Shloka 61
Nāga-āyatana-darśana-pratīkṣā — The Brāhmaṇa’s Request and Waiting on the Gomatī
वहाँकी भूमिपर एक ऊँची वेदी बनी है, जिसकी ऊँचाई आठ अंगुलियोंकी लंबाईके बराबर है। उसपर आखरूढ़ हो वे विश्वकर्ता परमात्मा दोनों भुजाएँ ऊपर उठाये और उत्तरकी ओर मुँह किये एक पैरसे खड़े हैं ।।
tatra bhūmau ekā uccā vedī kṛtā, yasyā uccatā aṣṭāṅgula-pramāṇā। tasyām āruhya sa viśvakartā paramātmā ubhe bhujau ūrdhvaṃ kṛtvā uttarābhimukhaḥ ekapādena tiṣṭhati॥ sājñāvartayan vedān tapas tepe suduścaram। yad brahmā ṛṣayaś caiva svayaṃ paśupatiś ca yat॥ vedān aṅgaiḥ saha samagrān āvartayan saḥ atiduṣkara-tapasi saṃyuktaḥ। brahmā, svayaṃ mahādevaḥ, sarve ṛṣayaḥ, śeṣaḥ, śreṣṭhā devāś ca daityāś ca dānavā rākṣasā nāgā garuḍā gandharvāḥ siddhāś ca rājarṣayaś ca—ye nityaṃ vidhivat havyaṃ kavyaṃ ca samarpayanti, tat sarvaṃ tasya bhagavataḥ caraṇeṣu upatiṣṭhati।
Wika ni Nārada: “Sa lupang iyon ay may isang mataas na dambana, na ang taas ay walong lapad ng daliri. Pag-akyat niya roon, ang Kataas-taasang Panginoon—ang Tagapaglikha ng sansinukob—ay nakatindig sa iisang paa, nakaharap sa hilaga, at nakataas ang dalawang bisig. Inuusal niya ang mga Veda ayon sa wastong pagkakasunod, kasama ang mga sangay at pantulong na bahagi, at isinasagawa ang isang pag-aayuno at pagninilay na lubhang mahirap—yaong askesis na maging si Brahmā, ang mga ṛṣi, at si Paśupati (Śiva) ay pinagtitiyagaan. Habang inuulit niya ang ganap na Veda kasama ang mga kaakibat nito, nananatili siyang lubog sa mahigpit na tapas. Anumang handog—havya para sa mga diyos at kavya para sa mga ninuno—na inihahain ayon sa tuntunin nina Brahmā, Mahādeva, ng lahat ng ṛṣi, ni Śeṣa, at ng mga pinakadakila sa mga deva, asura, dānava, rākṣasa, nāga, Garuḍa, gandharva, siddha, at mga haring-muni—lahat ay humahantong at nananahan sa paanan ng Panginoong iyon.”
नारद उवाच
Educational Q&A
The passage emphasizes the supremacy of the Lord as the ultimate recipient and ground of all sacrifice and merit: even the highest beings (Brahmā, Śiva, sages, gods and other orders) offer worship according to dharma, and all offerings ultimately reach the Lord’s feet. It also presents tapas and Vedic discipline as paradigms of spiritual authority and cosmic order.
Nārada describes a sacred scene: a raised altar on which the Supreme Lord stands on one foot, arms lifted, facing north, engaged in severe austerity while reciting the complete Vedas with their auxiliaries. The narrative then broadens to show that offerings made by many classes of beings—divine, semi-divine, and royal seers—are all gathered at that Lord’s feet.