Shloka 124
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
विप्लवे विप्रदत्तानि दधिमस्त्वक्षयाणि च । पूर्वकी ओर बहनेवाली नदीका प्रवाह जहाँ पश्चिमकी ओर मुड़ गया हो, वह प्रतिस्रोत तीर्थ कहलाता है, उसमें किया हुआ उत्तम अश्वोंका दान अक्षय पुण्यको देनेवाला होता है। अन्नके लिये विचरनेवाले अतिथिरूपी इन्द्रको यदि भोजनसे संतुष्ट किया जाय तो वह भी अक्षयपुण्यका जनक होता है। नदियोंके महान प्रवाहमें ग्रहणके समय ब्राह्मणोंको दिये हुए दधिमण्ड तथा पूर्वोक्त पदार्थ भी अक्षय पुण्यकी प्राप्ति करानेवाले होते हैं। इसी प्रकार नदियोंके महान् प्रवाहमें स्नान करनेवाला पुरुष बड़े-बड़े पापोंसे मुक्ता हो जाता है ।। १२३ न्।! पर्वसु द्विगुणं दानमृती दशगुणं भवेत्,पर्वके अवसरपर दिया हुआ दान दुगुना तथा ऋतु आरम्भ होनेके समय दिया हुआ दान दस गुना पुण्यदायक होता है। उत्तरायण या दक्षिणायन आरम्भ होनेके दिन, विषुव-योग (तुला और मेषकी संक्रान्ति)-में, मिथुन, कन्या, धनु और मीनकी संक्रान्तियोंमें तथा चन्द्रगरहण और सूर्यग्रहणके अवसरपर दिया हुआ दान अक्षय बताया गया है
viplave vipradattāni dadhimastv akṣayāṇi ca |
Sinabi ni Mārkaṇḍeya: Kahit sa panahon ng kaguluhan, ang mga handog na ibinibigay sa mga Brahmin—gaya ng dadhi (gatas na pinaasim) at iba pang kaloob na mula sa gatas—ay itinuturing na may di-nauubos na gantimpala. Itinuturo rito na ang kawanggawang ginagawa sa banal na panahon at pook, at iniuukol sa karapat-dapat na tumanggap, ay nagbubunga ng pangmatagalang bunga sa espiritu. Ang handog sa mga araw ng kapistahan ay dumodoble ang bisa, at ang handog sa paglipat ng panahon ay sinasabing lalo pang dumarami. Higit na pinupuri ang pagbibigay sa mahahalagang sandali ng kalendaryo—sa pagsisimula ng Uttarāyaṇa o Dakṣiṇāyaṇa, sa mga equinox, sa mga pagpasok sa mga tanda ng zodiako, at sa mga eklipse—kung saan ang pagbibigay ay itinuturing na matibay na puhunan sa dharma at sa paglilinis ng kasalanan.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
That charity (especially to Brahmins) performed at potent sacred times—festivals, seasonal junctions, solstitial/equinoctial days, and eclipses—produces ‘akṣaya’ (inexhaustible) merit; even simple gifts like curds and whey become spiritually enduring when given in a dharmic manner.
Mārkaṇḍeya is instructing his listeners on the religious efficacy of dāna (giving), highlighting specific times when gifts are believed to multiply in merit and become imperishable, thereby guiding ethical and ritual conduct within the broader Vana Parva discourse.