Shloka 10
Vānaprastha-vṛtti and the Transition toward the Fourth Āśrama (वानप्रस्थवृत्तिः चतुर्थाश्रमोपक्रमश्च)
चेतनाबन्धुरश्वारुश्चाचारग्रहनेमिमान् । दर्शनस्पर्शनवहो प्राणभश्रवणवाहन:
cetanābandhur aśvārūś cācāragṛhane mimān | darśanasparśanavaho prāṇabhraśravaṇavāhanaḥ ||
Wika ni Vyāsa: Sa karwaheng panloob na ito, ang kamalayan ang kasama ng tagapagmaneho; ang wastong asal ang gilid na nagbubuklod sa gulong. Ang paningin at paghipo ang nagsisilbing tagapasan, at ang hiningang-buhay kasama ng pandinig ang nagiging sasakyan. Ipinakikita rito ang sarili na may katawan na dumaraan sa buhay sa pamamagitan ng disiplinadong “karwaheng” isip-at-katawan: kapag matatag ang asal at maayos na napapailalim ang mga pandama, ang paglalakbay ay patungo sa linaw at paglaya, hindi sa pagbagsak ng dangal.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse uses a chariot metaphor to teach ethical and yogic self-governance: consciousness and disciplined conduct stabilize the ‘vehicle’ of embodied life, while the sense-faculties and vital functions must be properly integrated so the self’s journey leads toward clarity and liberation.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and inner discipline, Vyāsa describes components of an inner chariot—mapping moral conduct, consciousness, senses, and life-breath onto chariot parts—to explain how the embodied self proceeds toward higher realization when rightly guided.