Shloka 6
दक्षिणा-दिक्, पितृपक्ष-प्रतिष्ठा, तथा कर्मगतिः — Suparṇa’s Cosmographic Instruction
विप्रवर! जिस दिशामें सम्पूर्ण जगत्को उत्पन्न एवं प्रभावित करनेवाले भगवान् सूर्य प्रथम उदित होते हैं
yūparṇa uvāca | vipravara! yasyāṃ diśi sampūrṇaṃ jagad utpādya prabhāvayati bhagavān sūryaḥ prathamaṃ udeti, yasyāṃ diśi sandhyāsamaye sādhyagaṇās tapasyanti, yasyāṃ diśi (gāyatrījapena) pūrvam sā buddhir labdhā yā sarvaṃ jagad vyāptavatī, dharmasya yugal-netrasvarūpau candrasūryau prathamaṃ yasyāṃ diśy udetas, yasyāṃ ca prāyaḥ pūrvābhimukhena dharmānuṣṭhānāt dharmaḥ pratiṣṭhitaḥ, yasyāṃ diśi pavitrahaviṣā hutam āhutiḥ sarvāsu dikṣu prasṛtā bhavati, sā eṣā pūrvā diśā divasas sūryamārgasya ca dvāram || atra pūrvā prasūtā vai dākṣāyaṇyaḥ prajāḥ striyaḥ | yasyāṃ diśi pravṛddhāś ca kaśyapasyātmasaṃbhavāḥ ||
Sinabi ni Yūparṇa: “O pinakamainam sa mga Brahmin, yaong dako kung saan unang sumisikat ang mapalad na Araw—na lumilikha at nagbibigay-sigla sa buong daigdig; yaong dako kung saan sa oras ng takipsilim ang mga Sādhya ay nagsasagawa ng pag-aayuno at pagninilay; yaong dako kung saan unang natamo, sa pamamagitan ng pagbigkas ng Gāyatrī, ang kabatirang lumalaganap sa lahat; yaong dako kung saan unang lumilitaw ang Buwan at ang Araw—ang kambal na mga mata ng Dharma; at yaong dako kung saan naitatag ang Dharma sapagkat ang mga ritwal ay karaniwang isinasagawa na nakaharap sa silangan—iyan ang Silangan, ang pintuan ng araw at ng landas ng Araw. Sa mismong silangang lupain, ang mga anak na babae ni Dakṣa ang unang nagsilang ng mga uri ng nilalang, at doon din ang mga supling ni Kaśyapa na isinilang mula sa sarili ay lumago at dumami.”
युपर्ण उवाच
Educational Q&A
The verse sacralizes the eastern direction as the ‘gateway of day’ and the Sun’s path, grounding this in ritual practice (east-facing rites, havis offerings), ethical symbolism (Sun and Moon as Dharma’s eyes), and cosmological genealogy (Dakṣa’s daughters and Kaśyapa’s progeny). It teaches that orientation and disciplined practice align human conduct with cosmic order (dharma).
Yūparṇa addresses a Brahmin and explains why the east is preeminent: the Sun rises there, celestial beings perform austerities at twilight, spiritual insight is associated with Gāyatrī recitation, and ritual offerings are conceived as spreading to all directions. He then adds a mythic-historical justification by linking the east with primordial creation through Dakṣa’s daughters and the flourishing of Kaśyapa’s descendants.