Shloka 52
श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
प्रजाविसर्ग तु सशेषकाले स्थानानि स्वान्येव सरन्ति जीवा: । निःशेषतस्तत्पदं यान्ति चान्ते सर्वे देवा ये सदृशा मनुष्या:
prajāvisarga tu saśeṣakāle sthānāni svānyeva saranti jīvāḥ | niḥśeṣatastatpadaṃ yānti cānte sarve devā ye sadṛśā manuṣyāḥ ||
Ipinaliwanag ni Bhishma: Sa muling paglikha, ang mga nilalang na sa sandali ng pagkalusaw ay may natitira pang di-natapos na bunga ng karma ay likás na babalik sa mismong mga antas at daigdig na dati nilang naabot, upang danasin ang nalalabing bunga. Ngunit yaong sa pagtatapos ng isang yugto ay ganap nang naubos ang mga bungang nagpanatili sa kanilang pagka-deva—kapag ang mismong langit na iyon ay naglaho—ay papasok sa susunod na ikot hindi na bilang mga diyos, kundi gaya ng ibang nilalang na kapantay ang gawa, isisilang sa kalagayang pantao.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Karmic results govern post-dissolution destiny: if karmic fruits remain unexhausted at pralaya, beings resume the same realm in the next creation to finish that experience; if those fruits are fully exhausted by the aeon’s end, the divine status does not persist, and they take birth according to comparable deeds—often as humans.
In Bhīṣma’s instruction in the Śānti Parva, he describes how beings are redistributed after cosmic dissolution and re-creation, distinguishing between those with remaining karmic residue and those whose heaven-sustaining merit has been fully spent.