Shloka 14
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
सत्त्वं दशगुणं ज्ञात्वा रजो नवगुणं तथा । तमश्नाष्टगुणं ज्ञात्वा बुद्धिं सप्तगुणां तथा
sattvaṁ daśaguṇaṁ jñātvā rajo navaguṇaṁ tathā | tamaś cāṣṭaguṇaṁ jñātvā buddhiṁ saptaguṇāṁ tathā ||
Wika ni Bhīṣma: “Matapos maunawaan na ang sattva ay may sampung katangian, ang rajas ay may siyam, ang tamas ay may walo, at ang talino (buddhi) ay may pito, ang taong marunong magtangi ay nagkakamit ng antas-antás na kaalaman tungkol sa mga sangkap ng karanasan. Sa ganitong paghiwalay sa mga guṇa at sa panloob na kasangkapan, nagiging may kakayahan siyang hatulan ang lakas at kapintasan ng mga bagay ng pandama at ang paggalaw ng pagnanasa, at sa gayon ay umuusad sa landas na lumalampas sa pagdurusang makamundo tungo sa paglaya.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches discriminative knowledge (viveka) of the guṇas—sattva, rajas, tamas—and of buddhi. By understanding their graded qualities, one can diagnose the roots of desire, suffering, and confusion, and orient practice toward clarity and liberation.
In the Śānti Parva’s instruction section, Bhishma continues his philosophical teaching to Yudhiṣṭhira, presenting a structured analysis of the guṇas and the inner faculties as part of a Sāṅkhya–Yoga framework aimed at peace, self-mastery, and mokṣa.