Shloka 52
अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
अमृत्युर्मुत्युमात्मानमचरश्नचरमात्मन: । अक्षेत्र: क्षेत्रमात्मानमसर्ग: सर्गमात्मन:
amṛtyur mṛtyum ātmānam acaraś caram ātmanaḥ | akṣetraḥ kṣetram ātmānam asargaḥ sargam ātmanaḥ ||
Wika ni Vasiṣṭha: “Bagaman sa katotohanan ay malaya siya sa kamatayan, iniisip niyang siya’y saklaw ng kamatayan. Bagaman hindi gumagalaw, inaakala niyang siya’y gumagalaw. Bagaman hiwalay sa ‘bukid’ (kṣetra: ang katawan at mga kalagayan nito), kinikilala niya ang sarili bilang yaong bukid. Bagaman walang kaugnayan sa paglikha, itinuturing niyang ang paglikha ay siya mismo. Sa ganitong maling pag-unawa, napagkakamalan ang Sarili bilang yaong pinapaliwanagan lamang nito, at ang pagkaalipin ay isinilang mula sa huwad na pagkakakilanlan, hindi mula sa katotohanan.”
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that bondage arises from misidentification: the deathless, unmoving Self is mistakenly taken to be the mortal, moving body-mind and the world of creation. Recognizing the Self as distinct from kṣetra (the field of experience) dissolves fear of death and the sense of limitation.
In Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, Vasiṣṭha explains to his listener that the true Self is untouched by death, motion, embodiment, and creation; the apparent suffering of the individual comes from taking these non-self attributes to be ‘I’.