Shloka 11
Vānaprastha-vṛtti and the Transition toward the Fourth Āśrama (वानप्रस्थवृत्तिः चतुर्थाश्रमोपक्रमश्च)
प्रज्ञानाभि: सर्वतन्त्रप्रतोदो ज्ञानसारथि: । क्षेत्रज्ञाधिष्ठितो धीर: श्रद्धादमपुर:सर:
vyāsa uvāca | prajñānābhiḥ sarvatantrapratodo jñānasārathiḥ | kṣetrajñādhiṣṭhito dhīraḥ śraddhādamapuraḥsaraḥ ||
Wika ni Vyāsa: “Ang hub nito ay ang mapanuring karunungan; ang pang-udyok ay ang kabuuan ng mga kasulatan; ang tagapagmaneho ay ang tunay na kaalaman. Nakaupo rito ang kṣetrajña (ang nakakabatid sa ‘bukirin’, ang kaluluwang may katawan), matatag at may pagpipigil-sa-sarili, samantalang ang pananampalataya at ang pagpigil sa mga pandama ay nauuna bilang mga bantay. Kaya ang panloob na paglalakbay ay inilalarawan bilang karwahe: kapag ginagabayan ng kaalaman at itinutulak ng disiplinadong pagtitiwala, sumusulong ang sarili sa dalisay na landas ng pagninilay tungo sa pinakamataas na kabutihan.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the self’s progress depends on right guidance: wisdom is the stable center, śāstra provides the driving impetus, and knowledge must act as the charioteer. Faith and disciplined restraint protect and lead the practitioner, enabling movement toward contemplative purity and liberation.
Vyāsa continues an extended allegory describing the embodied being as a divine chariot. In this segment he identifies key components—wisdom as the hub, the totality of teachings as the goad, knowledge as the charioteer, and the kṣetrajña as the rider—while faith and self-control proceed in front as guardians.