Shloka 5
Sanatsujāta on the Imperceptible Eternal Light (यत्तच्छुक्रं महज्ज्योतिः)
चक्रे रथस्य तिष्ठन्तो<5ध्रुवस्याव्ययकर्मण: । केतुमन्तं वहन्त्यश्वास्तं दिव्यमजरं दिवि । योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
cakre rathasya tiṣṭhanto dhruvasyāvyayakarmaṇaḥ | ketumantaṃ vahanty aśvās taṃ divyam ajaraṃ divi | yoginas taṃ prapaśyanti bhagavantaṃ sanātanam ||
Sinabi ni Sanatsujāta: Gaya ng gulong ng karwahe na umiikot habang ang ehe ay nananatiling matatag, gayon din ang mga pandama—na parang mga kabayong nakayuko sa isip—ang siyang nagdadala sa karwaheng may watawat pasulong, samantalang ang di-nasisirang tagaganap ng gawa ay nananatiling di-natitinag. Ang banal na Di-nabubulok, Di-tumatanda, na nananahan sa makalangit na dako, ay tuwirang nakikita ng mga yogin bilang walang hanggang Panginoon. Itinuturo ng aral ang panloob na disiplina: kapag ang isip at mga pandama ay naiharness nang wasto, nararating ang pagtanaw sa Walang-panahong Katotohanan na lampas sa katawang nasisira at sa mga galaw nito.
सनत्सुजात उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that while the embodied system moves through action—like a chariot wheel turning—there is an imperishable, steady Reality (the eternal Lord/Self) that can be directly realized. Mastery of mind and senses (the ‘horses’) through yoga leads to clear vision of that eternal principle.
Sanatsujāta is instructing (in the Udyoga Parva’s counsel context) on higher knowledge: using the chariot-and-horses imagery to explain how disciplined yogins perceive the eternal Lord beyond the changing body and the motions of action.