Shloka 42
Āśrama-dharma: Duties of the Four Life-Stages (आश्रमधर्मः)
क्योंकि श्रद्धा सबसे बड़ा देवता है। वही यज्ञ करने-वालोंको पवित्र करती है। ब्राह्मण साक्षात् यज्ञ करानेके कारण परम देवता माने गये हैं। सभी वर्णोके लोग अपने-अपने कर्मद्वारा एक-दूसरेके यज्ञोंमें सहायक होते हैं ।।
ayajann iha satrais te tais taiḥ kāmaiḥ samāhitāḥ | saṃsṛṣṭā brāhmaṇair eva triṣu varṇeṣu sṛṣṭayaḥ ||
Ipinaliwanag ni Bhishma: Sa daigdig na ito, ang śraddhā (pananampalataya) ang pinakadakilang diyos; ito ang nagpapabanal sa mga nagsasagawa ng sakripisyo. Ang mga brāhmaṇa ay itinuturing na pinakamataas na kabanalan sapagkat sila ang tuwirang namumuno at nagsasakatuparan ng yajña. Ang mga tao sa lahat ng varṇa ay nagtutulungan sa mga yajña ng isa’t isa ayon sa kani-kanilang gawain. Sa mundong ito, nagsasagawa ang mga tao ng mga satra-yajña (mahahabang sesyon ng sakripisyo), bawat isa’y nakatuon sa iba’t ibang layon at pagnanasa; subalit ang mga ito’y nagiging wasto at ganap lamang sa pakikipag-ugnay sa mga brāhmaṇa, sapagkat ang kaayusang panlipunan ay itinatatag at pinananatili sa pamamagitan ng kanilang tungkuling ritwal at sagradong gampanin. Ang aral: ang gawaing panrelihiyon at ang pagtutulungang panlipunan ay nakasalalay sa wastong paggabay at sa kapwa pagsuporta ng mga varṇa, at ang mga brāhmaṇa ang di-maiiwasang tagapamagitan sa ritwal.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Ritual and social dharma function through interdependence: people pursue aims through yajña, but the rites are properly formed and sanctified through Brahmin guidance, and the varṇas support one another’s religious duties.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Bhishma continues advising Yudhiṣṭhira, describing how sacrificial activity in society is organized—people undertake satra-yajñas for various goals, yet these are carried out in conjunction with Brahmins, who serve as key ritual agents within the varṇa framework.