आत्मदर्शन-उपदेशः (Ātma-darśana Upadeśa) — Mind, Senses, and the All-pervading Self
अन्ये कृतयुगे धर्मास्त्रितायां द्वापरेडपरे । अन्ये कलियुगे नृणां युगहासानुरूपत:,युगोंके हासके अनुसार सत्ययुग, त्रेता, द्वापर और कलियुगमें मनुष्योंके धर्म भी भिन्न- भिन्न प्रकारके हो जाते हैं
anye kṛtayuge dharmās tretāyāṃ dvāpare 'pare | anye kaliyuge nṛṇāṃ yugahāsānurūpataḥ ||
Wika ni Vyāsa: Sa Kṛta (Satya) Yuga, may mga anyo ng dharma na nangingibabaw; sa Tretā at sa Dvāpara, iba namang mga anyo ang lumilitaw; at sa Kali Yuga, may iba pang mga tungkulin na naaangkop sa mga tao—bawat hanay ng gawi ay hinuhubog ayon sa ugali at kalagayan ng panahong iyon. Itinuturo nito na ang katuwiran ay hindi lamang isang nakapirming panlabas na tuntunin, kundi dapat unawain at isabuhay ayon sa kakayahang moral at mga pangyayari ng panahon, habang patuloy na tumutungo sa iisang sukdulang kabutihan.
व्यास उवाच
Dharma is expressed differently in each yuga: the same ideal of righteousness is pursued through practices suited to the era’s moral strength and social conditions. Therefore, ethical application must consider context (yuga) rather than treating all external rules as timelessly identical.
In the Śānti Parva’s instruction on governance and righteousness, Vyāsa explains to the listener that human duties are not uniform across cosmic ages; they vary with the decline of virtue and capacity in each yuga, so guidance must be calibrated to the time.