Shloka 116
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
इसलिये जाननेयोग्य परमात्मतत्त्वका ज्ञान वेदोंके द्वारा ही यत्नपूर्वक प्राप्त करना चाहिये; क्योंकि वह परमात्मतत्त्व वेदस्वरूप है। वेद उसका शरीर है। उस परमात्मतत्त्वको सहजभावसे प्राप्त करानेमें वेद हेतु है। यह जीवात्मा स्वयं समर्थ नहीं है; क्योंकि वह तत्त्व वेद्यका भी वेद्य है, अर्थात् जाननेमें बड़ा ही गहन है ।। वेदोक्तमायुर्देवानामाशिषश्वैव कर्मणाम् । फलत्यनुयुगं लोके प्रभावश्च शरीरिणाम्,देवताओंकी आयु और कर्मोंका शुभाशुभ फल आदि बातें वेदमें कही गयी हैं। उसके अनुसार ही देहधारियोंका प्रभाव संसारमें प्रत्येक युगमें फलित होता है
tasmāj jñeyasya paramātma-tattvasya jñānaṃ vedair eva yatnapūrvakaṃ prāptavyaṃ; yataḥ sa paramātma-tattvaṃ veda-svarūpaḥ—vedāḥ tasya śarīram. vedā eva taṃ paramātma-tattvaṃ sahajabhāvena prāpayituṃ hetavaḥ. ayaṃ jīvātmā svayaṃ na samarthaḥ; yataḥ sa tattvaṃ vedyasyāpi vedyaḥ, jñātum atigahanaḥ. vedoktam āyur devānām āśiṣaś caiva karmaṇām; phalaty anuyugaṃ loke prabhāvaś ca śarīriṇām.
Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Kaya dapat, dapat pagpunyagian ang kaalaman sa Kataas-taasang Katotohanan sa pamamagitan lamang ng mga Veda; sapagkat ang Kataas-taasang Katotohanang iyon ay may likas na anyong Veda—ang mga Veda ay wari’y Kanyang katawan. Ang mga Veda ang paraan upang marating ang Katotohanang iyon nang likás at may kagaanan. Hindi sapat ang indibidwal na sarili sa sarili lamang, sapagkat ang Katotohanang iyon ay lubhang maselan at malalim—isang bagay na nalalaman na lampas sa karaniwang nalalaman. Ipinahahayag din ng mga Veda ang haba ng buhay ng mga deva at ang mga pagpapala at bunga ng mga gawa; kaya sa bawat yugto, ang kapangyarihan at kapalaran ng mga nilalang na may katawan sa daigdig ay namumunga ayon sa itinakda.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The passage asserts that realization of the Supreme Reality should be pursued through the Vedas, which are presented as the authoritative means and even the ‘body’ or manifest expression of that Reality; it also emphasizes the profound subtlety of the ultimate truth and the Vedic grounding of karma’s results across ages.
Yudhiṣṭhira is articulating a doctrinal point within the Vana Parva discourse: he explains why Vedic revelation is necessary for grasping the deepest metaphysical truth and links this to the Vedas’ statements about divine lifespan and the age-by-age fruition of karmic outcomes for embodied beings.