Shloka 2
Bṛhaspati’s Counsel on Contentment
Santoṣa), Restraint, and Adroha (Non-injury
Devanagari script
संतोषो वै स्वर्गतम: संतोष: परमं सुखम् | तुष्टेन किंचित् परत: सा सम्यक् प्रतितिष्ठति,“राजन! मनुष्यके मनमें संतोष होना स्वर्गकी प्राप्तिसे भी बढ़कर है। संतोष ही सबसे बड़ा सुख है। संतोष यदि मनमें भलीभाँति प्रतिष्ठित हो जाय तो उससे बढ़कर संसारमें कुछ भी नहीं है
Translation
“O Hari, ang pagkakasiya (santoṣa) sa puso ng tao ay higit pa kaysa pag-abot sa langit. Ang pagkakasiya ang pinakadakilang ligaya. Kapag ito’y matatag na naitatag sa loob, wala nang anumang hihigit pa rito sa daigdig.”
Word by Word
संतोषःcontentment
संतोषः:
Karta
TypeNoun
Rootसंतोष
FormMasculine, Nominative, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
स्वर्गतमःhigher than (even) heaven / surpassing heaven
स्वर्गतमः:
Karta
TypeAdjective
Rootस्वर्गतम
FormMasculine, Nominative, Singular
संतोषःcontentment
संतोषः:
Karta
TypeNoun
Rootसंतोष
FormMasculine, Nominative, Singular
परमम्supreme
परमम्:
Karta
TypeAdjective
Rootपरम
FormNeuter, Nominative, Singular
सुखम्happiness
सुखम्:
Karta
TypeNoun
Rootसुख
FormNeuter, Nominative, Singular
तुष्टेनby/with one who is content; by the contented (person)
तुष्टेन:
Karana
TypeAdjective
Rootतुष्ट
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
किम्what?
किम्:
Karma
TypePronoun
Rootकिम्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
चित्ever/at all (enclitic, forming 'anything')
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित्
परतःbeyond; further; other than that
परतः:
TypeIndeclinable
Rootपरतस्
साthat (contentment) / it
सा:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Nominative, Singular
सम्यक्properly; well
सम्यक्:
TypeIndeclinable
Rootसम्यक्
प्रतितिष्ठतिis established; stands firm
प्रतितिष्ठति:
TypeVerb
Rootप्रति-स्था
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
Speaker
देवस्थान उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes