अव्यक्त-प्रबोधः (Awakening to the Unmanifest): The 25th and 26th Principles and Eligibility for Brahma-vidyā
न चापि शूद्र: पततीति निश्चयो न चापि संस्कारमिहाहतीति वा । श्रुतिप्रवृत्त न च धर्ममाप्तुते न चास्य धर्मे प्रतिषेधनं कृतम्
na cāpi śūdraḥ patatīti niścayo na cāpi saṁskāram ihāhatīti vā | śruti-pravṛttaṁ na ca dharmam āpnute na cāsya dharme pratiṣedhanaṁ kṛtam ||
Sinabi ni Parāśara: “Ito’y tiyak na pasya na ang isang Śūdra ay hindi nagiging ‘nahulog’ (sa uri ng pagkukulang na tinalakay para sa mga dvija), ni hindi rin siya itinuturing dito na may karapatang tumanggap ng mga ritong pagpapabanal gaya ng upanayana. Hindi niya nakakamit ang karapatang gumanap ng mga tungkuling nakabatay sa Veda na pinasisimulan ng śruti—gaya ng mga ritong apoy na Vedic. Gayunman, hinggil sa pangkalahatang mga tungkulin ng wastong asal, walang ipinataw na pagbabawal para sa kanya.”
पराशर उवाच
The verse distinguishes between (1) Veda-authorized ritual duties (śruti-pravṛtta karma) and (2) general ethical duties (sāmānya-dharma). It states that a Śūdra is not assigned eligibility for Vedic consecrations and Vedic fire-ritual obligations, yet is not barred from general moral and social duties.
In Śānti Parva’s dharma-discourse, Parāśara is explaining rules of conduct and eligibility across social categories. Here he clarifies how ‘falling’ (patitatva) and Vedic rites apply differently to the twice-born and to the Śūdra, while affirming the applicability of common ethical norms.