Shloka 28
आत्मदर्शन-उपदेशः (Ātma-darśana Upadeśa) — Mind, Senses, and the All-pervading Self
तप: परं कृतयुगे त्रेतायां ज्ञानमुत्तमम् । द्वापरे यज्ञमेवाहुर्दानमेक॑ कलौ युगे
tapaḥ paraṁ kṛtayuge tretāyāṁ jñānam uttamam | dvāpare yajñam evāhur dānam ekaṁ kalau yuge ||
Ipinaliwanag ni Vyāsa na nagbabago ang pangunahing disiplina ng espiritu ayon sa likas ng bawat panahon: sa Kṛta (Satya) Yuga, ang tapasya at pagpipigil-sa-sarili ang itinuturing na pinakamataas; sa Tretā Yuga, ang tunay na kaalaman ang pinupuri bilang sukdulan; sa Dvāpara Yuga, ang yajña (handog na sakripisyo) ang ipinahahayag na pangunahing landas; at sa Kali Yuga, ang dāna—kawanggawang iniaalay sa diwa ng dharma—ang itinuturo bilang iisang pinakamainam na gawi. Ipinapakita ng taludtod na iisa ang layon ng dharma, ngunit inaangkop ang paraan sa kakayahan at kalagayan ng iba’t ibang panahon.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches yuga-dharma: while the goal of dharma remains constant, the most effective or emphasized practice differs by age—tapas in Kṛta, jñāna in Tretā, yajña in Dvāpara, and dāna in Kali—reflecting changing human capacity and social conditions.
In the Śānti Parva’s instruction on righteous living and social order, Vyāsa states a traditional classification of the principal religious practice for each yuga, guiding listeners toward an appropriate path for their time—especially highlighting charity as the accessible excellence in Kali Yuga.