Shloka 53
अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
अतपास्तप आत्मानमगतिग्गतिमात्मन: । अभवो भवमात्मानमभयो भयमात्मन:
atapās tapa ātmānam agatiṁ gatim ātmanaḥ | abhavo bhavam ātmānam abhayo bhayam ātmanaḥ ||
Wika ni Vasiṣṭha: “Bagaman hindi siya nagsasagawa ng pag-aayuno at pagdurusa (tapas), iniisip niyang siya’y isang asceta; bagaman hindi siya tunay na pumupunta saanman, inaakala niyang siya’y manlalakbay. Bagaman malaya sa makamundong pag-iral (bhava), iniisip niyang siya’y nakagapos sa mundo; bagaman walang takot, naniniwala siyang siya’y natatakot. Itinuturo nito ang kapangyarihan ng isip na magkamaling kilalanin ang Sarili—magpataw ng mga katangiang hindi naman sa kanya—at sa gayon ay lumikha ng di-kailangang pagkaalipin at pagdurusa sa pamamagitan ng huwad na pagtingin sa sarili.”
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that bondage often arises from misidentification: the mind attributes to the Self qualities it does not possess (austerity/non-austerity, motion/non-motion, worldly becoming/non-becoming, fearlessness/fear). Ethical clarity and liberation begin by seeing through these false self-notions.
Vasiṣṭha is instructing his listener in a reflective, renunciatory discourse typical of the Śānti Parva: he diagnoses the inner error by which a person superimposes contradictory states upon the Self, thereby sustaining confusion and suffering.