नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
अजौ नित्यावुभौ प्राहुरध्यात्मगतिनिश्चया:
ajau nityāv ubhau prāhur adhyātma-gati-niścayāḥ |
avyaktā prakṛtir vedyā puruṣo ’vedya ucyate |
prakṛtiṃ puruṣaṃ caiva vidvān āhur ajau sthirau |
akṣayau cāpy ajau nityau ||
Wika ni Yājñavalkya: “Ang mga pantas na nakarating sa matibay na katiyakan tungkol sa panloob na landas ay nagsasabi na kapwa sila di-isinilang at walang hanggan. Ang di-nahahayag na Prakṛti ay maaaring makilala (bilang bagay na nauunawaan), samantalang ang Puruṣa ay sinasabing di-makikilala (hindi mahahawakan bilang paksa). Pinagtitibay ng marurunong na ang Prakṛti at Puruṣa ay kapwa di-isinilang, di-kumikilos, di-nasisira, at walang katapusan—upang ilihis ang naghahanap mula sa pagkapit sa nagbabagong anyo at ituro siya sa matatag na pagtanaw sa mga saligan ng karanasan.”
याज़्ञवल्क्य उवाच
The verse distinguishes between Prakṛti (the unmanifest source of material experience, knowable as an object of analysis) and Puruṣa (pure consciousness, not objectifiable). Both are described as unborn, eternal, steady, and imperishable, encouraging detachment from transient phenomena and steadiness in inner inquiry.
In Śānti Parva’s philosophical instruction, Yājñavalkya delivers a doctrinal clarification to seekers: he summarizes how realized thinkers characterize the two fundamental principles—Prakṛti and Puruṣa—framing the contemplative path (adhyātma-gati) in terms of what can be known and what transcends object-knowledge.