Shloka 43
Āśrama-dharma: Duties of the Four Life-Stages (आश्रमधर्मः)
सभी वर्णके लोगोंने यहाँ यज्ञोंका अनुष्ठान किया है और उनके द्वारा वे मनोवाञ्छित फलोंसे सम्पन्न हुए हैं। ब्राह्मणोंने ही तीनों वर्णोकी संतानोंकी सृष्टि की है ।।
bhīṣma uvāca | sarve varṇā iha yajñān anuṣṭhitavantaḥ, taiś ca te manovāñchitaphalaiḥ sampannāḥ | brāhmaṇair eva trīṇāṃ varṇānāṃ santānānāṃ sṛṣṭiḥ kṛtā || devānām api ye devā yad brūyus te paraṃ hitam | tasmād varṇāḥ sarvayajñāḥ saṃsṛjyante na kāmyayā ||
Wika ni Bhishma: Dito, ang mga tao mula sa lahat ng varṇa ay nagsagawa ng mga handog na sakripisyo (yajña), at sa pamamagitan ng mga ritong iyon ay natamo nila ang mga bungang ninanais ng kanilang puso. Ang mga Brahmana ang siyang nagluwal ng lahi ng tatlong varṇa. Ang mga Brahmanang iyon—na wari’y “mga diyos maging ng mga diyos”—anumang ipahayag nila ay siyang pinakamataas na kabutihan para sa lahat. Kaya’t ang iba pang varṇa ay dapat magsagawa ng bawat yajña ayon sa itinakda ng mga Brahmana, hindi lamang ayon sa pansariling pagnanasa.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Ritual action (yajña) should be guided by dharmic prescription and qualified authority—here represented by Brahmins—rather than by private desire for reward; what is taught as ‘the highest good’ is to be followed for social and moral order.
In Bhishma’s instruction during the Śānti Parva, he explains how sacrifices have been practiced by all orders and emphasizes the normative role of Brahmins in defining and directing sacrificial practice, urging others to perform rites according to that guidance.