इस पृथ्वीपर आकर यहाँके पुरुषों, स्त्रियों तथा अन्य जीवोंको बलपूर्वक पकड़ ले जाते हैं || ४८ ई ।। ब्राह्मणेभ्य: प्रदानानि नानारूपाणि पार्थिव,राजन! जिनके द्वारा यहाँ ब्राह्मणोंको नाना प्रकारके अश्व आदि वाहनोंका उत्कृष्ट दान किया गया है, वे उस मार्गपर (उन्हीं वाहनोंद्वारा सुखसे) यात्रा करते हैं। छत्र-दान करनेवाले मनुष्य वहाँ प्राप्त हुए छत्रके द्वारा ही धूपका निवारण करते हुए चलते हैं
narāḥ striyas tathaivānye pṛthivyāṃ jīvasaṃjñitāḥ |
Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang mga lalaki, babae, at lahat ng iba pang nilalang na may buhay sa daigdig—sila’y sinasakmal at sapilitang dinadala ng mga sugo ni Yama, na dumarating sa mundong ito upang ipatupad ang utos ni Yamarāja. Ngunit yaong mga, O hari, na naghandog ng mararangal na kaloob sa mga brāhmaṇa—iba’t ibang uri, gaya ng mahuhusay na kabayo at iba pang sasakyan—ay naglalakbay sa landas na yaon nang maginhawa, na wari’y sakay sa mismong mga sasakyang iyon. At ang mga nagkaloob ng payong ay nagpapatuloy doon na may lilim ng payong na kanilang natamo, iniiwas ang init ng araw habang sila’y naglalakad.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage links ethical action—especially dāna (charitable giving) to worthy recipients—with concrete post-mortem consequences: gifts become aids on the soul’s journey, while Yama’s messengers enforce the moral order by taking beings at death.
Vaiśampāyana describes how Yama’s servants come to earth and forcibly take living beings, and then explains that donors—particularly those who gave vehicles or umbrellas to Brāhmaṇas—experience corresponding comforts on the path after death, using the very forms of merit they created.